«Ενα καλύτερο μοντέλο για όλα τα άσχημα που έχουν δημιουργηθεί στα social media»

Μετά το πλήγμα που δέχτηκε ο παραδοσιακός έντυπος Τύπος από την άνθηση των media στο Διαδίκτυο, το 2019 εμφανίστηκε και η δημοσιογραφία των Social media με τις νέες πλατφόρμες, όπως το Substack. Πρόκειται για μια υπηρεσία που επιτρέπει στους επαγγελματίες της γραφής και των κειμένων να συντάσσουν, να επεξεργάζονται και να στέλνουν ενημερωτικά δελτία (newsletters) σε e-mail συνδρομητών. Οι επαγγελματίες συγγραφείς μπορούν να επιλέξουν εάν οι συνδρομές είναι δωρεάν ή πληρωμένες με ελάχιστη χρέωση πέντε δολάρια τον μήνα ή τριάντα δολάρια ετησίως. Σε αυτό το νέο πεδίο ενημέρωσης που ευημερεί στην Αμερική, οι πιο γνωστοί συγγραφείς που άλλοτε εργάζονταν ως αρθρογράφοι, σχολιαστές, δοκιμιογράφοι σε έντυπα και έγκυρες δημοσιογραφικές ιστοσελίδες, δημιούργησαν τα δικά τους newsletters. Και δεν είναι οι μόνοι. Η Πάτι Σμιθ έχει το δικό της newsletter στο Substack. Το ίδιο και ο Μάικλ Μουρ, αλλά και ο Σάλμαν Ρούσντι.

Ανάμεσα στην ομάδα του Substack που φέρνουν συγγραφείς σε αυτό τον νέο κόσμο είναι η Σοφία Ευθυμιάτου. Γεννημένη στην Αθήνα, ζει στη Νέα Υόρκη όπου σπούδασε δημιουργική γραφή στο Κολούμπια ενώ εργάστηκε στον χώρο των εκδόσεων βιβλίων. Στη Zoom συνάντησή μας η αρμόδια του Substack Pro Lead μιλά για αυτό το νέο μοντέλο ανεξάρτητης ενημέρωσης δημιουργημένης «στα μέτρα» του κάθε αναγνώστη.

Η πρώτη κρυάδα στην υποδοχή του Substack από τον δημοσιογραφικό κόσμο έχει υποχωρήσει;

Δεν την αισθάνθηκα. Εμείς δεν ανταγωνιζόμαστε τις εφημερίδες. Αν είμαστε ένα καλύτερο μοντέλο για κάτι είναι για όλα τα άσχημα που έχουν δημιουργηθεί στα social media. Υπάρχουν δημοσιογράφοι και συγγραφείς που δεν χωράνε σε αυτά τα παραδοσιακά μέσα. Το γεγονός ότι τώρα υπάρχει ένας άλλος χώρος και μπορούν να βρουν δουλειά είναι καλό. Τώρα έχουν κι άλλη διέξοδο για να γράφουν. Αυτό είναι καλό για τους συγγραφείς. Τους έχουμε βοηθήσει να έχουν εναλλακτική λύση. Ολο το μοντέλο είναι βασισμένο πάνω τους. Εμείς βγάζουμε 10% από συνδρομές. Η κάθε ομάδα του Substack δουλεύει παρέχοντας υπηρεσία για τους συγγραφείς. Πώς μπορούμε δηλαδή να σε κάνουμε να αισθανθείς ότι δεν είσαι μόνος, ότι έχεις μια εταιρεία να σε υποστηρίξει και να τα καταφέρεις μόνος σου. Να πετύχεις ως ανεξάρτητος συγγραφέας, να πληρώνεσαι απευθείας από το κοινό σου, γράφοντας ό,τι θέλεις. Είναι σαν να μας προσλαμβάνεις να δουλεύουμε για εσένα. Οσο πιο πολύ πετύχεις τόσο πετυχαίνουμε κι εμείς. Θέλουμε να σου δίνουμε τα εργαλεία για να γίνεται η δουλειά σου πιο εύκολη. Το δυσκολότερο με το γράψιμο είναι τα παράπλευρα προβλήματα: ασφάλεια, επιμέλεια κειμένων, λογιστικά. Ολα αυτά τα άγχη λειτουργούν αποτρεπτικά. Εμείς προσπαθούμε να έχεις μόνο ένα πρόβλημα: το να αφοσιωθείς στο γράψιμο.

