Η κληρονομιά {LF}της ψυχρότητας

Οταν εγκαταστάθηκε στον Λευκό Οίκο, τον Ιανουάριο, ο Τζο Μπάιντεν αποφάσισε να κάνει το πρώτο τηλεφώνημά του σε ξένο ηγέτη στην Ανγκελα Μέρκελ. Ηθελε έτσι να σηματοδοτήσει μια επιστροφή στη διατλαντική κανονικότητα, μετά τις αναταράξεις της προεδρίας Τραμπ. Η καγκελάριος όμως αρνήθηκε την πρόταση, με το επιχείρημα ότι εκείνο το απόγευμα Παρασκευής θα βρισκόταν στο εξοχικό της κοντά στο Βερολίνο και ζήτησε από τους συμβούλους της να κλείσουν άλλο τηλεφωνικό ραντεβού – που κανονίστηκε τελικά για τη Δευτέρα. Μπορεί αυτή η αδιαφορία για το «πρώτο τηλεφώνημα» να ήταν συμβολική, αντικατοπτρίζει ωστόσο την πραγματικότητα που διαμορφώθηκε επί Μέρκελ, και την οποία θα κληρονομήσει σύντομα, ή όχι και τόσο σύντομα, ο διάδοχός της στην καγκελαρία: την ψύχρανση της διατλαντικής σχέσης που ένωνε το Βερολίνο με την Ουάσιγκτον, και την Ευρώπη με τις ΗΠΑ, μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Η καγκελάριος, που ξεκίνησε τη θητεία της το 2005 ως αμετακίνητη σύμμαχος των ΗΠΑ (ήταν από τους λίγους εξέχοντες ευρωπαίους πολιτικούς που στήριξαν την εισβολή Μπους στο Ιράκ) ετοιμάζεται να αποχωρήσει αφού πρώτα επέβλεψε μία σημαντική αύξηση της γερμανικής οικονομικής εξάρτησης από την Κίνα, επέβαλε μία ευρεία ενεργειακή συμφωνία με τη Ρωσία, ένωσε τη φωνή της με τη Γαλλία για την αμφισβήτηση της αμερικανικής πολιτικής επιρροής στην Ευρώπη και απέρριψε τις αμερικανικές αξιώσεις σε τομείς όπως η οικονομική πολιτική και η δεκτικότητα του Βερολίνου στην κινεζική τεχνολογία. Δεν έπαψε βέβαια να θεωρεί εαυτόν μέρος μιας δυτικής συμμαχίας που μοιράζεται θεμελιώδεις αξίες, δημοκρατικούς θεσμούς και πίστη στις ελεύθερες αγορές. Οι περισσότεροι, όμως, ευρωπαίοι ηγέτες μοιράζονται πλέον και μία εικόνα των ΗΠΑ ως άστατου και αναξιόπιστου εταίρου, συνδεδεμένου με την Ευρώπη μέσω ενός συρρικνούμενου καταλόγου κοινών συμφερόντων: αυτή η προϋπάρχουσα αίσθηση επί προεδρίας Τραμπ και παρέμεινε, ή επέστρεψε, μετά την εκλογή Μπάιντεν, παρότι ο τελευταίος έχει εκθειάσει τα οφέλη της αμερικανικής συνεργασίας με την Ευρώπη, έχει απαλύνει τη ρητορική Τραμπ έναντι του Βερολίνου και ακύρωσε την εντολή του προκατόχου του για μετεγκατάσταση των αμερικανικών στρατευμάτων από τη Γερμανία: δύο μείζονες αποφάσεις του, η μονομερής όσο και χαώδης αποχώρηση από το Αφγανιστάν, και η αμυντική συμφωνία AUKUS (συμπεριλαμβανομένου του «πισώπλατου μαχαιρώματος» στη Γαλλία), κάνουν εκείνη τη θρυλική αποστροφή της Μέρκελ από το 2017 να ακούγεται πάντα επίκαιρη: «Οι εποχές που μπορούσαμε να βασιζόμαστε στους άλλους έχουν παρέλθει… εμείς οι Ευρωπαίοι πρέπει να πάρουμε τη μοίρα μας στα χέρια μας».

Και η εποχή Μέρκελ βέβαια τελειώνει, τόσο όμως ο σοσιαλδημοκράτης Ολαφ Σολτς, ο επικρατέστερος μετά τις χθεσινές εκλογές διάδοχός της, όσο και ο χριστιανοδημοκράτης Αρμιν Λάσετ, υποστηρίζουν τη συνέχιση της προσέγγισής της. Αμφότεροι έχουν ασκήσει κριτική σε ορισμένες αμερικανικές πολιτικές και επιθυμούν στενότερες εμπορικές σχέσεις με την Κίνα και τη Ρωσία. Τον δρόμο τον δείχνει το zeitgeist: οι δημοσκοπήσεις αποτυπώνουν μια σταθερή μείωση της εμπιστοσύνης των περισσότερων Γερμανών στις ΗΠΑ.