Συμβολισμοί, ποιήματα και συγκίνηση

Καιρικοί συμβολισμοί

Υπάρχουν μέρες που ακόμα και τα καιρικά φαινόμενα έχουν τον δικό τους συμβολισμό. Τόσες μέρες η ΕΜΥ προειδοποιεί για τα φθινοπωρινά πρωτοβρόχια, όμως, παρότι η θερμοκρασία στην Αττική είχε πέσει, ακόμα δεν είχε βρέξει. Η πρώτη βροχή έπεσε χθες, όταν η σορός του Μίκη Θεοδωράκη έφυγε από το παρεκκλήσι της Μητρόπολης για την κεντρική εκκλησία, προκειμένου να αρχίσει η τελετή αποχαιρετισμού.

Περιφρούρηση

Ηταν δύσκολο να μην ξεχωρίσεις μες στο πλήθος τα μαυροφορεμένα σεβαστικά παιδιά με τα κόκκινα περιβραχιόνια στο μπράτσο. Ηταν μέλη του επιφορτισμένου με την ευθύνη της τελετής ΚΚΕ, που βρίσκονταν εκεί όχι μόνο για τον αποχαιρετισμό αλλά και για να περιφρουρήσουν, να φροντίσουν ότι ο κόσμος θα μπαίνει σταδιακά, χωρίς συνωστισμό…

Παρόντες και απόντες

Ηταν όλοι εκεί. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ο Αλέξης Τσίπρας, η Φώφη Γεννηματά, ο Κώστας Τασούλας, η Αλέκα Παπαρήγα, ο κύπριος υπουργός Παιδείας Πρόδρομος Προδρόμου. Αμέτρητοι εκπρόσωποι του δημόσιου βίου, ανάμεσά τους οι Θανάσης Παφίλης, Νίκος Σοφιανός, Γιώργος Λιάνης, Νίκος Βούτσης, Σία Αναγνωστοπούλου, Αλέκος Φλαμπουράρης, Νάσος Ηλιόπουλος, Νίκος Παππάς, Κώστας Λαλιώτης, Παύλος Γερουλάνος, Κώστας Μπακογιάννης, οι πρεσβευτές της Γαλλίας και της Κύπρου Πατρίκ Μεζονάβ και Κυριάκος Κενεβέζος, ο γερμανός διευθυντής χορωδίας Χένινγκ Τσίρoγκ, οι Μανώλης Μητσιάς, Γιώργος Νταλάρας και Δημήτρης Μπάσης, ο Λάκης Λαζόπουλος, η Μαριάννα Βαρδινογιάννη. Από την οικογένεια δύο ήταν οι απόντες. Η κόρη του μουσικοσυνθέτη, Μαργαρίτα, που μετά την εμπλοκή που παρουσιάστηκε για τον τόπο ταφής ταξίδευε ήδη στα Χανιά, και η 94χρονη σύζυγός του, Μυρτώ, που είναι εδώ και χρόνια κλινήρης.

Σκανδιναβικά συλλυπητήρια

Με τη φινλανδή τραγουδίστρια Αρια Σαϊγιονμάα και τον τούρκο μουσικοσυνθέτη Ζουλφί Λιβανελί εμφανίστηκε στη Μητρόπολη ο Γιώργος Παπανδρέου. Η Σαϊγιονμάα ήταν η τραγουδίστρια που επέλεξε ο ίδιος ο Θεοδωράκης για να κάνει γνωστά τα τραγούδια του στη Σκανδιναβία, ενώ ήταν εκείνη που τραγούδησε στην κηδεία του Ούλοφ Πάλμε το «Είναι μεγάλος ο καημός».

«Αντίο» με Φαραντούρη

Η τελετή είχε πια τελειώσει και το πλήθος σκορπούσε σιγά σιγά. Κι όμως κάποιοι πολίτες παρέμειναν εκεί, καθισμένοι στα σκαλιά της Μητρόπολης, μες στη βροχή, για να κάνουν το δικό τους ξόδι, τραγουδώντας τραγούδια του Μίκη. Ανάμεσά τους μια γνώριμη φυσιογνωμία, καθισμένη κατάχαμα κι αυτή, σαν να ήθελε να γίνει μια ακόμη φωνή μαζί τους. Ηταν η Μαρία Φαραντούρη, που έγινε μέρος αυτής της αυθόρμητης λαϊκής χορωδίας, με τον Τηλέμαχο Χυτήρη στο πλάι της.

