Ημουν κι εγώ εκεί

Δεν υπάρχει χειρότερο πράγμα από το ξυπνητήρι. «Εντάξει, το κατάλαβα, είναι 8 η ώρα! Υπάρχει λόγος να κοπανάς ασταμάτητα, πρωινιάτικα;». Χαμογέλασα όσο μπορούσα με τον φανταστικό μου διάλογο – αν και μονόλογος, γιατί βέβαια το ξυπνητήρι δεν γνώριζε τη γλώσσα μου. Δεν ήξερε, άλλωστε, καμία, πέρα από τον στριγκό του ήχο που έβγαζε μόνιμα τέτοια ώρα, κάθε εργάσιμη μέρα!

Με τα μάτια κλειστά, όπως το συνήθιζα, και χωρίς ν’ ανάψω φως ή ν’ ανοίξω τις κουρτίνες, πήγα στο μπάνιο για την πρωινή ιεροτελεστία: ντους, ξύρισμα, ξανά στο σκοτάδι της κάμαρας, μπήκα στην τεράστια ντουλάπα για να ντυθώ. Αυτή μου τη μανία να μην ανάβω το φως την πλήρωσα, μια μέρα, όταν βγήκα στον δρόμο, για να πάω στο γραφείο, με διαφορετικό χρώμα παπούτσια. Η παρατήρηση έγινε από μια συνάδελφο που γνώριζε καλά το πόσο σχολαστικός ήμουν με την εμφάνισή μου. Ενιωσα κάτι παράξενο μέσα μου, κάτι ανακατεμένο με έκπληξη αλλά και θυμηδία. Ευτυχώς, δεν με πείραξε πολύ, γιατί ήξερα ότι οι Νιουγιορκέζοι δεν δίνουν καμία σημασία σε κάτι τέτοια, μαθημένοι σε πολύ χειρότερα και φθάνουν σε σημείο, σχεδόν, να μη σε κοιτούν…

Προχώρησα στην κουζίνα για τον καφέ. Ηταν όλα έτοιμα από το βράδυ. Δεν είχα παρά να γυρίσω το κουμπί της καφετιέρας. Μου άρεσε να απολαμβάνω αυτή την πρωινή ευχαρίστηση στο δωμάτιο των ξένων. Ο τεράστιος γυάλινος τοίχος του μου επέτρεπε να θαυμάζω από τον 28 όροφο του κτιρίου όπου έμενα ένα θέαμα μοναδικό. Πολύ κοντά, αριστερά μου, το ποτάμι, το East River. Κολλητά, πλάι του, το κομψό, γυάλινο κτίριο του Οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), το δεύτερο σπίτι μου, αφού είχα περάσει εκεί πάνω από 20 χρόνια.

Το down town απλωνόταν νωχελικό μπροστά μου, προσπαθώντας να ανοίξει τα μάτια του. Ηταν μια λαμπρή ημέρα, μια από αυτές που ονομάζω η Ανοιξη του Φθινοπώρου. Η πιο όμορφη περίοδος να επισκεφθεί κάποιος τη Νέα Υόρκη. Οι Δίδυμοι Πύργοι, στο βάθος, φρουροί ακοίμητοι, όπως η πόλη που φυλούσαν. Νέοι πανύψηλοι λεβέντες, μόλις 28 ετών παιδιά, λουσμένοι στον πρωινό λαμπρό ήλιο, χαμογελούσαν στην η μέρα που άρχιζε.

Ηταν Τρίτη, 11 Σεπτεμβρίου του 2001. Κοίταξα το ρολόι μου… «Εχω ακόμη καιρό» μονολόγησα. Η συνάντηση με τους ευρωπαίους συναδέλφους – εμπειρογνώμονες για τη διεθνή ασφάλεια και τον αφοπλισμό θα γινόταν σε λίγο, ακριβώς απέναντί μου. Δεν είχα παρά να διασχίσω τον δρόμο για να βρεθώ, σε ελάχιστα λεπτά, στο μικρό κτίριο που φιλοξενούσε τις αίθουσες συναντήσεων της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Αλλωστε, δεν είχα τελειώσει ακόμη τον καφέ μου, το εγερτήριο της ημέρας! Σήκωσα την κούπα μου για να πιω τις τελευταίες γουλιές, θαυμάζοντας, όπως πάντα, το εξαίσιο, μοναδικό, θέαμα, της Κάτω Πόλης, με τους ολόλαμπρους ατσάλινους ουρανοξύστες, ύψους 500 μέτρων και τους 110 ορόφους τους.

