Απαιτείται συνεχής εγρήγορση απέναντι στο ακροδεξιό φαινόμενο

Σε λίγες ημέρες κλείνει ένας χρόνος από απόφαση της Δικαιοσύνης που έκρινε ότι η Χρυσή Αυγή είναι εγκληματική οργάνωση και σε μια προσπάθεια να διευρυνθεί το πεδίο του δημόσιου διαλόγου γύρω από τα ζητήματα της Ακροδεξιάς, το Σημείο για τη Μελέτη της Ακροδεξιάς αρχίζει μια σχετική καμπάνια με τίτλο #1χρόνομετά. Η πανδημία και οι επιπτώσεις της όπως και το Μεταναστευτικό προσφέρουν πεδίο δράσης για την ανάπτυξη της ακροδεξιάς ρητορικής, αφού και οι δύο θεματικές ενεργοποιούν φοβικά αντανακλαστικά στην κοινωνία.

Η έλλειψη δημόσιας συζήτησης και η πολιτική και ιδεολογική εκμετάλλευση των ζητημάτων αυτών έχουν επιτρέψει στην Ακροδεξιά να βρει «χώρο» δράσης. Ενώ συχνά υπάρχει και μια λογική «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα» που της δίνει μεγαλύτερη δύναμη και επιρροή. Στο ζήτημα της μετανάστευσης είδαμε πως αυτό εκφράστηκε και εκλογικά με την άνοδο ακροδεξιών κομμάτων με έντονη αντιμεταναστευτική ρητορική, γεγονός που οδήγησε και παραδοσιακά κόμματα να μετακινηθούν στο συγκεκριμένο ζήτημα πολύ δεξιότερα, π.χ. η Κεντροαριστερά στη Δανία.

Η ανθρωπιστική κρίση στο Αφγανιστάν και ο «φόβος» νέων προσφυγικών ροών επανέφεραν στην επικαιρότητα το θέμα και, ειδικά, στην Ευρωπαϊκή Ενωση οι αντιδράσεις έκαναν φανερή την αμηχανία και την έλλειψη πολιτικής. Πολλά κράτη-μέλη έσπευσαν να απαντήσουν αρνητικά σε όποιο σχέδιο φιλοξενίας αφγανών προσφύγων, πριν ακόμα δούμε ροές, ενώ αναπτύχθηκε και μια τρομολαγνική ρητορική γύρω από το θέμα, π.χ. η περίφημη «απόρρητη έκθεση» που είχε στα χέρια της η ελληνική κυβέρνηση, η οποία διέρρευσε βολικά.

Στο ζήτημα της πανδημίας και ειδικότερα του εμβολιασμού, το πρώτο μεγάλο τεστ ήταν οι εκλογές στη Γερμανία όπου το ακροδεξιό AfD προσπάθησε να χρησιμοποιήσει το αντιεμβολιαστικό κίνημα για εκλογικά οφέλη, αλλά με μια πρώτη ματιά αυτό δεν προκύπτει όπως δείχνει και το, ελαφρά μειωμένο, εκλογικό ποσοστό του.

Σε πολλές χώρες οι διαμαρτυρίες για τα μέτρα περιορισμού της κυκλοφορίας, αρχικά, και τα πιστοποιητικά εμβολιασμού με τα «προνόμια» που τα συνοδεύουν, στη συνέχεια, έλαβαν πολύ μεγάλες διαστάσεις και σε αρκετές περιπτώσεις συνοδεύτηκαν από ακραία βία. Σε αρκετές χώρες πλέον, είναι σαφές ότι ακροδεξιοί υποκινούν αυτές τις διαμαρτυρίες, π.χ. Αυστραλία, Γερμανία, Αγγλία.

Εχει ενδιαφέρον να δούμε γιατί στο ζήτημα της μετανάστευσης η Ακροδεξιά κατάφερε να πιέσει όλο το παραδοσιακό πολιτικό σύστημα σε πιο ακραίες θέσεις, ενώ στο ζήτημα του εμβολιασμού, εκλογικά τουλάχιστον, δεν προκύπτει αυτή η μετακίνηση. Πρέπει πάντως να προσθέσουμε ότι κατά τη διάρκεια της πανδημίας τα φαινόμενα ρατσισμού εναντίον ευάλωτων ομάδων αυξήθηκαν, π.χ. με τη στοχοποίηση των μεταναστών και των προσφύγων ως επικίνδυνους για τη δημόσια υγεία.

Αυτή η σύνθετη πραγματικότητα της εποχής δείχνει ξεκάθαρα ότι απαιτείται συνεχής εγρήγορση απέναντι στο ακροδεξιό φαινόμενο το οποίο προσαρμόζεται γρήγορα στις διαφορετικές «ανάγκες» και μπορεί να αναπτύξει μια προσαρμοσμένη ρητορική. Οταν το πολιτικό σύστημα ακολουθεί αυτή τη ρητορική και δεν αναπτύσσει πειστικά πολιτικά αντεπιχειρήματα η ακροδεξιά στροφή είναι αναπόφευκτη. Οταν όμως αναπτύσσεται μια συνεκτική πολιτική, θεσμική και επιστημονική απάντηση η ακροδεξιά ρητορική παραμένει μειοψηφική και περιθωριακή. Εναν χρόνο μετά την καταδίκη της Χρυσής Αυγής η Ακροδεξιά είναι εδώ και σε κάθε ευκαιρία προσπαθεί να βρει χώρο για να διχάσει την κοινωνία. Εάν μάθαμε κάτι από τη διαδικασία αυτή είναι ότι η απάντηση πρέπει να είναι άμεση, θεσμική και πολιτική.

Ο Λευτέρης Παπαγιαννάκης είναι μέλος του ΔΣ της Ελληνικής Ενωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου