(Κινούμενα) σχέδια για το μέλλον

Στον θερινό κινηματογράφο Παλλάς, τα κινούμενα σχέδια ζωντανεύουν στη μεγάλη οθόνη, με φόντο την «πλάτη» των γειτονικών νεοκλασικών κτιρίων. Στην παραλία Βάρης, οι φανταστικοί ήρωες ξεπροβάλλουν δίπλα στο κύμα, ανάμεσα σε ομπρέλες και λουομένους που κοντοστέκονται στην άμμο για να δουν τις ταινίες στο ηλιοβασίλεμα. Στον κινηματογράφο Απόλλων, οι μασκοφορεμένοι θεατές βουλιάζουν στα μπορντό καθίσματα της πλατείας και των θεωρείων. Στην αυλή της Μονής Πατέρων Καπουτσίνων, κάτω από την κληματαριά, οι ταινίες προβάλλονται κάτω από το άγρυπνο βλέμμα του ειδώλου της Παναγίας που κρύβεται σε μια εσοχή του πέτρινου τοίχου της μάντρας. Την ίδια ώρα, εκατοντάδες υπολογιστές και έξυπνες ηλεκτρονικές συσκευές είναι συντονισμένες στις ίδιες προβολές και μέσω Διαδικτύου παίρνουν μια γεύση Σύρου αλλά και καλού animation.

Το Animasyros, το Διεθνές Φεστιβάλ Κινουμένων Σχεδίων, έριξε αυλαία την Κυριακή 26 Σεπτεμβρίου. Για πέντε ημέρες, το όμορφο νησί της Σύρου κινήθηκε στους ρυθμούς του και παρά τις δυσκολίες της πανδημίας κατάφερε για ακόμα μία χρονιά να αποτελέσει δημιουργικό ραντεβού του κόσμου της τέχνης της εμψύχωσης. Στη 14η διοργάνωσή του το φεστιβάλ, το μεγαλύτερο της Ελλάδας κι ένα από τα σημαντικότερα της Ευρώπης, είχε ένα πλούσιο πρόγραμμα με 180 ταινίες από την αφρόκρεμα του παγκόσμιου animation, χωρισμένες σε επτά διαγωνιστικά τμήματα και το διεθνές πανόραμα. Παράλληλα, υπήρξαν και δύο μεγάλα αφιερώματα, στην ελευθερία με αφορμή τον εορτασμό των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση αλλά και στους δημιουργούς animation της Μεσογείου. Από το πρόγραμμα προβολών δεν έλειψαν ταινίες με οικολογικό και κοινωνικό περιεχόμενο, αλλά κι άλλες ειδικά επιλεγμένες για παιδιά.

Μία από τις προβολές που κέρδισαν το χειροκρότημα των θεατών ήταν το «Wolfwalkers» των Τομ Μουρ και Ρος Στιούαρτ. Η ταινία που ήταν υποψήφια για Οσκαρ πραγματεύεται την ιστορία ενός κοριτσιού που κάνει την επανάστασή του για να σώσει μια αγέλη λύκων. Μέσα από απλές σχεδιαστικές γραμμές στις φιγούρες του αλλά με έξυπνη ιστορία, το φιλμ μεγάλου μήκους έθιξε το ζήτημα της περιβαλλοντικής καταστροφής, της οικολογικής συνείδησης, του απολυταρχισμού της εξουσίας, της δύναμης της φιλίας αλλά και της μάχης εναντίον των διακρίσεων. Εξίσου ισχυρά μηνύματα είχε και η ταινία «My favourite war» της Ιλζε Μπουρκόβσκα Τζάκομπσεν, που κέρδισε το βραβείο Contrechamp στο περσινό Φεστιβάλ του Ανσί. Πρόκειται για την προσωπική ιστορία της σκηνοθέτριας που μεγάλωσε στη Σοβιετική Λετονία την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, η οποία συνδυάζει το animation με ζωντανή δράση και αρχειακό υλικό και φωτογραφίες για να μιλήσει για τη σημασία της ατομικής ελευθερίας ως θεμελιώδους δικαιώματος μιας δημοκρατικής κοινωνίας. Στο Διεθνές Διαγωνιστικό Τμήμα ξεχωρίσαμε τις «Υποθέσεις τέχνης», της διεθνώς καταξιωμένης Τζοάνα Κουίν, ένα φιλμ που κέρδισε το πρώτο βραβείο σωστά. Η βρετανίδα animator, η οποία ήταν παρούσα στη Σύρο ως επικεφαλής του Pitching Forum της Αγοράς, στην ταινία βάζει την ηρωίδα της Μπέριλ, γέννημα θρέμμα της εργατικής τάξης, να αποκαλύπτει την εμμονή της με το σχέδιο αλλά και να εκθέτει τους εθισμούς της εκκεντρικής της οικογένειας με τα παράξενα κατοικίδια.

