Το 2021 δεν είναι 2017

Η Ανγκελα Μέρκελ θα παραμείνει στην καγκελαρία τις επόμενες εβδομάδες και μήνες μέχρι να συγκροτηθεί η επόμενη κυβέρνηση της Γερμανίας. Αναμένεται τον Δεκέμβριο, πριν από τις διακοπές των Χριστουγέννων, για να ξεκινήσει η νέα κυβέρνηση την προεδρία της Γερμανίας στην ομάδα G7 τον Ιανουάριο. Θα χρειαστεί ο μισός χρόνος από τους έξι μήνες που χρειάστηκαν για τη νέα κυβέρνηση το 2017.

Δεν θα είναι η μόνη διαφορά. Οι εκλογές του 2017 ήταν εκλογές συνέχειας της Γερμανίας σε μια πεπατημένη που είχε εμπεδωθεί επί τρεις τετραετίες με καγκελάριο την Ανγκελα Μέρκελ. Το 2021 είναι αλλαγή εποχής με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη Γερμανία, την Ευρώπη, αλλά και τον κάθε εταίρο της Γερμανίας χωριστά.

Ειδικά στο κεφάλαιο των ελληνογερμανικών σχέσεων δεν αλλάζει μόνον η Γερμανία σελίδα, χωρίς μία ηγέτιδα παγκόσμιου βεληνεκούς που ήταν η Ανγκελα Μέρκελ. Στην τελευταία τετραετία άλλαξε κυρίως η Ελλάδα. Το 2017 η Ελλάδα ασχολούνταν νυχθημερόν με τις αξιολογήσεις των θεσμών, ήταν στη μέση του τρίτου Μνημονίου, η εφαρμογή του οποίου προσδιόριζε τις σχέσεις της χώρας με όλους τους εταίρους.

Τα δεδομένα άλλαξαν με το τέλος του Μνημονίου. Η πρώτη επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη στο Βερολίνο στις 30 Αυγούστου του 2019 ως νέου Πρωθυπουργού της Ελλάδας επανέφερε μία ισορροπία στις κοινές εμφανίσεις των ηγετών των δύο χωρών, η οποία έλειπε στη δεκαετία της κρίσης.

Η Ανγκελα Μέρκελ είχε διαμορφώσει μία ιδιαίτερη σχέση εμπιστοσύνης με τον Αλέξη Τσίπρα, η οποία δεν αντικαταστάθηκε από μία εξίσου θερμή σχέση της με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, μολονότι προέρχονται πολιτικά από την ίδια οικογένεια.

Ωστόσο η Ελλάδα δεν ήταν πλέον στον ταπεινωτικό ρόλο του επαίτη, ούτε η Γερμανία στον ρόλο του ευεργέτη-πιστωτή. Η επίσκεψη εκείνη του Πρωθυπουργού Μητσοτάκη στην καγκελαρία σηματοδότησε και την αποκατάσταση της κανονικότητας στις σχέσεις των δύο εταίρων χωρών.

Κανονικότητα δεν σημαίνει έλλειψη προβλημάτων. Παραμένουν τα «αγκάθια» και τα ανοιχτά προβλήματα στις σχέσεις των δύο χωρών, όπως οι ελληνικές αξιώσεις πολεμικών αποζημιώσεων από τη Γερμανία. Είχαν εργαλειοποιηθεί από τον Τσίπρα και την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ, που τις χρησιμοποιούσαν ως βασικό μοχλό άσκησης πιέσεων προς το Βερολίνο με έντονα επικοινωνιακό χαρακτήρα. Για τον Κυριάκο Μητσοτάκη οι ελληνικές αξιώσεις συνεχίζουν να παραμένουν ενεργές, όπως σημείωσε το 2019 ενώπιον της Μέρκελ. Αλλά δεν είναι πλέον στο επίκεντρο των διμερών σχέσεων.

Το 2021 φέρνει αλλαγή και των δεδομένων και στα προβλήματα που αθροίστηκαν στις διμερείς σχέσεις τα τελευταία δύο χρόνια. Η ελληνοτουρκική κρίση το καλοκαίρι του 2020 έφερε μία νέα αποξένωση Αθήνας και Βερολίνου που μόλις είχαν αρχίσει να επουλώνουν τα τραύματα της κρίσης. Η Μέρκελ ανέλαβε τον ρόλο του πυροσβέστη στην απειλούμενη στρατιωτική σύρραξη στην Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο. Η ουδετερότητα που επέβαλε ο μεσολαβητικός ρόλος της Μέρκελ και της γερμανικής διπλωματίας μεταφράστηκε ως ελλιπής στήριξη της Ελλάδας – σε αντίθεση με τη στρατιωτική στήριξη που παρέσχε η Γαλλία και ο πρόεδρος Μακρόν. Με το αζημίωτο βέβαια, όπως έδειξαν οι αγορές γαλλικών αεροσκαφών και φρεγατών που ακολούθησαν.

Επισήμως, το γερμανικό υπουργείο Εξωτερικών σχολίασε θετικά την ελληνογαλλική συμφωνία αμυντικής συνεργασίας. «Δεν στρέφεται εναντίον άλλου εταίρου», σημείωσε εκπρόσωπος του γερμανικού υπουργείου. Ωστόσο, η μονοσήμαντη πρόσδεση στη Γαλλία δεν θα αφήσει ανεπηρέαστες τις σχέσεις της Αθήνας με άλλους εταίρους. Το επιχείρημα ότι η συμφωνία είναι προπομπός του ευρωστρατού δύσκολα πείθει, όταν η συμφωνία γίνεται σε διμερές και όχι σε ευρωπαϊκό, θεσμικό πλαίσιο, παραπέμπει περισσότερο στις γεωπολιτικές συμμαχίες του 19ου αιώνα και λιγότερο στην ΕΕ του 21ου αιώνα.

Στα νέα αυτά δεδομένα του 2021, η Γερμανία αλλάζει σελίδα με καγκελάριο πιθανότατα τον σοσιαλδημοκράτη Ολαφ Σολτς και κυβερνητικούς εταίρους τους Πράσινους και τους Φιλελεύθερους. Η Αθήνα θα έχει στην κυβέρνηση του Βερολίνου έναν υποστηρικτή της προσπάθειας να ακυρωθεί η πώληση των έξι υπερσύγχρονων γερμανικών υποβρυχίων στην Τουρκία. Αλλά οι Πράσινοι θα είναι μόνον ένας από τους τρεις εταίρους που θα καθορίσουν τη στάση της νέας κυβέρνησης της Γερμανίας, η εξωτερική πολιτική της οποίας έχει και διαχρονικές σταθερές.