«Στρατιώτες βίασαν κάθε θηλυκό μεταξύ 12 και 80 ετών»

Ιστορικά οι φωνές των γυναικών πάντα αγνοούνταν… Στο Ισλάμ γιατί απλά απαγορεύεται ακόμα και να μιλάνε, στον χριστιανικό κόσμο γιατί δεν θέλουν για λόγους ευθιξίας, οικογενειακής τιμής και ηρεμίας να αποδείξουν τη σεξουαλική βία. Ενα θλιβερό γεγονός που ο χειρισμός του μπαίνει στη λογική του ακαταλόγιστου. Ιδιαίτερα όταν ο μόνιμα προστατευόμενος είναι ο βιαστής. Το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ανοίγει την αυλαία της σκληρότερης τραγωδίας που βίωσαν εκατομμύρια γυναίκες, αθώα και ανυπεράσπιστα θύματα μιας πρωτόγνωρης θηριωδίας, περιστατικά της οποίας θα αναφέρουμε στη συνέχεια*.

Η διάπραξη βιασμού τον καιρό του πολέμου αποτελεί την επιτομή της κακής μεταχείρισης της στρατιωτικής ισχύος και της αδικαιολόγητης χρήσης βίας εις βάρος ανυπεράσπιστων αμάχων. Κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν ένα φαινόμενο που θέριεψε πέρα από οποιαδήποτε γνωστή αναλογία. Σ’ αυτόν τον πόλεμο συνέβησαν περισσότεροι βιασμοί, ιδίως στα τελευταία του στάδια, απ’ ό,τι κατά τη διάρκεια οποιουδήποτε άλλου πολέμου στην Ιστορία.

Τα χειρότερα περιστατικά συνέβησαν στην Ανατολική Ευρώπη, σε εκείνες τις περιοχές της Σιλεσίας και της Ανατολικής Πρωσίας όπου οι σοβιετικοί στρατιώτες έθεσαν για πρώτη φορά πόδι σε γερμανικό έδαφος. Ο βιασμός όμως δεν περιοριζόταν μόνο γύρω από τις περιοχές όπου λάμβαναν χώρα οι μάχες. Κάθε άλλο – στην πραγματικότητα οι βιασμοί αυξάνονταν παντού κατά τη διάρκεια του πολέμου, ακόμη και σε περιοχές όπου δεν σημειώνονταν μάχες. Στη Βρετανία και στη Βόρεια Ιρλανδία, για παράδειγμα, τα σεξουαλικά εγκλήματα, συμπεριλαμβανομένου του βιασμού, αυξήθηκαν σχεδόν κατά 50% μεταξύ του 1939 και του 1945 – ένα γεγονός που προκάλεσε τεράστια ανησυχία εκείνη την εποχή.

Μελέτες φανερώνουν ότι ο βιασμός την περίοδο του πολέμου είναι ιδιαίτερα κτηνώδης, και ιδιαίτερα διαδεδομένος, εκεί όπου υπάρχει μεγαλύτερη πολιτιστική διαφορά ανάμεσα στα στρατεύματα κατοχής και στον άμαχο πληθυσμό, και αυτή η θεωρία σίγουρα έχει εξαχθεί από τα γεγονότα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Τα γαλλικά αποικιακά στρατεύματα στη Βαυαρία υπήρξαν ιδιαίτερα διαβόητα. Σύμφωνα με την Κρίσταμπελ Μπίλενμπεργκ, μια Αγγλίδα που έμενε σε ένα χωριό κοντά στον Μέλανα Δρυμό, μαροκινοί στρατιώτες «βίαζαν πάνω – κάτω μέσα στην κοιλάδα μας» αμέσως μόλις έφτασαν. Αργότερα αντικαταστάθηκαν από άλλους στρατιώτες από τη Σαχάρα που «ήρθαν νύχτα και περικύκλωσαν κάθε σπίτι στο χωριό και βίασαν κάθε θηλυκό μεταξύ 12 και 80 ετών».

Στο Τίμπινγκεν βιάστηκαν από Μαροκινούς έως και κορίτσια 12 ετών αλλά και ηλικιωμένες γυναίκες 70 ετών. Ο τρόμος των γυναικών αυξανόταν από το ξενικό παρουσιαστικό αυτών των αντρών, ιδίως έπειτα από χρόνια ρατσιστικής προπαγάνδας από τους Ναζί.

Πολιτιστικό χάσμα

Το πολιτιστικό χάσμα αποτελούσε επίσης έναν παράγοντα στο Ανατολικό Μέτωπο. Η περιφρόνηση που πολλοί γερμανοί στρατιώτες ένιωθαν για τους ανατολικούς Untermenschen (υπάνθρωποι) όταν εισέβαλαν στη Σοβιετική Ενωση σίγουρα συνέβαλε στη μοχθηρή μεταχείριση που έτυχαν οι Ουκρανές και οι Ρωσίδες στα χέρια τους.

