Παίζω για σένα. Ενας ύμνος στο «εμείς»

Σε μια προσπάθεια να αποτελματώσουμε από την καθημερινότητα μία από τις σημαντικότερες ανάγκες, αυτή του ποδοσφαίρου, και να δώσουμε τη διάστασή του και τη δύναμη επιρροής του στη διαμόρφωση του ανθρώπινου χαρακτήρα, περπατάει η σημερινή μας συντροφιά. Και μόνο μέσα από την αποκωδικοποίηση της ταυτότητας του αθλήματος μπορεί να εξηγήσεις πάρα πολλά από τον βαθύτατα κοινωνικό του χαρακτήρα. Και η βάση, η φιλοσοφία του ποδοσφαίρου, είναι το «μαζί». Μια φιλοσοφία απορριπτέα και ολότελα απαξιωτική από τις πνευματικές ελίτ.

Και είναι γεγονός ότι το ποδόσφαιρο ποτέ δεν συγκίνησε τους διανοουμένους του καιρού μας. Και ο λόγος ήταν ένας: το άθλημα ήταν ομαδικό. Αυτό οδήγησε τον Οργουελ να επαναλαμβάνει επίμονα μια ρήση: «Δεν μπορεί κανείς να παίξει ποδόσφαιρο μονάχος του». Και είναι γεγονός ότι οι διανοούμενοι φιλελεύθεροι σοσιαλιστές, μαρξιστές, κοινωνιστές φωτογράφιζαν το ποδόσφαιρο, στην καλύτερη περίπτωση, σαν αναγκαίο κακό. Ενώ, αντίθετα, όλοι τους βγάζαν το καπέλο σε ατομικά αθλήματα, τένις, ξιφασκία, ακόμα και πινγκ – πονγκ, αθλήματα που δεν είχαν επαφή, που δεν είχες ανάγκη να εισπράττεις τη μυρωδιά του άλλου, και σε παρέπεμπαν σε εποχές ιπποτικών μονομαχιών.

Και του ποδοσφαίρου η μοίρα, στο ξεκίνημα, ήταν αυστηρά ατομική. Στα κολέγια όπου πρωτοεμφανίστηκε, η προσπάθεια ήταν ένας διαρκής μονόλογος. Οπως μας πληροφορεί ο Σόμερσετ Μομ, ο καθένας για την πάρτη του. Οποιος είχε την μπάλα στα πόδια του, προσπαθούσε να ντριμπλάρει όλη την άλλη ομάδα, μέσα δηλαδή στην ελιτίστικη σκέψη των αριστοκρατικών μονομάχων.

Ολα αυτά τελείωσαν όταν δόθηκε η πρώτη πάσα και το άθλημα πέρασε από την αυλή του κολεγίου στην αλάνα των καταγωγίων, από το ζεϊμπέκικο στο χασαποσέρβικο, στον αντικριστό ή στον χασάπικο. Με λίγα λόγια, άνοιξε την πόρτα τού «εμείς». Και κάτι γαβριάδες στα γήπεδα της Γλασκώβης μεταμόρφωσαν το ανιαρό σόλο σε ομαδική πανδαισία. Φτωχόπαιδα, που μια ζωή ζήσαν σε συμμορίες. Και στις συμμορίες τα πάντα ήταν κοινά, γι’ αυτό και την μπάλα έπρεπε να τη χαίρονται όλοι. Εκείνη τη στιγμή, ο μεγάλος Αλμπι την περιγράφει με τρεις λέξεις: «Η πάσα γέννησε το ποδόσφαιρο».

Κι όμως, η ελιτίστικη άποψη ότι το ποδόσφαιρο είναι ατομικό άθλημα χαρακτήρισε την αγωνιστική φιλοσοφία των προγόνων του ποδοσφαίρου των Βρετανών για περίπου 50 χρόνια. Και η πρώτη μεγάλη ομάδα που έσπασε το εμπάργκο ήταν η φτωχομάνα Σκωτία. Σε πλήρη αντίθεση με ό,τι καταλόγιζαν οι άγγλοι προπονητές, εκεί στον Βορρά της Γηραιάς Αλβιώνος δρομολογήθηκε μια συγκεκριμένη ποδοσφαιρική φιλοσοφία, που δεν βασίστηκε στην αναζήτηση ατομικών λύσεων, αλλά στο ιδεώδες του συλλογικού παιχνιδιού. Αυτή η φιλοσοφία που προτάσσει το συλλογικό παιχνίδι βρίσκεται στον αντίποδα της αντίληψης των ελίτ για δύο λόγους.

Πρώτα, επειδή, σύμφωνα με τον σκεπτικιστή Ζορζ Ζαλντά, η πάσα που αποτελεί τον πυρήνα τού εν λόγω αθλήματος ποντάρει πάντοτε στην ελευθερία του άλλου. Αυτός είναι ο λόγος που επιδιώκουν πάντοτε να δίνουν την μπάλα όχι εκεί που βρίσκεται ο εν κινήσει συμπαίκτης, αλλά εκεί που θα βρεθεί, προβλέποντας την πορεία του ή βάσει του πότε ζητά την μπάλα. Και το κεντρικό στοιχείο είναι η εμπιστοσύνη στην ευφυΐα των συμπαικτών. Και αν πολλές πάσες πάνε χαμένες, συμβαίνει ακριβώς επειδή δεν συνεννοήθηκαν. Ο δεύτερος λόγος λέει ότι ακριβώς χάρη σε τούτη την ομαδική κίνηση μπορεί ο κάθε παίκτης να δίνει τον καλύτερό του εαυτό, ξεδιπλώνοντας μέσα στην ομαδική προσπάθεια την ατομική του κατάθεση.

Αν, για παράδειγμα, ο Μέσι θεωρείται σήμερα ο καλύτερος παίκτης του κόσμου, είναι κατά βάση επειδή ανά πάσα στιγμή μπορούσε να βασίζεται και να οσμίζεται τις μεταβιβάσεις ακριβείας του Τσάβι και του Ινιέστα, τους οποίους παράλληλα βοηθούσε να αποφασίσουν με την κίνησή του αν και πού θα πασάρουν την μπάλα. Με λίγα λόγια, μιλάμε για μια σύνοψη της ιδέας που αποτελεί θεμέλιο λίθο όχι μόνο για τον πρωταρχικό σοσιαλισμό, αλλά και για τις κοινωνιολογικές σπουδές. Οι οποίες λένε, όταν μια συλλογικότητα ή κοινωνική ομάδα πριμοδοτεί την αλληλοβοήθεια και την αλληλεγγύη, αντί για τον ανταγωνισμό και τον πόλεμο εναντίον όλων, δημιουργούνται οι καλύτερες συνθήκες για την προσωπική ολοκλήρωση κάθε μέλους και την αποθέωση της έννοιας ομάδα.

Αυτά είναι η ταυτότητα του ποδοσφαίρου που εξαγριώνουν ή οδηγούν στην αντίθετη όχθη τον κόσμο των ελίτ του πνεύματος και των αλήτ της αυλής των γιαλαντζί κουλτουριάρηδων. Από την άλλη, σύμφωνα με τον μαρξιστή φιλόσοφο Ροζέ Γκαροντί, είναι η λυδία λίθος και η μοναδική εξήγηση γιατί το ποδόσφαιρο έγινε το άθλημα των κοινωνικά και οικονομικά αδύναμων όλου του πλανήτη. Και το σύνθημα «Παίζω για σένα, και οι δύο μαζί για την ομάδα» περπατάει δίπλα στο μαρξιστικό «Προλετάριοι όλου του κόσμου, ενωθείτε».