Η Τουρκία είναι υπόλογη για τις αλλαγές στα μνημεία

Σοβαρή ανησυχία έχει προκαλέσει στην UNESCO το ενδεχόμενο να επηρεαστεί ο οικουμενικός χαρακτήρας της Αγίας Σοφίας και της Μονής της Χώρας από τις παρεμβάσεις που έχει ήδη κάνει η Τουρκία στα δύο μνημεία, αλλά και η πιθανή λήψη αποφάσεων για περαιτέρω αλλαγές χωρίς εκ των προτέρων γνωστοποίηση των σχετικών προθέσεων, λέει ο αναπληρωτής γενικός διευθυντής του διεθνούς οργανισμού Ερνέστο Οτόνε Ραμίρεζ, μιλώντας στα «ΝΕΑ». Ο κατεξοχήν αρμόδιος της UNESCO για την παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά επεξηγεί τι σημαίνει η απόφαση της 44ης Συνόδου της Επιτροπής Παγκόσμιας Κληρονομιάς για το ζήτημα, υπογραμμίζοντας την ανάγκη να προσέλθει η Τουρκία σε διάλογο με τον οργανισμό. Παράλληλα, μιλά για τους κινδύνους που διατρέχουν οι χώροι πολιτιστικής κληρονομιάς στο Αφγανιστάν, όπου υπάρχουν ήδη πληροφορίες για λεηλασίες, ενώ προειδοποιεί ότι το ένα τρίτο των χώρων UNESCO κινδυνεύει εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής.

«Εγιναν δύο επιτόπιες αποστολές της UNESCO στην Αγία Σοφία και τη Μονή της Χώρας, η πρώτη την περασμένη χρονιά και η δεύτερη στην αρχή της φετινής, για να διαπιστωθούν ποιες είναι οι αλλαγές, για τις οποίες πληροφορηθήκαμε από τρίτους και όχι διά μέσου της σωστής μεθόδου, που απαιτεί από ένα κράτος-μέλος να συνεννοείται με το Κέντρο Παγκόσμιας Κληρονομιάς ώστε να διασφαλίζεται ότι οι όποιες αλλαγές σε ένα μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς συνάδουν με τις κατευθυντήριες γραμμές των σχετικών συμβάσεων. Δεν είχαμε αυτή την πληροφόρηση από τις τουρκικές Αρχές. Οι αποστολές εξέφρασαν σοβαρή ανησυχία σχετικά με τον πιθανό αντίκτυπο που θα έχουν οι αλλαγές στη σημαντική παγκόσμια αξία των εν λόγω μνημείων», τονίζει ο χιλιανός αξιωματούχος της UNESCO.

Η ανησυχία του διεθνούς οργανισμού δεν περιορίζεται στις παρεμβάσεις που έχουν ήδη γίνει. Αναφερόμενος στην απόφαση της 44ης Συνόδου της αρμόδιας διακυβερνητικής επιτροπής ο ίδιος σημειώνει ότι «τα μέλη της κάλεσαν την Τουρκία να προσέλθει σε διάλογο και σε συνεργασία πριν γίνουν επιπλέον αλλαγές στα μνημεία. Η απόφαση δηλώνει ότι η Τουρκία θα πρέπει να υποβάλει επικαιροποιημένη έκθεση για την κατάσταση συντήρησης των μνημείων. Κάθε ζήτημα που έχει τεθεί από τις αποστολές θα πρέπει να απαντηθεί και θα πρέπει να επεξηγηθεί πώς συνάδουν οι αλλαγές με την εντολή συντήρησης ενός μνημείου πολιτιστικής κληρονομιάς. Τον Φεβρουάριο το Κέντρο θα πρέπει να λάβει την έκθεση και βάσει αυτής θα γίνει νέα συζήτηση επί του θέματος στην 45η Σύνοδο της αρμόδιας διακυβερνητικής επιτροπής στα τέλη Ιουνίου 2022. Παρακολουθούμε τις εξελίξεις όχι μόνο στην Αγία Σοφία, οι οποίες απασχολούν και άλλες χώρες, αλλά στο σύνολο των μνημείων στις ιστορικές ζώνες της Κωνσταντινούπολης, για να διαπιστωθεί ότι δεν υπάρχουν άλλες αλλαγές, οι οποίες δεν έχουν γνωστοποιηθεί».