Τελευταία ματιά στο ρολόι: 8.45. Τελευταία ματιά στην οθόνη μου με την ημέρα να λάμπει περισσότερο και τα Δίδυμα Αδέλφια να με αποχαιρετούν για σήμερα.

8.46… βλέπω με φρίκη ένα αεροπλάνο της εταιρείας American Airlines, με 92 επιβαίνοντες, όπως έμαθα αργότερα, να προσκρούει στον 80ό όροφο του Βόρειου Πύργου, προκαλώντας καταστροφική έκρηξη. Το κτίριο τυλίγεται στις φλόγες, και υπέθεσα ότι ο πανικός που προκαλείται είναι άνευ προηγουμένου, αφού αρκετοί είναι αυτοί που πηδούν στο κενό για να σωθούν. Αδύνατο να καταλάβω, και πολύ περισσότερο, να εξηγήσω το συμβάν…

Ποτέ δεν πίστεψα στην ύπαρξη του χρόνου, γιατί δεν μπορώ να τον αντιληφθώ, ιδιαίτερα αυτή τη στιγμή. Ενιωθα σαν να είχα πεθάνει και όταν ξύπνησα αναρωτήθηκα τι είχε συμβεί. Κοίταξα, από συνήθεια, ακόμη μια φορά το ρολόι μου: 9.03…, και αμέσως μετά το φλεγόμενο κτίριο, όταν ένα δεύτερο αεροπλάνο, Boeing 767 της ίδιας εταιρείας με το πρώτο, συντρίβεται στον Νότιο Πύργο. Και τα δυο Δίδυμα Αδέλφια κατέρρευσαν ολοσχερώς έπειτα από 85 και 56 λεπτά φωτιάς αντιστοίχως. Οι ατσάλινοι ουρανοξύστες που είχαν κατασκευαστεί για να αντέχουν σε σεισμούς, θύελλες, ανέμους που ξεπερνούσαν ακόμη και τα 200 μίλια την ώρα δεν άντεξαν το μένος της πυρκαγιάς.

Στο μεσοδιάστημα ένα τηλεφώνημα από το γραφείο με πληροφόρησε για τη ματαίωση της συνάντησής μας με τους ευρωπαίους συναδέλφους. Ο λόγος ήταν ότι το κτίριο όπου στεγάζονταν τα γραφείο της Ευρωπαϊκής Ενωσης ήταν ιδιοκτησία Εβραίων και ότι η αιτία της καταστροφής των Δίδυμων Πύργων, όπως κυκλοφόρησε, αστραπιαίως, ήσαν αυτοί. Πήρα τα κιάλια, δώρο του πατέρα μου, που χρησιμοποιούσε στον πόλεμο με τους Γερμανούς όταν ήταν με το Πολεμικό Ναυτικό στην Αίγυπτο. Με αυτά είχε δει, όπως μας διηγιόταν – σπάνια -, καράβια να βυθίζονται από τορπίλες υποβρυχίων, υποβρύχια να αναδύονται και να χάνονται στο λεπτό, το αντιτορπιλικό «Αδρίας», κομμένο στη μέση, να μπαίνει στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας με την πλώρη καταστραμμένη…

Ηθελα με τα ίδια κιάλια να φέρω πιο κοντά τη συντέλεια των Πύργων, μήπως κι εννοήσω κάτι. Στο θέαμα που αντίκρισα, κατάλαβα ότι τα μάτια μου μεγάλωσαν και στέγνωσαν μαζί. Πυκνοί καπνοί γέμιζαν τον ορίζοντα κι ο αέρας άρχισε να μυρίζει παράξενα.

Ξαφνικά μου ήρθε στον νου ο Αγιος Νικόλας, που είχε χτιστεί, το 1832, από έλληνες ναυτικούς και μετανάστες, στη σκιά των Δίδυμων Πύργων. Στην ιδέα και μόνο του τι μπορούσα να αντικρύσω ένιωσα ρίγη και δέος. Παρ’ όλες μου τις προσπάθειες δεν μπόρεσα να διακρίνω τίποτα. Ηταν τόσο μικρό το εκκλησάκι και τόσο μεγάλη η σκιά των Πύργων. Ο Δαβίδ μπροστά στους θεόρατους Γολιάθ. Δεν άργησα να πληροφορηθώ, ότι ο μικρός αυτός ναός είχε καταστραφεί εντελώς! Το μόνο κτίσμα – «θύμα» της επίθεσης που δεν ανήκε στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου, όπου έλαμπαν με την παρουσία τους οι Δίδυμοι Πύργοι. «Οι άνθρωποι αυτοί δεν έχουν ούτε ιερό ούτε όσιο» μονολόγησα αργά αργά. Δεν άντεχα άλλο να βλέπω εκατοντάδες ανθρώπους να σκοτώνονται ακαριαίως, ενώ αγγέλους να πηδάνε από τα συντρίμμια των Πύργων για να σωθούν, ούτε τον Αϊ-Νικόλα να κλυδωνίζεται από τη μανιασμένη φουρτούνα που χτυπούσε τη βάρκα του.

