«Graceland»: ένα αριστούργημα στο απαρτχάιντ

Ακριβώς σαν σήμερα, πριν από 35 χρόνια, κυκλοφόρησε το «Graceland», όχι μόνο το καλύτερο άλμπουμ του Πολ Σάιμον, αλλά κι ένα άλμπουμ που άνοιξε τον δρόμο στους μουσικούς της Δύσης να έρθουν σε άμεση επαφή με τη μουσική της Νότιας Αφρικής. Οταν κυκλοφόρησε, στις 25 Αυγούστου 1986, ξέσπασε «πόλεμος» επειδή ο αμερικανός τραγουδοποιός / τραγουδιστής «παρέκαμψε» το μποϊκοτάζ των Ηνωμένων Εθνών κατά της κυβέρνησης του απαρτχάιντ. Πολιτιστικός ιμπεριαλισμός ή πολιτιστική ανταλλαγή;

Οι πωλήσεις του έχουν ξεπεράσει σήμερα κατά πολύ τα 16.000.000 παγκοσμίως και θεωρείται ως ένα από τα εμβληματικότερα άλμπουμ της ποπ/ροκ ιστορίας, καθώς περιέχει μείγμα διαφορετικών μουσικών ειδών. Ποπ, ροκ, cappella, zydeco, isicathamiya και mbaqanga. Ο Πολ Σάιμον έγραψε τραγούδια εμπνευσμένα από τις ηχογραφήσεις που έγιναν στο Γιοχάνεσμπουργκ, συνεργαζόμενος με αφρικανούς και αμερικανούς καλλιτέχνες. Το 1987 απέσπασε το Grammy για το άλμπουμ της χρονιάς, ενώ το 2006 προστέθηκε στο Εθνικό Μητρώο Ηχογράφησης των Ηνωμένων Πολιτειών για το πολιτιστικό, ιστορικό και αισθητικό ενδιαφέρον, που παρουσιάζει.

Το ταξίδι. Η ηχογράφησή του δεν ήταν καθόλου απλή υπόθεση λόγω του πολιτιστικού μποϊκοτάζ του ΟΗΕ για την πολιτική του απαρτχάιντ. Παρ’ όλ’ αυτά, ο Σάιμον αποφάσισε να πάει στη Νότια Αφρική, δηλώνοντας στους «New York Times»: «Ηξερα ότι θα με επικρίνουν αν πάω, παρότι δεν επρόκειτο να ηχογραφήσω για την κυβέρνηση… ή να παίξω σε συναυλία λευκών. Ακολούθησα το μουσικό μου ένστικτο θέλοντας να συνεργαστώ με ανθρώπους των οποίων τη μουσική θαύμαζα πολύ». Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι είχε συμμετάσχει στο φιλανθρωπικό σινγκλ «We Are the World», τα έσοδα του οποίου δόθηκαν στην Αφρική που δοκιμαζόταν από την επισιτιστική κρίση. Συμβουλευόμενος τον φίλο του και ακτιβιστή κατά του απαρτχάιντ Χάρι Μπελαφόντε, μετά την ηχογράφηση του single φέρεται να του ζητήθηκε να συζητήσει το προτεινόμενο ταξίδι του με το Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσο, το οποίο είχε υποκινήσει το μποϊκοτάζ. Ο Πολ Σάιμον δεν το έπραξε. Ταξίδεψε στο Γιοχάνεσμπουργκ, μόνος του, βρήκε τους μουσικούς που ήθελε (συμπεριλαμβανομένων των Lulu Masilela, Tao Ea Matsekha, General MD Shirinda and the Gaza Sisters, Boyoyo Boys Band) και τους προσέφερε αμοιβή 200 δολαρίων την ώρα, ενώ το ωρομίσθιό τους τότε ήταν 5 ή κατ’ άλλους 15 δολάρια.

Αυτό όμως, τότε τουλάχιστον, δεν μείωσε τις φωνές των επικριτών του. Μεταξύ άλλων οι Paul Weller, Billy Bragg και Jerry Dammers των Specials πρόσθεσαν τις φωνές τους στις καταδίκες από την ομάδα διαμαρτυρίας των καλλιτεχνών του Stephen Van Zandt και του United Against Apartheid. Ο Τζέιμς Βίκτορ Γκέμπο, πρώην πρεσβευτής της Γκάνας στον ΟΗΕ, υποστήριξε ότι «όταν πηγαίνει στη Νότια Αφρική, ο Πολ Σάιμον υποκλίνεται στο απαρτχάιντ. Ζει σε καθορισμένα ξενοδοχεία για λευκούς». Απέναντί του είχε και το Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσο (ANC), το οποίο έκανε ό,τι ήταν δυνατό για να μποϊκοτάρει τις συναυλίες για το άλμπουμ. Το μποϊκοτάζ του ANC εναντίον του Σάιμον έπαυσε το 1987, αλλά ακόμη και αφού το απαρτχάιντ είχε καταρρεύσει και ο Νέλσον Μαντέλα και το ANC τον κάλεσαν να δώσει πέντε συναυλίες στο στάδιο Ellis Park του Γιοχάνεσμπουργκ το 1991, τα πράγματα δεν είχαν ηρεμήσει. Χιλιάδες διαδήλωσαν εναντίον του ενώ φέρεται ότι ήταν στην κορυφή της λίστας δολοφονιών της Λαϊκής Οργάνωσης Αζάνια. Ο Σάιμον συναντήθηκε κρυφά με την ομάδα για να τους προσφέρει τα έσοδα από την περιοδεία σε αντάλλαγμα για τη διασφάλιση της ασφάλειας του ίδιου και του κοινού του. Δεν επιτεύχθηκε συμφωνία, αλλά οι συναυλίες πέρασαν χωρίς επεισόδια. Η ηχογράφηση – παραγωγή – κυκλοφορία του «Graceland» έφερε δύο καταιγίδες. Πολιτισμική και πολιτική. Η επιτυχία του τοποθέτησε τη νοτιοαφρικανική μουσική σκηνή στο επίκεντρο της συνηθισμένης δυτικής κουλτούρας για πρώτη φορά, και δημοσίευσε ευρέως αυτό που θα γινόταν γνωστό ως «παγκόσμια μουσική» (βλέπε world music). Αλλά και πολιτική εφόσον «έσπασε» το απαρτχάιντ. Μετά Χριστόν όλοι είμαστε προφήτες, αλλά ίσως ένα τηλεφώνημα συνεννόησης με τις ομάδες αντίστασης κατά του απαρτχάιντ να είχε λύσει πολλά προβλήματα.