Οι δύο παλαιότεροι πίνακες με Αφρικανούς

Για πρώτη φορά από τη στιγμή της γέννησής τους – πριν από 500 χρόνια – εκτίθενται μαζί τα δύο παλαιότερα πορτρέτα ανδρών αφρικανικής καταγωγής στην ιστορία της ευρωπαϊκής τέχνης, κίνηση που αντικατοπτρίζει τη διαφορετική προσέγγιση που προκάλεσε στην αντιμετώπιση των μαύρων το κίνημα Black Lives Matter.

Πρόκειται για ένα σχέδιο του Αλμπρεχτ Ντίρερ, δημιουργία του 1508, που ανακαλύφθηκε στο εργαστήριο του γερμανού ζωγράφου όταν πέθανε, και για ένα πορτρέτο του Γιαν Γιανς Μόσταρτ, που χρονολογείται περί το 1525. Τα δύο έργα εντάσσονται σε έκθεση του Ράικσμιουζιουμ του Αμστερνταμ, όπου φιλοξενούνται περισσότερα από 100 πορτρέτα, δημιουργίες καλλιτεχνών της Αναγέννησης.

Ενώ η ταυτότητα των διάσημων αναγεννησιακών δασκάλων, δημιουργών των δύο έργων τέχνης, είναι γνωστή, τα ονόματα των απεικονιζομένων χάθηκαν στον χρόνο παρά τις προσπάθειες των ερευνητών.

Στο σχέδιο του Ντίρερ εμφανίζεται ένας νεαρός άνδρας με μικρό μούσι και μανδύα, που ο ζωγράφος συνάντησε είτε στην πατρίδα του, Νυρεμβέργη, είτε σε ένα ταξίδι του στη Βενετία. Το μικρό πορτρέτο του Μόσταρτ είναι το μοναδικό μεμονωμένο ζωγραφισμένο πορτρέτο ενός Αφρικανού από τον ύστερο Μεσαίωνα και την περίοδο της Αναγέννησης. Σε αυτό απεικονίζεται ο άνδρας ως εύπορος χριστιανός που κρατά μια τσάντα διακοσμημένη με μαργαριτάρια και χρυσό νήμα. Σύμφωνα με μια ερμηνεία πρόκειται για τον Αγιο Μορίς, γεννημένο το 250 μ.Χ. στη Θήβα της Αιγύπτου. Το γεγονός όμως ότι δεν αποδίδονται στον άνδρα στερεοτυπικά χαρακτηριστικά ωθεί άλλους ιστορικούς τέχνης να εικάζουν ότι πρόκειται για κάποιον που είχε ταξιδέψει στη Φλάνδρα, καθώς υπάρχουν μαρτυρίες πως τουλάχιστον πέντε Αφρικανοί είχαν κάνει ανάλογο ταξίδι. Ενδέχεται δε να πρόκειται για σωματοφύλακα του αυτοκράτορα Καρόλου Ε’.

Ως κύρια αιτία για το γεγονός ότι τα δύο έργα δεν είχαν παρουσιαστεί μαζί εμφανίζεται η ευαισθησία του έργου του Ντίρερ, το οποίο είναι φιλοτεχνημένο με κιμωλία, με αποτέλεσμα να αποφεύγεται η έκθεσή του σε φθοροποιούς παράγοντες όπως το φως.

Το γεγονός ότι το κλίμα άλλαξε πολύ με το κίνημα Black Lives Matter, όπως επισημαίνει ο επιμελητής του ολλανδικού μουσείου, Φρίζο Λαμέρτσε, έπαιξε καθοριστικό ρόλο για τη συγκεκριμένη διπλή παρουσίαση, καθώς πλέον υπάρχει ενδιαφέρον από το κοινό για τέτοιους εκθεσιακούς συνδυασμούς.

Τα έργα συμπεριλαμβάνονται στην έκθεση «Να με θυμάσαι» που θα διαρκέσει έως τις 16 Ιανουαρίου και στην οποία παρουσιάζονται πορτρέτα που έγιναν μεταξύ 1470 και 1570.