Αλλαξε τη συλλογική ταυτότητα της Ελλάδας

Αυτή είναι μία πολύ δύσκολη στιγμή. Δύσκολη για την Ελλάδα και τον ελληνισμό, αλλά και για αμέτρητους ανθρώπους σε πολλές χώρες του κόσμου. Δύσκολη για την ελευθερία και τη δημοκρατία, για τους αγώνες για έναν καλύτερο, πιο δίκαιο, πιο τίμιο και αληθινό κόσμο. Δύσκολη για τη μουσική, την τέχνη, τη σκέψη, την κοινωνία, για όλους όσους πορεύονται στη ζωή με την αξία του καθήκοντος για το κοινό καλό. Δύσκολη για τη συλλογική ταυτότητα της ίδιας της Ελλάδας. Ο Μίκης Θεοδωράκης, ο άνθρωπος που την άλλαξε, όσο κανείς στον 20ό αιώνα, έφυγε από τη ζωή στα 96 του χρόνια. Ο άνθρωπος που επί τόσες δεκαετίες έδωσε σε όλα αυτά ένα νέο εκρηκτικά ζωογόνο νόημα, που τίποτα απ’ όλα αυτά δεν είναι ίδιο μετά από το δικό του πέρασμα από τον κόσμο, δεν βρίσκεται πια ανάμεσά μας. Μα, ταυτόχρονα, δεν πρόκειται να φύγει ποτέ.

Ο Μίκης Θεοδωράκης πέρασε πια στην αθανασία. Οχι όμως τώρα, όχι σήμερα, με τον θάνατό του που συγκλόνισε τον ελληνισμό όσο καμία άλλη απώλεια. Η φυσική του απουσία, που όλοι οι Ελληνες ήδη τη βιώνουν τόσο πικρά, έφερε τον πόνο ενός χωρισμού που όλοι τον ανέμεναν αλλά κανείς δεν είχε φανταστεί πραγματικά το πόσο θα πονέσει. Πόσο θα λείψει η αίσθηση της παρουσίας του, ότι είναι εδώ, παρακολουθεί, παρεμβαίνει, αγωνιά, συμβουλεύει, στοχάζεται, μέχρι την τελευταία του ώρα. Η αγάπη του για την Ελλάδα και τον λαό της, ο πόνος του για τα βάσανα του ανθρώπου, η ασταμάτητη ορμή του στην υπεράσπιση των αιώνιων μεγάλων αξιών, η ακούραστη πίστη του στη μάχη για να γίνει αυτός ο τόπος, και κάθε τόπος, καλύτερος. Και, φυσικά, η δύναμη της μουσικής του. Αυτή η μαγική δύναμη, που συγκλόνισε και εξακολουθεί να συγκλονίζει εκατομμύρια ανθρώπους σε ολόκληρο τον κόσμο. Που στους Ελληνες έδωσε και πάντα θα δίνει μια δύναμη ανεξήγητα μοναδική για να συνεχίζουν όρθιοι, αισιόδοξοι και αποφασισμένοι απέναντι σε κάθε τι που απειλεί την ανθρώπινη ζωή και την αξιοπρέπειά της. Που είναι συνεχώς δίπλα τους όταν χαίρονται, όταν λυπούνται, όταν οργίζονται, όταν ερωτεύονται, όταν ονειρεύονται, όταν διεκδικούν, όταν παλεύουν, όταν βρίσκονται όλοι μαζί και παίρνουν τη ζωή στα χέρια τους, αλλά και όταν στρέφονται στα βάθη της εσωτερικής τους ύπαρξης και παλεύουν, εξίσου δύσκολα, με αυτά. Ο Μίκης Θεοδωράκης είναι πάντοτε εδώ, σε όλες αυτές τις στιγμές των ανθρώπων που ο ίδιος τόσο πολύ αγάπησε. Που γι’ αυτούς έγραψε τη μουσική του, γι’ αυτούς την τραγούδησε, αλλά και γι’ αυτούς βασανίστηκε φρικτά, φυλακίστηκε και εξορίστηκε τόσες φορές, γι’ αυτούς έφτασε συνειδητά όχι τώρα, αλλά από πολύ νέος, πολύ κοντά στον θάνατο: η πρώτη είδηση του επικείμενου θανάτου του δημοσιεύθηκε σε εφημερίδες της Αθήνας ήδη από το 1946, όταν, ο δεκαεννιάχρονος τότε άγνωστος μεταξύ αγνώστων διαδηλωτής, χτυπήθηκε πολύ σκληρά από την αστυνομία. Τόσο, που μεταφέρθηκε, ζωντανός ακόμα, αλλά σε κρίσιμη κατάσταση, στο νεκροτομείο: ήταν βέβαιοι ότι δεν θα τα έβγαζε πέρα.

