ΗχοΔύναμα

Γκέζα Αντα: Οι πλήρεις ηχογραφήσεις στην Deutsche Grammophon, 17 cd

Αν είχε ζήσει αρκετά, σε λίγες εβδομάδες θα γιόρταζε τα εκατό χρόνια του. Ομως, ο μοναδικός ουγγροελβετός πιανίστας Γκέζα Αντα έφυγε πολύ νωρίτερα από τη ζωή, το 1976, σε ηλικία μόλις 55 ετών. Ο πρόωρος θάνατός του δεν στάθηκε ικανός να εμποδίσει την εξάπλωση της φήμης του, που ξεπέρασε την εποχή της. Και έτσι σήμερα, μισό αιώνα αργότερα, όταν κάποιος μιλά για τις πλήρεις ηχογραφήσεις των Κοντσέρτων για πιάνο του Μότσαρτ, ή εκείνων του Μπάρτοκ, το όνομα Γκέζα Αντα είναι το πρώτο που του έρχεται αμέσως, αυτόματα σχεδόν στο μυαλό – με το δεύτερο να αργεί λίγο να έρθει με σιγουριά για τον Μότσαρτ, πολύ περισσότερο για τον Μπάρτοκ. Και βέβαια, για τους δύο μαζί, άλλο όνομα πιανίστα να μην έρχεται ποτέ στη σκέψη, ούτε σε μακρινή απόσταση σε σχέση με τον Αντα.

Ο Αντα έφυγε νωρίς. Οπως άλλωστε και ο συμπατριώτης του, εξίσου σπουδαίος αρχιμουσικός, Φέρεντς Φριτσάι, με τον οποίο η συνεργασία τους έδωσε ορόσημα στην ιστορία της δισκογραφίας – εκτός από τον Μπάρτοκ, το Τριπλό Κοντσέρτο του Μπετόβεν παραμένει επίσης αξεπέραστο με τους Πιέρ Φουρνιέ στο βιολοντσέλο και Βόλφγκανγκ Σνάιντερχαν στο βιολί. Το ίδιο συμβαίνει και με το Δεύτερο Κοντσέρτο του Μπραμς, το οποίο ο Αντα ηχογράφησε και με τον Φριτσάι και με τον Κάραγιαν.

Εκεί όμως που ο Αντα έγραψε ιστορία και ως πιανίστας και ως μαέστρος ήταν στα 27 Κοντσέρτα του Μότσαρτ με την Ακαδημαϊκή Ορχήστρα του Μοτσαρτέουμ του Σάλτσμπουργκ. Δεν είναι μόνο η πρώτη πλήρης ηχογράφηση του κύκλου των έργων, αλλά και εκείνη με την οποία μετρήθηκαν ουσιαστικά όλες όσες ακολούθησαν. Οχι για χρονολογικούς, αλλά για ουσιαστικούς μουσικούς και πνευματικούς λόγους. Και που, φυσικά, ο χρόνος δεν κατάφερε να την αγγίξει – αντίθετα τη δικαιώνει διαρκώς, παρά το γεγονός ότι ο Αντα δεν ακολούθησε την εποχή του με την επανάσταση των οργάνων εποχής. Σήμερα, που και αυτή ανήκει πλέον στην ιστορία και η απόσταση είναι αμείλικτος κριτής, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι ηχογραφήσεις του Αντα στον Μότσαρτ ακούγονται πιο φρέσκες από τις περισσότερες του είδους τους, είτε με όργανα εποχής, είτε όχι. Και παραμένουν το σημείο αναφοράς.

Ο Αντα έκανε το ντεμπούτο του το 1940 υπό τον Μένγκελμπεργκ παίζοντας Μπραμς, ενώ λίγο μετά ο Φουρτβένγκλερ τον αποκάλεσε «τροβαδούρο του πιάνου». Ο χαρακτηρισμός, όσο κι αν είναι εύστοχος και τιμητικός για τον Αντα, είναι ταυτόχρονα και μερικός: δεν χωρούν σε αυτόν κάποια από τα πρωτογενή στοιχεία της ερμηνευτικής του, όπως η εξαιρετικά σπάνια ικανότητά του να αναπτύσσει αλλά και να ελέγχει με σιδηρούν τρόπο την ίδια του τη δύναμη, παράλληλα με τον λυρισμό του. Δεν πρόκειται δηλαδή για έναν «συναισθηματικό» μουσικό – κάθε άλλο μάλιστα: η ισχύς των ερμηνειών του πατάει εξίσου γερά και στο αίσθημα, στις δομές και στην κρυστάλλινη καθαρότητα της ανάγνωσης. Είναι εγκεφαλικός όσο είναι και «ψυχικός». Και είναι και τα δύο στον υπέρτατο βαθμό. Κάτι που συνιστά ένα από τα πιο δύσκολα επιτεύγματα, για όποιον μουσικό.