Τουρκία- Λιβύη: Μια παλιά σχέση λατρείας

Γνωρίζετε πως τον 19^ο αιώνα η Λιβύη αναφερόταν επισήμως ως «Βαρβαρία»; Και πως η Ελλάδα διέθετε δύο προξενεία, ένα στην Τρίπολη και ένα δεύτερο στη Φεζάν μέσα στην έρημο της νοτιοδυτικής Λιβύης; Είμαι βέβαιη πως όχι. Πόσο μάλλον που η περιπεσούσα σε μεγάλο έρωτα  μαζί της Τουρκία του Ερντογάν, που επιθυμεί να την ελέγχει, τη χρησιμοποιούσε ως τόπο εξοντώσεως των ελλήνων επαναστατών και διανοουμένων που ενοχλούσαν την οθωμανική Αυλή.

Μία άγνωστη ιστορία, που οι εορτασμοί μνήμης για το ’21 δείχνει να αγνοούν, είναι το δράμα  40 Ελλήνων που εξαφανίστηκαν μετά τη σύλληψή τους από τις οθωμανικές αρχές, με πιο τρανταχτές τις περιπτώσεις του Θωμά Πασχίδη και του Νικόλαου Φιλιππίδη, οι οποίοι συνελήφθησαν με διαφορά μερικών μηνών στην Κωνσταντινούπολη. Ο πρώτος ήταν επιφανής εκπαιδευτικός και δημοσιογράφος, που κατηγορήθηκε για την αρθρογραφία του, και ο δεύτερος διδάκτορας της Φιλολογίας, ο οποίος βρέθηκε κατηγορούμενος επειδή τόλμησε να δημοσιεύσει απόψεις του για την επανάσταση στη Μακεδονία, περιοχή που εξακολουθούσαν να κατέχουν οι Οθωμανοί, όπως και την Ηπειρο, τη Θεσσαλία και την Κρήτη.

Οι πληροφορίες μέσα από έγγραφα του ΥΠΕΞ, γραμμένα σε πάπυρο, μιλούν για την κτηνωδία με την οποία αντιμετώπισαν τους αντιφρονούντες οι Οθωμανοί στέλνοντάς τους είτε στο κολαστήριο των φυλακών Τριπόλεως, ή ακόμα χειρότερα, εγκαταλείποντάς τους στο έλεος των κακοποιών ληστών, των αγριμιών και των καιρικών συνθηκών μέσα στην αχανή έρημο της Σαχάρα. Ρακένδυτοι και ανυπόδητοι οι ομογενείς, υφίσταντο ανηλεείς ξυλοδαρμούς για να αλλαξοπιστήσουν, κατάγματα από πτώση τους πάνω σε άγριες καμήλες στις οποίες τους υποχρέωναν να ανέβουν, ύπνος πάνω στο υγρό έδαφος της παγωμένης ερήμου, ασθένειες και ασιτία. Αυτά ανάμεσα σε πολλά ακόμα βασανιστήρια είναι που αναφέρονται στα έγγραφα των ελλήνων προξένων Δ. Φόρου στο Φεζάν και Ι. Λαμπρίδη στην Τρίπολη, οι οποίοι ενημέρωναν σχετικά τον πρεσβευτή μας στην Κωνσταντινούπολη Ν. Μαυροκορδάτο και τον υπουργό Εξωτερικών Λ. Δεληγεώργη.

Το συγκινητικό στοιχείο της περιπέτειας εκείνων των άτυχων Ελλήνων, από τους οποίους ελάχιστοι επέζησαν για να επιστρέψουν αποσκελετωμένοι, σωστά φαντάσματα στην πατρίδα, ήταν η συμπαράσταση των ομογενών μας, παλαιών κατοίκων της Λιβύης όπου ανέκαθεν διαβιούσε ελληνική κοινότητα από την αρχαιότητα. Οι άνθρωποι εκείνοι οργάνωσαν σχέδιο απόδρασης και περίθαλψης των φυλακισμένων, κρύβοντάς τους με κίνδυνο της ζωής τους μέσα στα σπίτια τους μέχρι να τους φυγαδεύσουν πάνω σε διερχόμενα ελληνικά και γαλλικά ατμόπλοια. Για τους Κωνσταντίνο Πασχίδη, αδελφό του Θωμά που δεν επέστρεψε αλλά έχασε τη ζωή του στη Λιβύη και τον πολιτικό κρατούμενο Αλέξανδρο Κακαμπίνη από την Πρέβεζα, έγραφε ο υποπρόξενος Λαμπρίδης στις 29 Σεπτεμβρίου 1892 ότι μόλις επιβιβάστηκαν σε ελληνικό εμπορικό πλοίο που αναχωρούσε για τα Δαρδανέλλια και είδαν την ελληνική σημαία να κυματίζει στον ιστό, δάκρυσαν, το ίδιο και οι ομογενείς μας που τους συνόδευσαν για λόγους ασφαλείας στο λιμάνι μένοντας εκεί μέχρι να αναχωρήσει το πλοίο.

Την Ιστορία δεν τη φτιάχνουν μόνο γεγονότα και αριθμοί. Μικρές ιστορίες, όπως αυτή, ανθρώπων με μεγάλη καρδιά και σθένος ψυχής, παραγνωρισμένες από την επίσημη έρευνα, φέρνουν στοιχεία στο φως που στοιχειώνουν τη δική μας υπέρλαμπρη πραγματικότητα που εξαντλείται στα φλας επίσημων διοργανώσεων, με συμμετοχή όχι πάντοτε επισήμων…

Η Φωτεινή Τομαή είναι συγγραφέας