Χωράνε τα πάντα στο Substack;

Απαγορεύεται η πορνογραφία και η ρητορική του μίσους διά νόμου. Οπως και το να κάνεις spam. Ολα αυτά τα υπογράφουν στο συμφωνητικό με την εταιρεία όσοι θέλουν να ξεκινήσουν μπαίνοντας στην πλατφόρμα μας. Ποτέ το Substack δεν θα σου δώσει να διαβάσεις κάτι που εσύ δεν το έχεις επιλέξει. Δεν δουλεύουμε με αλγόριθμους. Για παράδειγμα, ό,τι συνήθως διαδίδεται στο Twitter είναι αυτό που μας εκνευρίζει και μας προκαλεί να τσακωνόμαστε μεταξύ μας. Ο,τι μας κάνει χαρούμενους και σύμφωνους δεν έχει επιτυχία. Το προσωπικό μου Twitter, για παράδειγμα, είναι γεμάτο μόνο με ό,τι με κάνει να αισθάνομαι καλά. Ενώ έχω κάνει επιλογή να ακολουθώ λογαριασμούς για ποίηση και τέχνη, εν τούτοις λόγω των αλγορίθμων εμφανίζονται πράγματα που δεν θα ήθελα να δω αλλά που το Twitter αποφάσισε να καταναλώσω. Στο Substack η επιλογή είναι δική μου. Σκοπός μας λοιπόν είναι να σου δώσουμε πίσω το μυαλό σου. Ως αναγνώστης να μπορείς να διαλέξεις τι θέλεις να διαβάσεις. Εξάλλου είναι «απομονωμένο» μέσα στη θυρίδα των εισερχομένων σου, δεν χρειάζεται να διαφωνήσεις και να τσακωθείς με κάποιον. Επίσης χρειάζεται να το διαβάσεις, είναι εκτενές κείμενο δεν είναι ένα tweet που το διαβάζεις και αμέσως πρέπει να σχηματίσεις μια γνώμη. Μάλιστα με αυτή τη μορφή βλέπουμε ότι ενθαρρύνεται ο διάλογος.

Πώς αντιμετωπίζει η νέα πλατφόρμα την τακτική των sites που τρέφονται με τα «κλικ» πάνω σε μικρά κείμενα με εξωφρενικούς και – συχνά αναληθείς – τίτλους;

Δεν μετριέται τίποτα με κλικ. Υπάρχουν μόνο εγγραφές σε newsletters και συνδρομές. Ο αναγνώστης δίνει το mail του, κάτι προσωπικό. Αυτό δημιουργεί μια καταπληκτική σχέση μεταξύ συγγραφέα και αναγνώστη. Είναι κομπλιμέντο προς τον συγγραφέα. Γιατί ο αναγνώστης έχει πάντα την επιλογή ως συνδρομητής αν θα πληρώσει ή όχι. Γιατί το μεγαλύτερο ποσοστό από αυτό που γράφει ένας συγγραφέας είναι δωρεάν.

Ειδικά στην εποχή μας που τα προσωπικά δεδομένα είναι πολύτιμα, το να παραχωρείς το δικαίωμα να έρχεται στο mail σου ένα τέτοιο newsletter είναι ίσως τόσο σημαντικό με το να έδινες το τηλέφωνό σου σε κάποιον που γνώριζες για πρώτη φορά.

Δεν μαζεύουμε δεδομένα, γιατί δεν υπάρχουν διαφημίσεις. Κανένας δεν σκάβει για πληροφορίες. Ο αναγνώστης δείχνει την εμπιστοσύνη του επειδή του αρέσει αυτό που του δίνει ο συγγραφέας ενός newsletter και η ανταμοιβή του περνά στον τραπεζικό του λογαριασμό, ακριβώς επειδή κατορθώνει να προσελκύσει αναγνώστες, και όχι διαφημίσεις.

