Το Αφγανιστάν κατέρρευσε λόγω διαφθοράς

Oι Ταλιμπάν κατέλαβαν την Καμπούλ, χωρίς να συναντήσουν αντίσταση. Ο τότε πρόεδρος του Αφγανιστάν Ασράφ Γάνι διέφυγε στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, όπως καταγγέλλουν αφγανοί πρεσβευτές, παίρνοντας μαζί του 169 εκατ. δολάρια. Οι αφγανικές ένοπλες δυνάμεις παραδόθηκαν χωρίς μάχη. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν κατηγόρησε τους Αφγανούς για τη νίκη των Ταλιμπάν. «Τους δώσαμε κάθε ευκαιρία» είπε. «Δεν μπορέσαμε να τους μεταφέρουμε και τη διάθεση να παλέψουν για το μέλλον τους». Η επίρριψη ευθυνών στους αφγανούς πολίτες, κάποιοι από τους οποίους θα βασανιστούν ή θα σκοτωθούν στο εγγύς μέλλον, για την κατάρρευση της χώρας τους είναι λανθασμένη και ανήθικη. Η νίκη των Ταλιμπάν είναι αποτέλεσμα της διαφθοράς και της ευνοιοκρατίας των ελίτ – ιδιαίτερα, ανώτερων αμερικανών στρατιωτικών και αφγανών πολιτικών.

Η διαφθορά στο Αφγανιστάν αποτελούσε κοινό μυστικό για τους ξένους παρατηρητές και τους πολίτες της χώρας. Το 2020 η Διεθνής Διαφάνεια κατέταξε το Αφγανιστάν μεταξύ των 20 πιο διεφθαρμένων κρατών του κόσμου. Είναι πολλές οι αναφορές για αμερικανικά κεφάλαια που κατέληγαν στις τσέπες των πολέμαρχων και των εγκληματικών συνδικάτων, ενώ ο νεποτισμός υπονόμευσε την εμπιστοσύνη του κόσμου σε αλλεπάλληλες κυβερνήσεις. Εάν οι Αφγανοί – και ο στρατός τους – αρνούνταν να πολεμήσουν για το κράτος ήταν, εν μέρει, επειδή δεν είχαν καμία πίστη σε αυτό.

Ενας από τους λόγους για τους οποίους οι αφγανικές ένοπλες δυνάμεις κατέρρευσαν τόσο γρήγορα ήταν επειδή, εν μέρει, ουσιαστικά δεν υπήρχαν. Ο πρόεδρος Μπάιντεν ισχυρίστηκε ότι ο αφγανικός στρατός διαθέτει 300.000 στρατιώτες, αλλά το Πεντάγωνο ήξερε πως αυτοί οι αριθμοί ήταν φουσκωμένοι. Οι αφγανοί στρατιωτικοί διοικητές κρατούσαν για λογαριασμό τους μεγάλα ποσά, καταγράφοντας ψεύτικους στρατιώτες. «Το προσωπικό που αναφερόταν στα χαρτιά αλλά δεν ήταν πραγματικό ανέρχεται σε δεκάδες χιλιάδες» είχε αναφέρει σε ομιλία του το 2017 ο Τζον Σόπκο, ειδικός επιθεωρητής για την ανοικοδόμηση του Αφγανιστάν. Εκθεση του West Point, που δημοσιοποιήθηκε τον Ιανουάριο, υπολογίζει ότι στην πραγματικότητα η αφγανική κυβέρνηση διέθετε μόλις 96.000 στρατιώτες. Και όταν η Καμπούλ έπεσε οι στρατιώτες αυτοί δεν ελάμβαναν ούτε μισθούς ούτε καν τρόφιμα.

Οι αφγανικές ένοπλες δυνάμεις υπήρχαν στα χαρτιά, αλλά αυτό δεν ήταν το χειρότερο. Μέσω στρατιωτικών εργολάβων το Πεντάγωνο ακούσια χρηματοδοτούσε τους Ταλιμπάν. Ερευνα του 2009 στο περιοδικό «Nation» επικαλείται αμερικανούς αξιωματικούς που υπολόγιζαν ότι ποσά μεταξύ 10% και 20% από τα συμβόλαια επιμελητείας του Πενταγώνου στο Αφγανιστάν – δηλαδή εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια – κατέληξαν στους Ταλιμπάν. «Οι μυστικές υπηρεσίες του Αφγανιστάν ενημέρωσαν τον αμερικανικό στρατό για το πρόβλημα» αναφερόταν στο άρθρο. Ωστόσο, 10 χρόνια αργότερα, οι πληρωμές ακόμη συνέβαιναν. Το 2019 ομάδα οικογενειών που είχαν χάσει συγγενείς από τους Ταλιμπάν έκαναν μήνυση σε διάφορους στρατιωτικούς εργολάβους για πληρωμή Ταλιμπάν ως μίζες. Η υπόθεση θα πάει στα δικαστήρια.

Μια άλλη πηγή χρηματοδότησης των Ταλιμπάν, που διευκολύνθηκε από το Πεντάγωνο και την αφγανική ελίτ, ήταν η εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου της χώρας. Η αξία των σπάνιων γαιών που βρίσκονται στο υπέδαφος του Αφγανιστάν υπολογίζεται σε 1 δισ. δολάρια. Πριν από τη νίκη των Ταλιμπάν ο αφγανικός νόμος απαγόρευε σε εταιρείες να αγοράζουν ορυκτά από μικρά μη καταγεγραμμένα ορυχεία, πολλά από τα οποία τα έλεγχαν οι Ταλιμπάν ή άλλες τρομοκρατικές οργανώσεις. Ωστόσο υπήρχαν εταιρείες που παρέκαμπταν αυτές τις απαγορεύσεις, προφανώς με άδεια του πρώην προέδρου Γάνι.

Το αφγανικό κράτος και οι ένοπλες δυνάμεις ήταν στην ουσία μια βιτρίνα και υπήρχαν μόνο λόγω της στήριξης των ΗΠΑ. Αρα δεν προκαλεί έκπληξη ότι οι Αφγανοί δεν ήταν διατεθειμένοι να πολεμήσουν και να πεθάνουν γι’ αυτά. Το Αφγανιστάν κατέρρευσε επειδή, αφότου πήραν από τη χώρα όσα μπορούσαν, η αμερικανική και η αφγανική ελίτ διέφυγαν, αφήνοντας πίσω τους Αφγανούς. Ποιος θα πολεμήσει για ένα διαλυμένο σύστημα;

Ο Ζακ Κόπλιν είναι πολιτικός ακτιβιστής,
δημοσιογράφος και ερευνητής στη ΜΚΟ Σχέδιο για τη Λογοδοσία της Κυβέρνησης (Government Accountability Project,
www.whistleblower.org)