Οταν έγραφα αυτές τις γραμμές, θυμήθηκα το ποίημα της πολωνής ποιήτριας Βισλάβα Σιμπόρσκα για τούτη την ημέρα («Η φωτογραφία της 11ης Σεπτεμβρίου»):

«Πηδούσαν από τα καμένα

πατώματα – 

ένας, δύο, μερικοί ακόμη,

υψηλότερα, χαμηλότερα.

Η φωτογραφία τους κράτησε στη ζωή,

και τώρα τους φυλάει

πάνω από τη γη προς τη γη.

Κάθε ένας είναι ακόμα ολόκληρος,

με ένα ιδιαίτερο πρόσωπο

και αίμα καλά κρυμμένο.

Υπάρχει αρκετός χρόνος

για να χάσουν τα μαλλιά,

για κλειδιά και κέρματα

να πέσουν από τις τσέπες.

Είναι ακόμη στον αέρα,

μέσα στην πυξίδα τόπων

που μόλις τώρα άνοιξαν.

Δύο πράγματα μόνο μπορώ

να κάνω για αυτούς –

να περιγράψω αυτήν την πτήση

και να μην προσθέσω μια τελευταία γραμμή».

Τότε γύρισα το κεφάλι μου στον Νοτιά κι έκλαψα, όπως οι άντρες κλαίνε όταν ξέρουν ότι κανείς δεν τους βλέπει. Τα αφτιά μου βούιζαν από τους ήχους που γέμισαν τους δρόμους της γειτονιάς μου. Ασθενοφόρα…, περιπολικά της Αστυνομίας…, πυροσβεστικά οχήματα… Σειρήνες… σειρήνες… καμπάνες… βούιζαν, στρίγκλιζαν, κτυπούσαν απελπισμένες…

Η Νέα Υόρκη είχε ξυπνήσει, αλλά ένιωθε παράξενα, παγωμένη. Νόμιζε πως ακόμα κοιμόταν κι έβλεπε έναν εφιάλτη. Αδυνατούσαν να κατανοήσουν αυτό που είχε συμβεί. Ο Σεπτέμβρης είναι πολύ γλυκός μήνας στο Big Apple, με πεντακάθαρο γαλάζιο ουρανό κι έναν υπέρλαμπρο ήλιο. Τώρα όλα έμοιαζαν με προχωρημένο φθινόπωρο. Ολα μουντά, μάτια που έκλαιγαν διπλά, από το θέαμα των Πύργων και τους πυκνούς κατάμαυρους καπνούς που έκαναν την ημέρα σκοτάδι. Η μυρωδιά ανυπόφορη: καμένη σάρκα και λιωμένα από την φωτιά καλώδια.

Εκείνη την ημέρα σκοτώθηκαν 2.977 άτομα, μαζί με τα 157 άτομα στα αεροσκάφη και τους πάνω από 250 νεκρούς πυροσβέστες. Σήμερα συμπληρώνονται 20 χρόνια από το τρομοκρατικό χτύπημα στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη. Χιλιάδες άνθρωποι, σαν αυτούς που συναντάμε στο μετρό, στον δρόμο, στα λεωφορεία…, που δούλευαν εκεί μέσα, έχασαν τη ζωή τους από τη «βάρβαρη», «απάνθρωπη» επίθεση, όπως τη χαρακτήρισε ο Τύπος. Διερωτώμαι, γιατί αυτά τα επίθετα; Υπάρχει, άραγε, πολιτισμένη, ανθρώπινη επίθεση; Η λέξη επίθεση και μόνο είναι αρκετή, γιατί αλλιώς χάνει τη σημασία της.

11…9…2001…

9 το πρωί…

2 Πύργοι έπεσαν σαν τραπουλόχαρτα…

3.000 σκοτώθηκαν…

1.000… 1.000… 1.000…. έχασαν τις αγάπες τους…

Αριθμοί… Αριθμοί… Αριθμοί…

ΠΟΤΕ δεν αγάπησα την αριθμητική…

κι όμως…

Ημουν κι εγώ εκεί

Ο Γιάννης Σουλιώτης είναι πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος, συγγραφέας