Οι νέοι «ανδριάντες» εμφανίζονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης

Η γλυπτική που αναπαριστά πρόσωπα και προσωπικότητες και που τοποθετείται σε δημόσιο χώρο, είναι ένα «πολιτιστικό προϊόν» που καθιερώθηκε στην κλασική Αθήνα του 5ου π.Χ. αι. είναι εργαλείο του δημοκρατικού καθεστώτος. Προβάλλει σε κοινή θέα και ζητά σεβασμό για πρόσωπα που απεδείχθησαν πρότυπα, εμβλήματα και με το έργο τους διδάσκουν. Για πολλούς αιώνες η γλυπτική αυτή συνεχίστηκε μέχρι τα χριστιανικά χρόνια που περιορίστηκε ως ειδωλολατρική. Και ξαναζωντάνεψε στα νεότερα χρόνια πάλι με την εξέλιξη της δημοκρατίας.

Δεν είναι γλυπτική καλλιτεχνικών ιδεών και εννοιών όπως η άλλη γλυπτική που καθιερώθηκε στον 20ο αιώνα. Βασίζεται αποκλειστικά στο ανθρώπινο πρόσωπο, στο άνω μέρος του σώματος και – στις πιο μνημειακές περιπτώσεις – σε ολόκληρο το σώμα και ίσως σε σύνθετα συμπλέγματα.

Η δημόσια γλυπτική ήταν πάντοτε και είναι ζήτημα πολιτικής και επικοινωνίας. Είτε προβάλλει πολιτικούς, εθνικά πρόσωπα και στρατηγούς, είτε δάσκαλους του γένους, ποιητές και καλλιτέχνες.

Γι’ αυτό και οι πολιτικές ή πολιτειακές μεταβολές αποτυπώνονται στις επιλογές των υπευθύνων. Δύσκολα θα βρει κανείς σήμερα ανδριάντες ελλήνων βασιλέων ή του Ι. Μεταξά, ενώ ολόσωμα αγάλματα του Ελ. Βενιζέλου στέκουν ως εμβλήματα της Βουλής των Ελλήνων.

Από αισθητική και τεχνοτροπική άποψη, η εξέλιξη αυτής της γλυπτικής είναι μικρή. Σπανιότατα θα συναντήσει κανείς ανδριάντα τοποθετημένο σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο, σε πάρκο ή σε πλατείες, οι εξαιρέσεις προέρχονται από τον 19ο αι. και κοσμούν χώρους όπως ο Εθνικός Κήπος. Τα άλλα πρόσωπα που έγιναν γλυπτά τοποθετούνται περίπου σαν τους κάδους των σκουπιδιών, σε κάποια ανοιχτωσιά των πεζοδρομίων. Οι βανδαλισμοί και οι ακρωτηριασμοί είναι καθημερινοί, όπως στα περισσότερα στοιχεία του οικοδομικού περιβάλλοντος, όπως και οι κλοπές των γλυπτών που είναι φτιαγμένα από μέταλλο. Είναι προφανές ότι οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να κάνουν κάτι γι’ αυτό.

Αλλωστε ούτε δημόσια παιδεία για συμπεριφορά στον δημόσιο χώρο καλλιεργήθηκε ποτέ ούτε και δημόσια πολιτική για την πολεοδομία, την «παραγωγή χώρου», τα αυθαίρετα.

Αλλιώς αντιλαμβάνονται τον δημόσιο χώρο και ό,τι λειτουργεί μέσα σ’ αυτόν στη Βόρεια Ευρώπη, αλλιώς στη μεσογειακή.

Μια άλλη μεταβολή έχει να κάνει με την εξέλιξη των συγχρόνων τρόπων επικοινωνίας. Κάποτε οι πλατείες όπου και τοποθετούσαν τα γλυπτά ήταν το κέντρο της κοινότητας, ο δημόσιος χώρος κυριολεκτικά, ο τόπος επικοινωνίας, επίδειξης, αλληλεπίδρασης κοινωνικής και θεσμικής. Σήμερα αυτές οι λειτουργίες μεταφέρθηκαν στο Διαδίκτυο, στους νέους μηχανισμούς κοινωνικής δικτύωσης. Οι νέοι «ανδριάντες» εμφανίζονται στο Facebook, στο Instagram και στο Twitter και είναι άκρως εξατομικευμένοι, όχι κοινής αποδοχής όπως τα παλιά γλυπτά που αναπαριστάνουν καθιερωμένα πρόσωπα ευρύτερης αποδοχής.

Ο Χάρης Καμπουρίδης είναι ιστορικός της τέχνης, σημειολόγος, μέλος της Academia Europaea (Salzburg).