Εκτός από διάσημες υπογραφές υπάρχουν μικρότερες εκδοτικές δραστηριότητες που βρήκαν καταφύγιο στο Substack;

Υπάρχουν και μικρότερες εκδόσεις, αλλά και οι συγγραφείς δημιουργούν μέσα από το δίκτυο του Substack τις δικές τους ομάδες, επιλέγοντας με τι περιεχόμενο θα παρουσιαστούν στους αναγνώστες τους. Προφανώς υπάρχουν τα μεγάλα ονόματα και έρχονται μόνοι τους χωρίς να τους πείσει κάποιος. Οι επιτυχίες, τα success stories είναι οι άγνωστοι που ξεκίνησαν μία ημέρα και άρχισαν να έχουν ακολούθους και έβγαλαν λεφτά, βγάζοντας εξαψήφια νούμερα σε εισόδημα. Δεν δημιουργηθήκαμε για τα μεγάλα ονόματα αλλά για τα μεσαία ονόματα που βρίσκουν τους ακολούθους τους και υποστηρίζουν πια ένα καλό επίπεδο ζωής, που δεν τα δίνει πια ο χώρος των media και των εκδόσεων πουθενά στον κόσμο. Ο Χέιμις Μακένζι, ένας από τους ιδρυτές του Substack, υπήρξε δημοσιογράφος και γνωρίζει εκ των έσω τι σημαίνει να είσαι freelance δημοσιογράφος, να βγάζεις ελάχιστα όλο τον χρόνο έχοντας μόνη παρηγοριά ότι η δουλειά σου εκδίδεται σε ένα έγκριτο μέσο. Αυτό είναι λάθος, δεν θα πρέπει να γίνεται, κι έτσι βρήκαν τη δομή για να λειτουργεί το Substack υπέρ των συγγραφέων οι οποίοι στο εξής έχουν τη δυνατότητα να παραμένουν κερδοφόρα ανεξάρτητοι.

Είναι η Αμερική όμως που ποντάρει στο καινούργιο και παθιάζεται δουλεύοντας για αυτό. Είναι μέλλον το Substack και για την Ευρώπη;

Νομίζω ότι πέτυχε επειδή ακολουθεί τον καιρό και θα είναι μέλλον παντού, για όλους τους δημιουργούς. Αν σου αρέσει να γράφεις και να διαβάζεις. Η τεχνολογία το δημιούργησε, οπότε δεν μπορείς να πας πίσω και να αντισταθείς σε ό,τι υπάρχει.

Είστε μόνοι σας ή αποκτήσατε ανταγωνιστές;

Υπάρχουν πλέον αρκετές πλατφόρμες με διαφορετικές παραλλαγές. Η ιδέα είναι η ίδια, ότι πληρώνεσαι από το κοινό σου. Ο συγγραφέας καθορίζει μόνος του την τιμή της συνδρομής για το περιεχόμενό του. To Facebook έκανε κλώνο του Substack, όμως τα data με τη λίστα των συνδρομητών ανήκουν στο Facebook σε αντίθεση με το Substack που όλα ανήκουν στον συγγραφέα.

Η δική σου συνεισφορά στην ομάδα;

Μπαίνω στη στιγμή που υπάρχει δισταγμός για τα ρίσκα. Το τμήμα μου σου δίνει μία γέφυρα από τη μη ανεξαρτησία προς την ανεξαρτησία δίνοντας ένα μίνιμουμ χρηματικό ποσό, κάνοντας μία επένδυση, επειδή πιστεύουμε ότι θα έχουμε ανταπόδοση. Για έναν χρόνο αν σου δώσουμε αυτό το ποσό παίρνουμε εμείς το 85% κι εσύ παίρνεις από το πρώτο δολάριο που κερδίζεις το 15%. Αν βγάλεις 100.000 δολάρια από συνδρομές θα έχεις κερδίσει μέσα στη χρονιά 115.000 δολάρια.

Και πού βασίζεσαι να κάνεις τις επιλογές σου;

Τίποτα δεν σε μαθαίνει παρά η εμπειρία. Πάντα παίρνεις ρίσκα. Το ίδιο έκανα και στις εκδόσεις βιβλίων. Αυτό που βλέπω είναι να είναι καλή εμπορικά η συμφωνία μας. Μου αρέσουν πράγματα, αλλά δεν είναι απόλυτο ότι θα πετύχαιναν. Το πόσο αφοσιωμένοι είναι οι αναγνώστες (και όχι ο αριθμός τους) καθορίζει την επιτυχία μίας συμφωνίας. Κοιτάζω λοιπόν το ρίσκο του αναγνώστη. Οπως, για παράδειγμα, το παθιασμένο κοινό των κόμικς, το εξειδικευμένο κοινό των χρηματοοικονομικών θεμάτων. Προσωπικά θέλω να εξερευνήσω το κοινό των ορνιθοπαρατηρητών. Είναι τόσο παθιασμένο κοινό που νομίζω ότι υπάρχει δυναμική.