Αποχαιρετισμός στον «μετρονόμο της αντίστασης»

«Ο Μίκης Θεοδωράκης, συνθέτης του “Ζορμπά” και μαρξιστής επαναστάτης, γνωστός και για την κινηματογραφική του μουσική, διεξήγαγε πόλεμο με λέξεις και μουσική εναντίον της στρατιωτικής χούντας που απαγόρευσε το έργο του και τον φυλάκισε». Οι «New York Times» αποχαιρέτισαν, όπως και όλος ο διεθνής Τύπος, τον Μίκη Θεοδωράκη με έναν συνδυασμό αναφορών στο καλλιτεχνικό του έργο αλλά και στην αγωνιστική του πορεία.

H αμερικανική εφημερίδα ανακαλεί μια ιστορία από τη δεκαετία του ’70 που ανέφεραν συχνά οι έλληνες εξόριστοι: «Ενας αστυνομικός περιπολεί στην Αθήνα σιγομουρμουρίζοντας ένα τραγούδι του Θεοδωράκη. Ενας περαστικός σταματά τον αστυνομικό και του λέει: “Εκπλήσσομαι που τραγουδάς Θεοδωράκη”. Και τότε ο αστυνομικός τον συλλαμβάνει με την κατηγορία ότι άκουγε απαγορευμένη μουσική». Oι «New York Times» αποκαλούν τον μεγάλο μουσουργό «μετρονόμο της αντίστασης». «Μπορεί να φυλακίστηκε για τις ιδέες του, όμως η απαγορευμένη επαναστατική μουσική του ήταν μια υπενθύμιση στους πολίτες για τις ελευθερίες που είχαν χαθεί». Περιγράφουν επίσης τον συναρπαστικό τρόπο με τον οποίο διηύθυνε στις συναυλίες του: «Ηταν σαν να διηύθυνε ο ίδιος ο Ζορμπάς».

Και αναφέρουν μια φράση από συνέντευξη που είχε δώσει στην εφημερίδα ο Θεοδωράκης το 1970: «Πάντα έζησα με δύο ήχους – έναν πολιτικό και έναν μουσικό».

Οι αγώνες. «Οι λάτρεις της μουσικής του είχαν τόση ποικιλία όσο και το έργο του», έγραψε η «Washington Post». «Οι Beatles είπαν τραγούδι του, ενώ τιμήθηκε με το Βραβείο Ειρήνης Λένιν από τη Σοβιετική Ενωση. Μετά τον θάνατό του, μηνύματα από όλο τον κόσμο υπενθυμίζουν τους αγώνες που έχει δώσει. Ο Εκρέμ Ιμάμογλου, δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης, τον ευχαρίστησε με tweet για τις προσπάθειές του να οικοδομήσει φιλία μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Και πρέσβης της Χιλής επισκέφθηκε το σπίτι του για να εκφράσει τις ευχαριστίες για τον αγώνα του εναντίον του πρώην δικτάτορα της Χιλής Αουγκούστο Πινοτσέτ».

Οι «Times» του Λονδίνου έγραψαν πως «στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής ο Θεοδωράκης πολέμησε στην Αντίσταση χρησιμοποιώντας τη μουσική του για να προκαλέσει ένα προοδευτικό, δημοκρατικό όραμα του κομμουνισμού και του κόσμου». Και πως αργότερα «διετέλεσε για δύο θητείες βουλευτής λέγοντας: “Δεν είμαι κομμουνιστής, σοσιαλδημοκράτης ή κάτι άλλο. Είμαι ελεύθερος άνθρωπος”».

Το πρακτορείο Ρόιτερ κάνει λόγο για «τον ψηλό άνδρα με τα πλούσια κυματιστά μαλλιά που ποθούσε μια προοδευτική, δημοκρατική εκδοχή του κομμουνισμού». Το ΒΒC κάνει ιδιαίτερη αναφορά στη μουσική που έγραψε για την ταινία «Serpico» το 1973, καθώς και στον κύκλο τραγουδιών «Μαουτχάουζεν», με στίχους βασισμένους σε ποιήματα του Ιάκωβου Καμπανέλλη που είχε επιζήσει σε ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης. «Το τραγούδι “Αντώνης” από αυτό το έργο έγινε ιδιαίτερα δημοφιλές στους Αφγανούς. Το τραγουδούσαν οι κάτοικοι της Καμπούλ το 2011 όταν εισέρχονταν στην αφγανική πρωτεύουσα τα στρατεύματα της Βόρειας Συμμαχίας και εξεδίωκαν τους Ταλιμπάν. Το ίδιο τραγούδι ήταν το μουσικό θέμα της ταινίας “Ζ” του Κώστα Γαβρά».

