Θεοδωράκης {LF}ο πολιτικός

Επί δεκαετίες, τα κόμματα είχαν πάντοτε μια δύσκολη σχέση με τον Μίκη Θεοδωράκη. Μια αγωνία. Που κορυφωνόταν σε διάφορες κρίσιμες περιόδους του δημοσίου βίου, καθώς ο Μίκης Θεοδωράκης επικοινωνούσε απευθείας και αυτοδύναμα με τον ελληνικό λαό, αλλά και με τη διεθνή κοινή γνώμη. Οι επικρίσεις που κατά καιρούς δέχθηκε έφτασαν κάποτε σε μη χαρακτηρίσιμα επίπεδα. Και συχνά αφορούσαν κινήσεις του που θα έπρεπε να είχαν οδηγήσει στην ακριβώς αντίθετη υποδοχή. Ενα από τα πολλά παραδείγματα ήταν όταν ανέβασε ένα από τα μεγαλύτερα μουσικά έργα του, κάνοντας ταυτόχρονα και μία από τις μεγαλύτερες πολιτικές του πράξεις, όπως αποδείχθηκε, δυστυχώς πολύ μπροστά από την εποχή της: το «Τραγούδι του Νεκρού Αδελφού». Ισως την πιο ουσιαστική μετεμφυλιακή πολιτική απόπειρα ψυχικής επανένωσης των Ελλήνων πριν από τη δικτατορία. Αποτέλεσμα; Ο κόσμος την αγκάλιασε αμέσως. Τα κόμματα την πολέμησαν με λύσσα. Ας σκεφτεί ο καθένας το γιατί. Και ας αναρωτηθεί: Δεν ήταν αυτή μια καθαρόαιμη κορυφαία πολιτική πράξη;

Είναι λοιπόν πολύ απλό: Με εκείνα που πίστευε συντάχθηκε. Σε εκείνα που διαφωνούσε αντιτάχθηκε. Η φράση του «δεν άλλαξα εγώ, τα κόμματα άλλαξαν» τα λέει όλα. Ας το σκεφτούμε αυτό, ιδίως από την πτώχευση και έπειτα: πόσο άλλαξαν τα κόμματα. Ειδικά σήμερα, είναι ορατό στους πάντες, περισσότερο από ποτέ. Οποιος λοιπόν δει την πολιτική πορεία του Μίκη Θεοδωράκη με αυτό το ερμηνευτικό εργαλείο, που είναι και το μόνο πραγματικό και ουσιώδες, θα διαπιστώσει αμέσως την απίστευτα αταλάντευτη σταθερότητα των πολιτικών και των εθνικών του θέσεων στις δεκαετίες της πολιτικής του παρουσίας και δράσης. Αποτέλεσμα; Οταν τα κόμματα ένιωθαν ότι «βολεύονταν» από αυτά που έλεγε και έπραττε, τον χειροκροτούσαν. Οταν αυτά τους ενοχλούσαν, δεν τολμούσαν φυσικά να το πουν ανοιχτά, αλλά, ουσιαστικά, επιχειρούσαν να τον υπονομεύσουν με αυτό ακριβώς το σαθρό «επιχείρημα»: δήθεν, «δεν είναι πολιτικός». Γιατί; Επειδή δεν είχαν άλλο επιχείρημα.

Για να κλείσει λοιπόν εδώ όλο αυτό, ναι: Τέτοιος πολιτικός, επαγγελματίας και με τη σκέψη όχι στα κοινά αλλά στη δική του «σταδιοδρομία» μέσα σε αυτά, ο Μίκης Θεοδωράκης δεν υπήρξε ούτε μία μέρα. Οχι επειδή δεν μπόρεσε, αλλά επειδή δεν θέλησε. Γι’ αυτό και τόσες φορές ενόχλησε και τίναξε πολλές συμβατικότητες στον αέρα. Αυτό, τα κόμματα, αλλά και αρκετά συστήματα, ουδέποτε μπόρεσαν να το ελέγξουν. Και του στοίχισε πολύ. Ωστόσο την ελευθερία της γνώμης, της σκέψης και της πράξης του ουδέποτε την εκχώρησε σε κανέναν.

Σημαίνουν τα παραπάνω ότι όλα όσα έκανε, έγραψε και είπε ο Μίκης Θεοδωράκης στη ζωή του ήταν «σωστά»; Ακόμα κι αν υποθέταμε ότι κάποιος μπορούσε να κρίνει αυθεντικά κάτι τέτοιο (που ασφαλώς ουδείς πλην ίσως της Ιστορίας μπορεί), ποιος είναι εκείνος που δρα μέσα στη ζωή κάνοντας μόνο «σωστά»; Ούτε υπήρξε ούτε θα υπάρξει. Και όσο μεγαλύτερη η δράση, όσο περισσότερη η έκθεση, τόσο πιο πιο μεγάλος και ο κίνδυνος για «λάθη». Οταν λοιπόν βρεθεί εκείνος ο «αλάνθαστος» που θα κρίνει από καθέδρας τους πάντες και τα πάντα, σαν μικρός θεός, ας εντοπίσει εκείνος τίμια τα «λάθη» και του Μίκη Θεοδωράκη. Αλλά, όταν το πράξει, ας απαντήσει και σε δύο ερωτήματα: Ποιος είναι ο αλάνθαστος μέσα στη ζωή και, κυρίως, τι είναι εκείνο που μετρά; Το να μην κάνεις τίποτα για να μην κάνεις και λάθη; Ή το να ενεργείς, να δρας, να γράφεις, να μετέχεις, να οδηγείς, γνωρίζοντας ότι και τα λάθη είναι ουσιαστικά αναπόφευκτα; Και κάτι περισσότερο: Το να μην κάνει κανείς «λάθη» ή το να είναι τίμια ακόμα και τα λάθη σου; Και όχι από ιδιοτέλεια. Αλλά, τότε, αλήθεια, τι είδους «λάθη» είναι αυτά;