Ρωτάμε τον αναπληρωτή γενικό διευθυντή της UNESCO αν πράγματι ισχύει το επιχείρημα του Ερντογάν ότι οι αποφάσεις για τα μνημεία είναι δικαίωμα της Τουρκίας. «Είναι περίπλοκο το ζήτημα, διότι δεν έχουμε δικαίωμα παρέμβασης σε εθνικούς νόμους. Ταυτόχρονα, όμως, όταν μια χώρα έχει επικυρώσει διεθνείς συμβάσεις είναι υποχρεωμένη να ακολουθεί τους κανόνες που προβλέπονται. Οταν μια χώρα αποφασίζει να κάνει αλλαγές σε ένα μνημείο, τότε είναι υποχρεωμένη να συνομιλεί με το Κέντρο Πολιτιστικής Κληρονομιάς ώστε να αξιολογούμε αν οι αλλαγές αυτές επηρεάζουν την οικουμενική του αξία. Η Τουρκία έχει υπογράψει την 72η Σύμβαση για την Προστασία της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Οταν ένα μνημείο λαμβάνει το αντίστοιχο στάτους τότε γίνεται αυτομάτως οικουμενικό και οι ευθύνες (για την προστασία του) ξεπερνούν το κράτος, μας αφορούν όλους». Οι προθέσεις Ερντογάν σε σχέση με τα δύο βυζαντινά μνημεία γίνονται εμμέσως ακόμη εμφανέστερες αν λάβουμε υπόψη τη διαπίστωσή του ότι «η Τουρκία συμπεριφέρεται εξαιρετικά όσον αφορά άλλα μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς».

«ΜΑΣ ΑΠΑΣΧΟΛΕΙ ΤΟ ΑΦΓΑΝΙΣΤΑΝ». Από τη συζήτησή μας δεν θα μπορούσε να λείπει και το Αφγανιστάν. «Ανησυχούμε για τις επιπτώσεις που μπορεί να έχουν οι εξελίξεις στο Αφγανιστάν σε μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς», λέει ο αξιωματούχος του διεθνούς οργανισμού. Κάνοντας ιδιαίτερη αναφορά στις περιοχές Μπαμιγιάν και Τζαμ, μας πληροφορεί ότι η διεθνής ομάδα εργασίας έχει εγκαταλείψει τη χώρα και δουλεύει από το γειτονικό Ουζμπεκιστάν, αλλά η εθνική ομάδα συνεχίζει να προωθεί τα σχέδια της UNESCO. «Συνεχίζαμε να δουλεύουμε για την ολοκλήρωση του πολιτιστικού κέντρου στην Μπαμιγιάν», λέει, θυμίζοντας τη «συμβολική καταστροφή» των αγαλμάτων του Βούδα στην κοιλάδα Μπαμιγιάν από τους Ταλιμπάν το 2001, τα οποία βρίσκονται σε πρόγραμμα αναστήλωσης με χρηματοδότηση από την Ιαπωνία. «Μας απασχολεί, επίσης, η ελευθερία έκφρασης. Το Αφγανιστάν είναι η χώρα όπου έχουμε προχωρήσει στις μεγαλύτερες επενδύσεις σε ποικιλομορφία της έκφρασης τα τελευταία 15 χρόνια». Ο ίδιος τονίζει ότι σήμερα το Αφγανιστάν έχει επικυρώσει τις συμβάσεις προστασίας της παγκόσμιας κληρονομιάς, κάτι που δεν είχε γίνει πριν από 20 χρόνια, ενώ διαβεβαιώνει σε ανάλογο τόνο με τις δηλώσεις του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ ότι η UNESCO δεν θα εγκαταλείψει τη χώρα. Οι εξελίξεις, πάντως, δεν είναι ενθαρρυντικές. «Εχουμε αρχίσει να λαμβάνουμε πληροφορίες για λεηλασίες σε ορισμένα αρχαιολογικά μνημεία», λέει.

Πώς αλλάζει την προστασία των χώρων πολιτιστικής κληρονομιάς η κλιματική αλλαγή; Ο Ερνέστο Οτόνε Ραμίρεζ ξεκινά την απάντησή του εκφράζοντας ικανοποίηση για την ελληνική «δυναμική συνεργασία» και ειδικότερα την πρόταση να δημιουργηθεί «ευέλικτος μηχανισμός» με τον διεθνή μετεωρολογικό οργανισμό και τον UNFCCC (οργανισμός του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή). «Επιδιώκουμε να διασφαλιστεί ότι οι σχετικές πρωτοβουλίες και κυρίως η Λευκή Βίβλος που θα ολοκληρωθεί τον Δεκέμβριο, για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς από την κλιματική αλλαγή, δεν θα είναι μόνο μέρος των συζητήσεων αλλά και των λύσεων. Το ένα τρίτο των περιοχών πολιτιστικής κληρονομιάς επηρεάζονται αρνητικά από την κλιματική αλλαγή. Υπάρχουν χώρες που είναι πολύ ευάλωτες και πρέπει να βρεθεί κατάλληλη χρηματοδότηση. Τα παραδείγματα που έχουμε στα χέρια μας είναι τρομακτικά», καταλήγει.