Δέκα ηγέτες αναζήτησαν κοινό τόπο στη σκιά της AUKUS

Στην ενίσχυση της «ταυτότητας» της μεσογειακής συνιστώσας εντός της Ευρωπαϊκής Ενωσης προσβλέπει η Ελλάδα και διεκδικεί ισχυρό ρόλο στις εξελίξεις που αφορούν νέες προκλήσεις, όπως το κλίμα, στις εν δυνάμει κρίσεις, όπως είναι η εργαλειοποίηση του Προσφυγικού, και στα γνωστά στοιχήματα για τον Νότο, όπως οι παραβατικές συμπεριφορές τρίτων χωρών – ανάμεσά τους η Τουρκία – στην Ανατολική Μεσόγειο. Αυτό πιστοποιούν τόσο η ατζέντα που επέλεξε να προτάξει ο Κυριάκος Μητσοτάκης όσο και το παρασκήνιο της Συνόδου EUMed, που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα στο φόντο ραγδαίων εξελίξεων, τις οποίες δρομολογεί η στρατηγική συμφωνία AUKUS (ΗΠΑ – Αυστραλία – Βρετανία). Στο φόντο των γεωπολιτικών «αναταράξεων είναι ενδεικτική η δημόσια αναφορά του Κυριάκου Μητσοτάκη στην ανάγκη για «στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης». Ο Πρωθυπουργός χαρακτήρισε επιπλέον θεμελιώδη προτεραιότητα την ασφάλεια στη Μεσόγειο και κάλεσε την Αγκυρα «να εγκαταλείψει την επιθετική συμπεριφορά απέναντι στην Κύπρο, την Ελλάδα και συνολικά στην περιοχή».

«Να είμαστε σε θέση να αντιμετωπίζουμε προκλήσεις και απειλές στη γειτονιά μας και να δημιουργήσουμε συμμαχίες. Ετσι θα οικοδομήσουμε καλύτερο ευρωπαϊκό μέλλον», τόνισε χθες στη δήλωσή του ο Εμανουέλ Μακρόν.

Σε μια κρίσιμη συγκυρία έγιναν ζυμώσεις και συζητήσεις κορυφής 10 ευρωπαίων ηγετών: των 9 του Νότου (Ελλάδα, Κύπρος, Γαλλία, Ιταλία, Μάλτα, Πορτογαλία, Ισπανία, Κροατία, Σλοβενία) αλλά και της επικεφαλής της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, με την οποία ο Πρωθυπουργός είχε την ευκαιρία και για κατ’ ιδίαν συζήτηση στο δείπνο που παρέθεσε στο σπίτι του το βράδυ πριν από τη συνάντηση κορυφής στο Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος.

Η ΣΥΜΦΩΝΙΑ AUKUS. Το φετινό «φόρουμ – απάντηση» – κατά τον Κυριάκο Μητσοτάκη – «στις προκλήσεις του κοινού μας μέλλοντος» εξελίχθηκε στη σκιά της AUΚUS, της συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ, Αυστραλίας και Βρετανίας, για την οποία η ΕΕ, όπως προκύπτει από τις αντιδράσεις ευρωπαίων αξιωματούχων, δεν είχε ενημερωθεί. Η αιφνίδια συμφωνία βάρυνε απότομα το κλίμα, ειδικά στο Παρίσι, και επηρέασε ως έναν βαθμό και τις κεκλεισμένων των θυρών χθεσινές συζητήσεις των ηγετών – Εμανουέλ Μακρόν, Μάριο Ντράγκι, Πέδρο Σάντσεθ, Αντρέι Πλένκοβιτς, Νίκος Αναστασιάδης, Ρόμπερτ Αμπέλα, Γιάνεζ Γιάνσα και ο υπουργός Εξωτερικών της Πορτογαλίας Αουγκούστο Σάντος Σίλβα – μπροστά σε ένα μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό σκηνικό. Μετά τη EUMed της Αθήνας και την πρώτη ανάλυση των ηγετών, η «βόμβα» AUΚUS αναμένεται να περάσει στις Βρυξέλλες για αναλυτική αποτίμηση στη σύνοδο των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ και στη σύνοδο κορυφής εντός του Οκτωβρίου. Από την Αθήνα πάντως εκπέμπεται ένα σταθερό μήνυμα: η ελληνική εξωτερική πολιτική θα παραμείνει σε πλήρη κινητικότητα σε όλες τις κατευθύνσεις.

