Η ενεργειακή «Βαβέλ»

«Η Τουρκία δεν πρόκειται να αποδεχθεί χαλκευμένους χάρτες», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ο Ταγίπ Ερντογάν, σε συνέντευξή του προς το περιοδικό Kriter. Ο πρόεδρος της Τουρκίας αναφερόταν σε ένα χάρτη του πανεπιστημίου της Σεβίλλης ο οποίος, όπως είπε, εκχωρεί ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο στην Ελλάδα και περιορίζει την υφαλοκρηπίδα της Τουρκίας μόνο στον κόλπο της Αττάλειας.

Ο ίδιος ισχυρίστηκε, επίσης, πως η εποχή στην οποία κυριαρχούσε το δόγμα «η Δύση έχει την υπεροχή» και, κατά συνέπεια, είναι σε θέση να επιβάλει την «τάξη» που επιθυμεί σε αυτή τη γωνιά του πλανήτη, έχει παρέλθει. Εννοώντας, προφανώς, ότι θεωρεί τη χώρα του επαρκώς ισχυρή ώστε να επιβάλει τα δικά της συμφέροντα – ενδεχομένως και το σχέδιο της «Γαλάζιας Πατρίδας» – έστω και κόντρα σε όλους.

Η ουσία, ωστόσο – κι αυτό είναι κάτι που ο Ερντογάν γνωρίζει πολύ καλά – είναι πως η εικόνα στη συγκεκριμένη περιοχή είναι πολύ περίπλοκη για να διακινδυνεύσει κανείς να την επιλύσει δια της βίας. Οι ιστορικές αντιθέσεις, οι εμφύλιες διαμάχες και τα casus belli, σε συνδυασμό με την ανακάλυψη τα τελευταία χρόνια σημαντικών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων που έχουν προκαλέσει το ενδιαφέρον πολλών ενεργειακών γιγάντων, καθώς και τις αλληλεπικαλυπτόμενες ΑΟΖ (όπως φαίνεται και στον χάρτη) καθιστούν τις ισορροπίες πολύ λεπτές. Τόσο ώστε ακόμη και ένα «θερμό επεισόδιο» μπορεί να εξελιχθεί σε ανεξέλεγκτη σύγκρουση – όπως είχε ευθέως προειδοποιήσει το Βερολίνο κατά την κρίση που σημειώθηκε το καλοκαίρι του 2020.

Την ίδια στιγμή, η παρουσία όλων σχεδόν των ισχυρών του πλανήτη και η τεράστια δύναμη πυρός που έχει σωρευτεί και συνεχίζει να σωρεύεται, όπως και η δημιουργία νέων στρατιωτικών βάσεων, καθιστά την κατάσταση ακόμη πιο επικίνδυνη. «Κάνοντας τα πράγματα χειρότερα, οι παραδοσιακές εστίες τριβής ανάμεσα σε Τουρκία, Ελλάδα και Κύπρο διασταυρώνονται σήμερα με ένα άλλο πλέγμα γεωπολιτικών εντάσεων και ενεργειακών διαφορών στην ανατολική Μεσόγειο, ανάμεσα στην Τουρκία και μια ομάδα χωρών στις οποίες περιλαμβάνονται η Γαλλία, η Αίγυπτος και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα», σημείωνε τον περασμένο Ιανουάριο σε σχετική ανάλυσή του το ινστιτούτο Brookings, διαπιστώνοντας παράλληλα πως «όλα αυτά τα θέματα έχουν αλλάξει ποιοτικά τη φύση της κρίσης».

Από την πλευρά του, το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων εξηγεί: «Τα συμφέροντα των παικτών του εμπορίου – πολλοί από τους οποίους είναι ευρωπαϊκοί και διαθέτουν κυβερνητική στήριξη – διαμορφώνουν επίσης το τοπίο». Κάνει δε ειδική αναφορά στην ιταλική Eni, τη γαλλική Total και τη βρετανική BP, που έχουν επενδύσει πολλά στην περιοχή, κάτι που αποτυπώνεται και στα μερίδιά τους στον σχετικό πίνακα. Κάτι ανάλογο ισχύει και με την αμερικανική Noble Energy, η οποία ασχολείται κυρίως με τα κοιτάσματα του Ισραήλ. Οσο για τη Ρωσία, μοιάζει να έχει επιλέξει να διασφαλίσει την παρουσία της κυρίως μέσω της συνεργασίας με την Τουρκία, με την οποία την συνδέει ήδη ο αγωγός TurkStream.

Την ίδια στιγμή, το Brookings εξηγεί επίσης ότι η στάση της Αγκυρας δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά με γεωπολιτικά κριτήρια, αλλά και με οικονομικά. «Οι πρόσφατες ανακαλύψεις κοιτασμάτων αερίου στην ανατολική Μεσόγειο, σε συνδυασμό με αρκετούς άλλους παράγοντες, έχουν αυξήσει την όρεξη της Τουρκίας όσον αφορά στην έρευνα για υδρογονάνθρακες. Η ενέργεια, άλλωστε, αποτελεί τη βασική πηγή του δημοσιονομικού ελλείμματος της χώρας», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Πρέπει, τέλος, να σημειωθεί ότι η πρόσφατη «έκρηξη» στο κόστος της ενέργειας και ειδικά του φυσικού αερίου ίσως αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον για την περιοχή – και μαζί τις αντιθέσεις. Η αιτία είναι απλή: Οσο οι τιμές ήταν σχετικά χαμηλές, οι εταιρείες αμφισβητούσαν την οικονομική βιωσιμότητα των νέων κοιτασμάτων και αγωγών (όπως ο EastMed). Στην περίπτωση, όμως, που οι αυξήσεις συνεχιστούν και οι τιμές σταθεροποιηθούν σε πολύ υψηλά επίπεδα, αυτό μπορεί να αλλάξει.