Οταν το ρεύμα αντιστράφηκε και ο Κόκκινος Στρατός προήλασε στην Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη, ήταν κι αυτός επηρεασμένος από ρατσιστικά και πολιτιστικά κίνητρα. Η Βουλγαρία, για παράδειγμα, δεν υπέστη σχεδόν κανέναν βιασμό σε σύγκριση με τους γείτονές της, εν μέρει επειδή ο στρατός που μπήκε στη Βουλγαρία ήταν πολύ πιο πειθαρχημένος από μερικούς άλλους, αλλά επίσης επειδή η Βουλγαρία μοιραζόταν μια παρόμοια κουλτούρα και γλώσσα με τη Ρωσία, και οι δύο χώρες είχαν περάσει έναν αιώνα φιλικών σχέσεων. Οταν ο Κόκκινος Στρατός έφτασε εκεί, έγινε ειλικρινά καλοδεχούμενος από την πλειονότητα των Βουλγάρων. Η Ρουμανία, αντιθέτως, είχε πολύ διαφορετική γλώσσα και κουλτούρα από τους Σοβιετικούς και έως το 1944 είχε εμπλακεί σε έναν πολύ άγριο πόλεμο εναντίον τους. Κατά συνέπεια, οι Ρουμάνες υπέφεραν περισσότερο από τις Βουλγάρες.

Ελλείψεις στοιχείων

Στην Ουγγαρία και στην Αυστρία η δοκιμασία των γυναικών υπήρξε ακόμη χειρότερη, και σε μερικές περιοχές πραγματικά φρικτή. Τα μεγέθη για την Ουγγαρία είναι δυσκολότερο να βρεθούν. Ενώ οι βιασμοί των Γερμανίδων και των Αυστριακών καταγράφηκαν σχολαστικά μετά τον πόλεμο, στην Ουγγαρία το φαινόμενο δεν έγινε ποτέ παραδεκτό από τη μεταπολεμική κομμουνιστική κυβέρνηση. Μόλις το 1989 άρχισαν να γίνονται σωστές μελέτες, αλλά τότε πλέον ήταν δύσκολο να βρεθούν πληροφορίες. «Χονδρικές εκτιμήσεις βασισμένες σε νοσοκομειακά αρχεία δείχνουν ότι 50.000 έως 200.000 Ουγγαρέζες βιάστηκαν από σοβιετικούς στρατιώτες».

Και πάλι, οι πολιτιστικές διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών ήταν σημαντικές, αλλά σ’ αυτή την περίπτωση ο σοβιετικός ανταγωνισμός τροφοδοτούνταν από το γεγονός ότι οι Ούγγροι και οι Αυστριακοί, σε αντίθεση με τους Ρουμάνους, βρίσκονταν ακόμη σε πόλεμο με την ΕΣΣΔ όταν έφτασε εκεί ο Κόκκινος Στρατός. Πολλές γυναίκες στην περιοχή γύρω από το Κσάκβαρ, λίγο δυτικότερα από τη Βουδαπέστη, βιάστηκαν τόσο βίαια, ώστε έσπασαν οι σπονδυλικές τους στήλες από τη δύναμη των επιθέσεων των αντρών.

Χιλιάδες παρόμοιες ιστορίες έχουν συλλεχθεί από γερμανικά προγράμματα προφορικής ιστορίας, από εκκλησιαστικά αρχεία καθώς και από τη γερμανική κυβέρνηση. Σοβιετικές πηγές επίσης υποστηρίζουν αυτούς τους ισχυρισμούς. Απομνημονεύματα ρώσων αξιωματικών όπως του Λεβ Κοπέλεφ και του Αλεξάντερ Σολζενίτσιν περιγράφουν σκηνές εκτεταμένων βιασμών, όπως κάνουν και πολλές αναφορές για σοβιετικές υπερβολές που συνέταξε η μυστική τους αστυνομία, η NKVD, το 1945.

Οι διηγήσεις

Οι διηγήσεις για βιασμούς το 1945 γίνονται πραγματικά αηδιαστικές, όπως και οι διηγήσεις άλλων ωμοτήτων κατά τη διάρκεια του πολέμου, επειδή είναι τόσο πολυάριθμες. Οι ιστορίες που τεκμηριώνονται με έγγραφα στα Ανατολικά Αρχεία στο Κόμπλεντς διαβάζονται με την ίδια μονοτονία όπως ακριβώς και οι περιγραφές των σφαγών των Εβραίων κατά τις δίκες της Νυρεμβέργης – η ατέρμονη επανάληψη της φρίκης είναι εκείνο που δυσκολεύεται περισσότερο να αντέξει κανείς.