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ ΚΑΙ ΜΗΝΥΜΑΤΑ. Τη σημασία που η Αθήνα δίνει στην ισχυροποίηση του «κλαμπ» των Νοτίων στην Ευρώπη, τόσο για σημαντικά γεωπολιτικά θέματα όσο και για την ενεργοποίηση των χωρών απέναντι σε νέες «απειλές», δείχνουν δύο πρωτοβουλίες. Πρώτον, η αριθμητική ενίσχυση του EUMed με τη συμμετοχή πλέον και της Κροατίας και της Σλοβενίας (έπειτα από διπλωματικές κινήσεις οι Med7 είναι εφεξής Med9), και δεύτερον, η πρωτοβουλία Μητσοτάκη για διπλό κείμενο συμπερασμάτων. Το ένα εκπέμπει «πράσινο» μήνυμα και το άλλο αναφέρεται στις σταθερές προκλήσεις, όπως προκύπτει και από την (πολιτική) διακήρυξη των 9: παραβατικές συμπεριφορές που θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην ευρύτερη περιοχή, την κατάσταση σε Λίβανο και Λιβύη, το Κυπριακό, τις εξελίξεις στο Αφγανιστάν που απειλούν με νέες προσφυγικές ροές κ.ά. Για το τελευταίο πάντως η θέση της Αθήνας είναι ξεκάθαρη, όπως μεταφέρθηκε αναλυτικά από τον Πρωθυπουργό στους ομολόγους του, αφενός για την ανάγκη φύλαξης των εξωτερικών συνόρων της Ευρώπης, αφετέρου για ένα σχέδιο στήριξης των προσφύγων στις γειτονικές χώρες του Αφγανιστάν.

Η ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ. Η ελληνική και η κυπριακή πλευρά φέρεται ότι «σήκωσαν» στις κλειστές συζητήσεις και τη στάση της Τουρκίας. Είναι ενδεικτικό ότι ήδη από το προσχέδιο των συμπερασμάτων είχαν συμφωνηθεί σαφείς αναφορές στην Τουρκία, στην κατεύθυνση – μεταξύ άλλων – η Αγκυρα να αποδεχθεί την πρόσκληση της Κύπρου για διάλογο σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες. Και οι ηγέτες συμφώνησαν στην ανάγκη όλες οι χώρες της περιοχής να «σεβαστούν την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών – μελών της ΕΕ στις θαλάσσιες ζώνες τους», με σεβασμό στο διεθνές δίκαιο και στο δίκαιο της θάλασσας. «Η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης πρέπει να διευθετείται με ειρηνικά μέσα επίλυσης διαφορών και σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (…) Είναι θεμελιώδες όλα τα κράτη να τηρούν τη διεθνή νομιμότητα και να απέχουν, με συνεπή και μόνιμο τρόπο, από προκλήσεις ή μονομερείς ενέργειες κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου» αναφέρουν οι 9. Και επαναλαμβάνουν την ετοιμότητα για συζήτηση με την Τουρκία «κατά τρόπο σταδιακό, αναλογικό και αναστρέψιμο».

Η «ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ». Επιπλέον αποτύπωμα που η κυβέρνηση θέλησε να αφήσει με τη φιλοξενία της EUMed ήταν αυτό της ενεργοποίησης απέναντι στην κλιματική κρίση. Η παρουσία της Φον ντερ Λάιεν έδωσε επιπλέον βαρύτητα στο εγχείρημα, όπως αποτιμά η κυβέρνηση, ενώ είχαν προγραμματιστεί και μηνύματα, κατά τη διάρκεια των συζητήσεων, από τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ και τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Νταβίντ Σασόλι. Στην ξεχωριστή «διακήρυξη των Αθηνών» για το περιβάλλον υπάρχουν συγκεκριμένες δεσμεύσεις. Σημαντική αιχμή, όπως συζήτησαν οι ηγέτες, είναι η ανάγκη για κοινή γραμμή άμυνας. Που σημαίνει, κατά τις εισηγήσεις του Μητσοτάκη, αναβάθμιση σε όλα τα επίπεδα του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας και ενίσχυση του RescEU στη Μεσόγειο μέσω ειδικού ευρωπαϊκού αποθεματικού. «Η κλιματική κρίση δεν είναι πλέον μια αφηρημένη έννοια. Αποτελεί μια ορατή απειλή για το περιβάλλον, για τις κοινωνίες και τις οικονομίες μας» έγραψε στην ισπανική εφημερίδα «El Pais» ο Πρωθυπουργός, κάνοντας λόγο για ανάγκη ευθυγράμμισης «δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων» και «καινοτόμα σχήματα συνεργασίας» ώστε να εφαρμοστούν «τολμηρές ιδέες».