Ελληνικές παραγωγές

Από τις ελληνικές παραγωγές, η αγαπημένη μας ήταν το φιλμ «Απ’ το μπαλκόνι» του Αρη Καπλανίδη, το οποίο επικράτησε δικαίως στο Ελληνικό Διαγωνιστικό Τμήμα. Πρωταγωνίστρια, η κυρία Λίνα, μια μεσήλικη γυναίκα που δεν φεύγει ποτέ από το μπαλκόνι του σπιτιού της στη Νέα Φιλαδέλφεια και παρεμβαίνει σε όλα όσα συμβαίνουν στη γειτονιά. Μέσα από το χιουμοριστικό σενάριο περνάει όλη η ανθρωπογεωγραφία ενός χαρακτηριστικού προαστίου της εργατικής τάξης, ενώ η μελαγχολία του τέλους του κλείνει το μάτι σε όλα όσα θεωρούμε εκνευριστικά δεδομένα στην καθημερινότητα αλλά μας λείπουν μόλις χαθούν.

Αξιο αναφοράς είναι και το δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ animation «Τόποι του Ελληνισμού:  Ερμούπολη» του Χαράλαμπου Μαργαρίτη που άνοιξε την αυλαία του φετινού φεστιβάλ. Με αφορμή την επέτειο της Ελληνικής Επανάστασης, το φιλμ που μόλις ξεκίνησε την πορεία του στις διεθνείς διοργανώσεις αναδεικνύει με κινούμενα σχέδια την ιστορία της Ερμούπολης από την αρχαιότητα έως σήμερα. Ιδιαίτερο ήταν και το σύντομο φιλμ «Αττίκ – Ενενήντα δεύτερα για τον Κλέωνα Τριανταφύλλου» που παρουσιάστηκε κι αυτό στην τελετή έναρξης του φεστιβάλ. Είναι η δεύτερη ταινία της σειράς animation «Ενενήντα δευτερόλεπτα» που ετοιμάζει το Animasyros μαζί με τον ραδιοφωνικό σταθμό Μελωδία 99,2 για τη ζωή αγαπημένων ελλήνων τραγουδιστών που έχουν αφήσει το αποτύπωμά τους στην ιστορία της εγχώριας μουσικής σκηνής. Η Βρετανίδα Τζόρτζια Μπουρνέλ ανέλαβε να μεταφέρει με σχήματα και εικόνες την έντονη και περιπετειώδη ζωή του Αττίκ υπό τους ήχους του περίφημου κομματιού του «Ζητάτε να σας πω», που έστρεψε την προσοχή των θεατών περισσότερο στη μουσική παρά στο animation.

Εργαστήρια

Από το υπόλοιπο πρόγραμμα, τη δική τους σημασία είχαν τα πρωτότυπα εργαστήρια για όλους. Εκεί, ο Γιάννης Ξαγοράρης σύστησε στα παιδιά την τέχνη του σκίτσου, ενώ οι έφηβοι γνώρισαν τις αρχές του 2D κινούμενου σχεδίου με τον Πολ Μούρεσαν. Η Ελενα Παυλάκη, αντλώντας έμπνευση από το σπουδαίο ποίημα του Διονύσιου Σολωμού «Ελεύθεροι πολιορκημένοι», μίλησε σε άτομα με αναπηρίες για έννοιες όπως η ισότητα και η αναγνώριση μέσω των κινούμενων εικόνων. Παράλληλα, υπό την καθοδήγηση της Μαργαρίτας Σιμοπούλου, άτομα τρίτης ηλικίας ζωντάνεψαν γνωστούς πίνακες για την Ελληνική Επανάσταση μέσω του animation και άλλοι ενήλικοι αναζήτησαν το κολάζ των συμβολισμών της ελευθερίας στο έργο της Τζόρτζια Φάμπρις με εκπαιδεύτρια την Ταλ Κάντορ.

Αφήνοντας πίσω τις προβολές και τα εργαστήρια, ενδιαφέρουσα ήταν η βόλτα στις εργασίες της Αγοράς, που επέστρεψε για έβδομη χρονιά στο φεστιβάλ. Η συνεργασία με το παγκοσμίου φήμης Animation Studio Folimage ήταν η κινητήρια δύναμη της εξέλιξης της Αγοράς μαζί με τις σημαντικές παρουσίες στην κριτική επιτροπή του Pitching Forum που, εκτός από την Κουίν, στελεχώθηκε επίσης από την Κατρίν Μπλανκ Μαουρίτσι, διευθύντρια παραγωγής του Studio Folimage, την Ελέν Φριρέν, σκηνοθέτρια του ίδιου οργανισμού, και τη βρετανίδα ιστορικό animation και δημοσιογράφο Νάνσι Ντενέι Φελπς. Από τις υπόλοιπες παρουσιάσεις, σημαντική ήταν η ομιλία της Ζεραλντίν Μπασέ, υπεύθυνης εκπαίδευσης και προγραμμάτων Annecy Mifa, για τον ρόλο και τη συνεισφορά του προγράμματος του Annecy «Animation du Monde» στην αφύπνιση των συμπαραγωγών στην περιοχή της Μεσογείου. Αλλά και η ανοιχτή συζήτηση «Τι έχει να κάνει η Ευρώπη για μένα;», όπου ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Ελλάδα Κώστας Τσουτσοπλίδης συνομίλησε με τον animator και σκηνοθέτη Φωκίωνα Ξένο καθώς και εκπροσώπους της κοινότητας animation, δίνοντας το έναυσμα για τη δημιουργία μιας σύντομης ταινίας κινουμένων σχεδίων για το παρόν και το μέλλον της Ευρώπης μέσω διαγωνισμού.