ΤΑΥΤΙΣΜΕΝΟΣ ΜΕ ΤΟΝ ΛΑΟ. Ομως ο Μίκης Θεοδωράκης επέζησε. Και αυτό, δεν άρεσε σε πολλούς δυνάστες από αυτούς που σε πληθώρα γνώρισε η Ελλάδα του 20ού αιώνα και που δοκίμασαν έκτοτε αμέτρητες φορές να τον βγάλουν απ’ τη μέση. Να τον εξοντώσουν, με κάθε τρόπο. Για το καλό αυτού του τόπου, ευτυχώς, ουδέποτε τα κατάφεραν. Αντίθετα, κάθε φορά, πετύχαιναν να τον κάνουν πιο δυνατό, να επιστρέψει πιο αποφασισμένος, πιο ισχυρός, με πιο μεγάλη την αγάπη ενός ολόκληρου λαού που τον λάτρεψε και που δεν θα σταματήσει ποτέ να το κάνει. Γιατί, απλά, ο Μίκης βρίσκεται μέσα του. Δεν είναι μια εξωτερική επιρροή. Είναι ταυτισμένος μαζί του. Η μουσική του ανεβαίνει στο στήθος κάθε Ελληνα μόνη της, αβίαστα, σαν να προέρχεται από τον ίδιο του τον εαυτό. Είναι πια τμήμα του DNA όλων μας, ακόμα και εκείνων που δεν συμφώνησαν πολιτικά μαζί του, που δεν μοιράζονταν τις ιδέες του, ακόμα κι αν βρίσκονταν απέναντι από αυτές. Ολα αυτά δεν έχουν καμία σημασία όταν μιλάμε για την πρωτοφανή, μοναδική, αιώνια άθραυστη σχέση του Μίκη Θεοδωράκη με τον ελληνικό λαό, που η δυσβάστακτη φυσική του απώλεια όχι απλώς δεν πρόκειται να την κλονίσει, αλλά, αντίθετα, θα γίνει το εφαλτήριο για την ανανέωσή της, για την ακόμα πιο πλατιά ανάδειξη της δύναμής της.

Θα χρειαζόντουσαν ατέλειωτες σελίδες για να γραφτούν απλώς και μόνον οι τίτλοι των χιλιάδων τραγουδιών του Μίκη Θεοδωράκη, που τα περισσότερα από αυτά, έχουν γίνει υπαρξιακό κτήμα του καθενός από εμάς, ανεξάρτητα από κάθε άλλη παράμετρο: από την ηλικία, από τις πεποιθήσεις, από οτιδήποτε. Τόμοι θα χρειαζόντουσαν για να χωρέσουν οι στίχοι της μεγάλης ποίησης με την οποία πάλεψε να μας εξοπλίσει, βγάζοντάς την από τα συρτάρια και τις βιβλιοθήκες και φέρνοντάς τη στις καρδιές και τη σκέψη μας. Αλλο τόσο θα χρειαζόταν για να αποτυπωθεί η σημασία της πολιτικής και της κοινωνικής του δράσης, η επίδρασή του στα πρόσωπα και τις εξελίξεις επτά δεκαετιών αιμάσουσας ιστορίας, το αποτύπωμά του στο διεθνές περιβάλλον, οι μεγάλοι αυτού του κόσμου που συναντήθηκαν μαζί του, από την Ευρώπη και τη Ρωσία μέχρι τη Λατινική Αμερική ή όπου αλλού, από τον Κάστρο μέχρι τον Μπερλίνγκουερ ή τον Μιτεράν και τον δολοφονημένο Πάλμε, που η μουσική του Μίκη τον συνόδευσε στην τελευταία του κατοικία. Και θα έπρεπε να γραφτούν πάρα πολλά αν ήθελε κανείς απλώς και μόνον να καταγράψει το πώς αυτός ο μέγας Ελληνας τραγουδήθηκε από τους ίδιους τους Μπιτλς, αλλά, ταυτόχρονα, και από την Εντιθ Πιαφ. Πώς τα τραγούδια του ακούστηκαν σε τόσες γλώσσες, πώς οι δίσκοι του έφτασαν στα πέρατα της γης, πώς το συμφωνικό του έργο πέρασε στις μεγαλύτερες αίθουσες του κόσμου, πώς εκατομμύρια άνθρωποι βρέθηκαν στις συναυλίες του σε πέντε ηπείρους, πώς η μουσική του για τον κινηματογράφο έγινε παγκόσμιο icon, όπως στον «Ζορμπά» ή στο «Σέρπικο».

ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΔΕΝ ΦΤΑΝΟΥΝ. Τίποτα απ’ όλα αυτά, και από τόσα άλλα που συνθέτουν το ποιος είναι ο Μίκης Θεοδωράκης, δεν χωράει εδώ. Αλλά και τίποτα που να μπορεί να εκφραστεί με λέξεις, όσες κι αν είναι αυτές, δεν μπορεί να τον χωρέσει ολόκληρο. Γιατί όποιες κι αν είναι οι λέξεις, όσες κι αν είναι, ποτέ δεν θα μπορέσουν να κάνουν την καρδιά των ανθρώπων να χτυπάει όπως η μουσική του. Ποτέ δεν θα βάλουν την ίδια φωτιά στην ανάγκη του για ζωή και ελευθερία όπως το έργο του. Ποτέ δεν θα συγκινήσουν συθέμελα τόσο πολύ την ύπαρξη τόσων πολλών.

Αυτά, μόνον εκείνος τα μπορεί. Και θα μπορεί πάντα. Και σήμερα και στις γενιές που θα έρθουν. Και όταν όλα τα άλλα, που τώρα μοιάζουν σπουδαία και μεγάλα, θα έχουν ξεχαστεί για πάντα, ο Μίκης Θεοδωράκης θα είναι εδώ. Και θα κάνει αυτό που σε όλη του τη ζωή έκανε: τον κόσμο και τους ανθρώπους καλύτερους. Αυτό είναι που κάνει τόσο δύσκολη την ώρα που έφυγε από κοντά μας. Αυτό όμως είναι και που τον κάνει αθάνατο.