Αλλαγές σε κυβερνητικά σχήματα που έγραψαν ιστορία

Ειπώθηκαν πολλά για τις τελευταίες «διορθωτικές κινήσεις» του Κυριάκου Μητσοτάκη στο Υπουργικό του Συμβούλιο. Και σίγουρα – παρότι οι ανασχηματισμοί μοιάζουν με τα θαύματα, αφού η επιρροή τους στα κομματικά ποίμνια είθισται να κρατάει ένα τριήμερο – αυτός της Τρίτης θα μνημονεύεται για καιρό στην πολιτική αγορά χάρη στον ναύαρχο Αποστολάκη. Σε μια μελλοντική, λοιπόν, αναδρομή στις αλλαγές σε κυβερνητική σύνθεση που έγραψαν Ιστορία, τα όχι και τόσο θαυμαστά αποτελέσματά του μαζί με ποιες άλλες περιπτώσεις θα μπορούσαν να παρουσιάζονται; Ιδού ένα απάνθισμα.

Η υπουργοποίηση Μητσοτάκη. Μάιος 1978. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο πρωθυπουργός που, σύμφωνα με έναν νεοδημοκράτη ιστοριοδίφη, προτιμούσε σταθερά τους ίδιους ανθρώπους για την ίδια υπουργική δουλειά, βάζει στο κυβερνητικό του σχήμα τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη και τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο. Εκείνος ο ανασχηματισμός δεν πείραξε τον πυρήνα της τότε κυβέρνησης, κατόρθωσε ωστόσο να τελειοποιήσει για τους γαλάζιους το κεντρώο προφίλ του ιδρυτή της ΝΔ. Για την αντίπαλη πλευρά βέβαια, της δημοκρατικής παράταξης, απλά επιβεβαίωσε και τυπικά τη μεταπήδηση του Μητσοτάκη στο απέναντι στρατόπεδο – ή, όπως θα το έλεγε κανείς στην πολιτική αργκό που παρέμενε επίκαιρη στα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης, την αποστασία.

Οι αναδομήσεις του Ανδρέα. Οι νεολογισμοί που εισήγαγε ο Ανδρέας Παπανδρέου στην κομματική γλώσσα, όπως, φέρ’ ειπείν, το «έθεσε εαυτόν εκτός Κινήματος», μαρτυρούν και τον – για να το πούμε κομψά – πληθωρικό τρόπο με τον οποίο προσέγγιζε τις αναδιαρθρώσεις των κυβερνήσεών του. Οι, κατά το ανδρεοπαπανδρεϊκώς λεγόμενο, αναδομήσεις της περιόδου 1981-1989 όχι μόνο μπορούν να μετρηθούν στα δάχτυλα των δύο χεριών, με τις επτά να έχουν γίνει τη δεύτερη πράσινη τετραετία. Αλλά και στην πλειονότητά τους δύνανται να περιγραφούν ως σαρωτικές – άλλος ένας όρος η πατρότητα του οποίου αποδίδεται στον ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ. Αν πάντως έπρεπε κάποιος να ξεχωρίσει έναν ανασχηματισμό, αυτός ήταν του Ιουλίου του 1985. Ο τότε πρωθυπουργός άλλαξε 35 μέλη του Υπουργικού του Συμβουλίου, τα οποία είχαν ορκιστεί μόλις ενάμιση μήνα πριν. Κι όμως, δεν ήταν το παραπάνω νούμερο το μοναδικό στοιχείο που καθιστά τον συγκεκριμένο ανασχηματισμό ιστορικό. Η μετακίνηση του Κώστα Σημίτη στην οδό Νίκης είχε εκληφθεί ως η κίνηση που πράγματι «αναδόμησε» τη σχεδόν κατεστραμμένη ελληνική οικονομία – κι ίσως έστρωσε τον δρόμο για τη μετέπειτα επικράτηση του ενός από τα δύο ρεύματα που κυριαρχούσαν στο κυβερνών κόμμα, των εκσυγχρονιστών.