«Λαϊκός ήρωας». Ως «λαϊκό ήρωα» των Ελλήνων και «κριτικό πνεύμα» περιγράφουν τα γερμανικά ΜΜΕ τον Μίκη Θεοδωράκη, ο θάνατος του οποίου κυριάρχησε στη χθεσινή ειδησεογραφία. «Στην Ελλάδα θεωρούνταν ήρωας, παγκοσμίως συγκίνησε και ενέπνευσε εκατομμύρια, όχι μόνο μέσω της διάσημης μουσικής του “Αλέξη Ζορμπά”», αναφέρει η «Frankfurter Allgemeine Zeitung».

«Ως συνθέτης, μαέστρος, συγγραφέας, αντιστασιακός και πολιτικός, ο Θεοδωράκης ήταν παγκοσμίως διάσημος. Για τους συμπατριώτες του είναι μέχρι και σήμερα η φωνή του λαού και η φωνή της Ελλάδας», έγραψε η «Tagesspiegel». Στο εκτενέστατο αφιέρωμά της η εφημερίδα περιγράφει και τη στάση του Μίκη Θεοδωράκη τα τελευταία χρόνια, όταν «καθισμένος στο αναπηρικό καροτσάκι μιλούσε για τα πολιτικά θέματα με δυνατή φωνή και λαμπερά μάτια, ενώ σχολίαζε τα γεγονότα της καθημερινής πολιτικής στην ιστοσελίδα του».

Διάσημοι θαυμαστές. «Πολλοί συμπατριώτες του λένε ότι η μουσική του χαρακτηρίζεται από ένα είδος μαγείας», συνεχίζει το αφιέρωμα και υπενθυμίζει ότι μεταξύ των διάσημων θαυμαστών του έλληνα δημιουργού συγκαταλέγονταν ο Αρθουρ Μίλερ, ο Φρανσουά Μιτεράν, ο συγγραφέας Μάρτιν Βάλζερ, ο συνθέτης Βολφ Μπίρμαν και ο παραγωγός Ρότζερ Βίλεμσεν, ο οποίος έπειτα από μια συνάντηση μαζί του είχε αναφέρει: «Η Ευρώπη δεν είχε Τσε Γκεβάρα, είχε τον Μίκη Θεοδωράκη».

Λεπτομερές αφιέρωμα στη ζωή και στο έργο του Μίκη Θεοδωράκη φιλοξένησε και η ιστοσελίδα του Πολιτιστικού Ραδιοφώνου της Γερμανίας. «Η μουσική του έδινε δύναμη – ακόμη και στις πιο σκοτεινές εποχές. Ο Θεοδωράκης επέζησε στη Μακρόνησο κυρίως χάρη στη μουσική του. Τα τραγούδια του για την ελευθερία, η μελοποίηση των ποιημάτων του Γιάννη Ρίτσου, και κυρίως του “Επιταφίου”, τον έκαναν διάσημο. Η μουσική του για το έργο του Πάμπλο Νερούδα “Κάντο Χενεράλ” τού εξασφάλισε μεγάλη δημοτικότητα», σημειώνει το Deutschlandfunk Kultur. Για πολλούς, επισημαίνει το αφιέρωμα, «ο Μίκης Θεοδωράκης ενσάρκωνε την ελληνική μουσική. Δεν ήταν όμως ποτέ λαϊκός συνθέτης. Αντιθέτως, μουσικά δεν γνώριζε όρια και δοκίμαζε όλα τα είδη».

Κινηματογραφική μουσική. «Ηταν ο πιο λαμπρός συνθέτης της Ελλάδας. Εγραψε συμφωνίες, όπερες, έργα μπαλέτου, μουσική για το θέατρο, αλλά και εμβατήρια διαμαρτυρίας. Δημιούργησε εκατοντάδες κομμάτια κλασικά και λαϊκά, ορισμένα από τα οποία τα συνέθεσε στη φυλακή» γράφει η ισπανική εφημερίδα «El Pais». «Οι Ελληνες θυμούνται τον άνδρα με τη βαθιά φωνή και τα κυματιστά μαλλιά για την επίμονη αντίδρασή του στα μεταπολεμικά καθεστώτα που τον καταδίωξαν και απαγόρευσαν τη μουσική του», γράφει η «Vanguardia». Ενώ η «El Mundo» παρατηρεί πως «έναν χρόνο μετά τον θάνατο του Ενιο Μορικόνε, η κινηματογραφική μουσική θρηνεί ξανά. Ο καθαρός και λιτός ήχος ενός μπουζουκιού που αυξάνει τον ρυθμό του, ενώ ο Αντονι Κουίν και ο Αλαν Μπέιτς χορεύουν συρτάκι, θα μείνει για πάντα στη συλλογική μνήμη χάρη στη μουσική του Μίκη Θεοδωράκη και στο πιο γνωστό διεθνώς έργο του, το σάουντρακ του “Ζορμπά, του Ελληνα”. Χάθηκε η φωνή ενός ευρωπαίου δασκάλου, ο οποίος έκανε αρκετές γενιές να χορεύουν συρτάκι».