Πολιτικά πηγαδάκια

Και επειδή ο αποχαιρετισμός ενός τέτοιου ανθρώπου δεν θα μπορούσε να μην έχει και πολιτική χροιά, τα πολιτικά πηγαδάκια ήταν μπόλικα. Ενα αυτοδιοικητικό, ανάμεσα στον Παύλο Γερουλάνο και τον Νάσο Ηλιόπουλο, ένα διαπαραταξιακό με την Αλέκα Παπαρήγα και τον Κώστα Μπακογιάννη, κι ένα γνώριμο από άλλες δημόσιες εμφανίσεις, με τη Φώφη Γεννηματά και τον Δημήτρη Κουτσούμπα. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης χαιρέτησε τον δήμαρχο Αθηναίων με μια χειραψία, ενώ ο Κωνσταντίνος Τασούλας λειτούργησε για άλλη μια φορά σαν κυανόκρανος ανάμεσα στον Πρωθυπουργό και τον Αλέξη Τσίπρα.

Κόκκινο και λευκό

Τα κόκκινα τριαντάφυλλα προτίμησαν οι σύντροφοί του στο ΚΚΕ για να αποχαιρετήσουν τον μεγάλο μουσικοσυνθέτη που, σε ένα από τα τελευταία του πολιτικά σημειώματα, ζήτησε να φύγει από αυτή τη ζωή «ως κομμουνιστής». Ενα τέτοιο τριαντάφυλλο άφησε πάνω στο φέρετρο του Θεοδωράκη και ο Δημήτρης Κουτσούμπας, που είχε αναλάβει έναν εκ των δύο επικήδειων. Η Κατερίνα Σακελλαροπούλου, που είχε αναλάβει τον άλλο, αποχαιρέτησε τον εκλιπόντα πάλι με τριαντάφυλλο – αυτή τη φορά λευκό.

Ανθρώπινη συγκίνηση

«Με σεβασμό και συγκίνηση εκ μέρους όλων των Ελλήνων αποχαιρετώ τον Μίκη Θεοδωράκη». Μια παύση και η φωνή της Κατερίνας Σακελλαροπούλου έσπασε, στο τέλος μιας ομιλίας αλλιώτικης από όσες είχε δώσει ως χθες, θεσμικής μα σπαρμένης με ψήγματα ιστορικής αναδρομής και αισθητικής παιδείας, ανάσες βαθιές και κόκκινα υγρά βλέμματα, παλεύοντας με την καταφανή, ανθρώπινη, συγκίνησή της. Η Πρόεδρος της Δημοκρατίας θα τον χαιρετίσει ξανά, οριστικά, σήμερα, στην κηδεία του στον Γαλατά Χανίων.

Ποιητές και στίχοι

Ο στίχος της Προέδρου της Δημοκρατίας «ένα άνθος φυτρωμένο στην ώριμη μνήμη μας», με το οποίο έκλεισε τον επικήδειο, προέρχεται από το ποίημα «Οταν μια άνοιξη» του Μανώλη Αναγνωστάκη, το οποίο είχε μελοποιήσει ο Μίκης Θεοδωράκης το 1975 στο άλμπουμ «Μπαλάντες» με τη φωνή της Μαργαρίτας Ζορμπαλά. Ο Δημήτρης Κουτσούμπας ξεκίνησε με στίχο από τον «Επιτάφιο» του Γιάννη Ρίτσου: «Βροντάνε στράτες κι αγορές» (από το ποίημα «Να ‘χα τ’ αθάνατο νερό»). Από το «Επιτύμβιο» του ίδιου ποιητή ήταν και η αναφορά «έσμιξες τους τρανούς αητούς με τους χρυσούς αγγέλους» («Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας»). Αργότερα επικαλέστηκε τον Διονύσιο Σολωμό («φως που πατεί χαρούμενο τον Αδη», «ο ουρανός καμάρωνε κι η γη χειροκροτούσε» από τους «Ελεύθερους πολιορκημένους»), τον Κώστα Βάρναλη («φως που καίει», «τέκνο της ανάγκης») και τον Αγγελο Σικελιανό («θα τον σηκώσουμε τον ήλιο πάνω από τον κόσμο», από το «Πνευματικό εμβατήριο»).