Ο Οτζαλάν. Ο Κώστας Σημίτης καθόταν στο πρωθυπουργικό γραφείο σχεδόν τρία χρόνια μέχρι να σχεδιάσει στο μπλοκάκι του τις πρώτες αλλαγές στη σύνθεση της κυβέρνησής του. Τον Φεβρουάριο του 1999 η υπόθεση Οτζαλάν, η οποία είχε στρέψει τους προβολείς της διεθνούς επικαιρότητας στην Αθήνα, τον ανάγκασε να αποπέμψει τον υπουργό Εξωτερικών Θόδωρο Πάγκαλο, τον Εσωτερικών Αλέκο Παπαδόπουλο και τον Δημόσιας Τάξης Φίλιππο Πετσάλνικο. Για πρώτη φορά στα χρονικά επικεφαλής ελληνικής κυβέρνησης κλήθηκε να αποδώσει την πολιτική ευθύνη μέσω ανασχηματισμού.

Το δις εξαμαρτείν. Είχε περάσει ένα εξάμηνο από τη νίκη στις εκλογές του Σεπτεμβρίου του 2004 όταν ο Καραμανλής ο νεότερος έβγαλε από την κυβέρνηση – για να ακριβολογούμε, «παραίτησε» – για «λόγους ηθικής τάξεως» τον Σάββα Τσιτουρίδη, ο οποίος κατείχε το χαρτοφυλάκιο της Αγροτικής Ανάπτυξης. Αιτία, η παράτυπη μετεγγραφή τού γιου τού υπουργού από το Πανεπιστήμιο Κρήτης στο Πάντειο. Το 2006, όμως, ο πρωθυπουργός ξανατίμησε με την εμπιστοσύνη του τον Τσιτουρίδη, δίνοντάς του την καρέκλα του υπουργού Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας. Εναν χρόνο αργότερα, εξαναγκάστηκε πάλι σε παραίτηση. Κατά την πρωθυπουργική δήλωση, είχε ανακύψει θέμα «ηθικής τάξεως» λόγω της εμπλοκής του υπουργικού ονόματος στην υπόθεση των δομημένων ομολόγων – αφού είχε ξεκινήσει εισαγγελική έρευνα για έναν στενό του συνεργάτη. Οι μίνι ανασχηματισμοί που προκλήθηκαν εξαιτίας του εν λόγω στελέχους έχουν κάποια ιστορική αξία. Γιατί θυμίζουν τη σημασία της συμβουλής για το δις εξαμαρτείν. Ή, για να το θέσουμε ωμά, επειδή υπογραμμίζουν πόσο πρέπει να προσέχει ένας πρωθυπουργός πριν επαναφέρει στην κυβέρνηση κάποιον που ο ίδιος είχε διώξει σε προηγούμενη αναδιάρθρωσή της.

Παραίτηση πριν την ορκωμοσία. Δεν ήταν ανασχηματισμός με την τυπική του όρου έννοια, ωστόσο είναι το πιο κοντινό στην περίπτωση Αποστολάκη περιστατικό. Μετά τις δεύτερες εκλογές του 2012, το σαμαρικό Μαξίμου ανακοινώνει πως τη θέση του Τσάρου της Οικονομίας στην Τρικομματική αναλαμβάνει ο τότε διοικητής της ΤτΕ Βασίλης Ράπανος. Πριν καν ορκιστεί όμως υπουργός έστειλε επιστολή παραίτησης. Η επίσημη δικαιολογία ήταν πως λόγοι υγείας δεν του επέτρεπαν να ασκήσει «με πληρότητα κι επάρκεια» τα καθήκοντά του. Η ανεπίσημη εξήγηση ήταν ότι ο πρωθυπουργός δεν είχε ανταποκριθεί στο αίτημά του να συμπεριληφθούν στο οικονομικό επιτελείο συγκεκριμένα πρόσωπα. Οι ομοιότητες, φυσικά, με την υπόθεση του ναυάρχου των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ σταματούν στην παραίτηση πριν από την υπουργοποίηση, μια και ο Ράπανος αποφάσιζε μόνος του, χωρίς κομματικό bullying.