Σε κάποιες περιοχές της Κεντρικής Ευρώπης οι βιασμοί δεν ήταν ένα άθροισμα μεμονωμένων περιστατικών, αλλά μια μαζική εμπειρία που την υπέστη ολόκληρος ο γυναικείος πληθυσμός. Στη Βιέννη αναφέρθηκε από τις κλινικές και τους γιατρούς πως είχαν βιαστεί 87.000 γυναίκες. Στο Βερολίνο ήταν ακόμη χειρότερα, και πιστεύεται ότι περίπου 110.000 γυναίκες έπεσαν θύματα βιασμού. Στα ανατολικά της χώρας, ιδίως σε εκείνες τις περιοχές που ήταν κοντά στους σοβιετικούς στρατώνες, η διαρκής απειλή επίθεσης συνεχίστηκε έως τα τέλη του 1948. «Σε ολόκληρη τη Γερμανία πιστεύεται ότι σχεδόν 2 εκατομμύρια Γερμανίδες είχαν βιαστεί αμέσως μετά τον πόλεμο».

Οι αριθμοί στη Δυτική Ευρώπη, αν και πολύ χαμηλότεροι, είναι παρ’ όλ’ αυτά σημαντικοί. Ο στρατός των ΗΠΑ, για παράδειγμα, κατηγορείται για τους βιασμούς έως και 17.000 μη ένστολων γυναικών στη Βόρεια Αφρική και τη Δυτική Ευρώπη μεταξύ του 1942 και του 1945. Οι συνέπειες της σεξουαλικής βίας και εκμετάλλευσης μετά τον πόλεμο υπήρξαν τεράστιες. Παρά τις 2 εκατ. παράνομες εκτρώσεις που γίνονταν κάθε χρόνο στη Γερμανία, 150.000 έως 200.000 «ξένα μωρά» γεννήθηκαν από Γερμανίδες, πολλά από τα οποία ήταν αποτελέσματα βιασμών. Πολλά απ’ αυτά τα παιδιά ήταν υποχρεωμένα να υποστούν τη δυσφορία των μητέρων τους για το υπόλοιπο της ζωής τους.

Μολύνσεις

Ενα υψηλό ποσοστό γυναικών μολύνθηκε από αφροδίσια νοσήματα – σε μερικές περιοχές έως και το 60%. Αυτά ήταν γενικά μη θεραπεύσιμα, αφού η τιμή μιας και μόνο ένεσης αντιβιοτικού στη Γερμανία τον Αύγουστο του 1945 άξιζε όσο ένα κιλό πραγματικός καφές. Μαζί με τέτοια φυσικά προβλήματα έρχονταν και οι συναισθηματικές και ψυχολογικές συνέπειες – όχι μόνο για εκείνες που είχαν υποφέρει άμεσα, αλλά για τις γυναίκες στο σύνολό τους. Οταν τόσο πολλές είχαν πέσει στο επίπεδο να είναι είδη πολεμικής λείας, το μήνυμα που λάμβαναν όλες οι γυναίκες ήταν ότι δεν ήταν ποτέ ασφαλείς και ότι ένας ανδροκρατούμενος κόσμος τις ήθελε μόνο για ένα πράγμα. Ετσι, οι γυναίκες σε μεγάλες περιοχές της Ευρώπης αναγκάζονταν να ζουν σε ένα μόνιμο καθεστώς άγχους.

Αντίκτυπος στους άντρες

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι είχαν επηρεαστεί και οι άντρες από αυτό το μαζικό φαινόμενο. Πολλοί άντρες υποχρεώνονταν να κοιτούν, την ώρα που οι σύζυγοι, οι μητέρες, οι αδελφές και οι κόρες τους βιάζονταν. Οσοι επιχειρούσαν να παρέμβουν, συχνά σκοτώνονταν, αλλά γενικά ο ανδρικός πληθυσμός της Γερμανίας απλώς καθόταν στο πλάι και βασανιζόταν για πάντα μετά εξαιτίας της αδυναμίας του. Ετσι, στην Ουγγαρία, στην Αυστρία και ιδίως στη Γερμανία η εμπειρία των μαζικών βιασμών δεν αποτελούσε μόνο μια βίαιη και εξευτελιστική εμπειρία για τις γυναίκες, αλλά και μια ευνουχιστική για τους άντρες.

Ακόμη κι εκείνοι οι άντρες που έλειπαν από τα σπίτια τους κατά την απελευθέρωση επηρεάζονταν όταν επέστρεφαν και έβρισκαν τις συζύγους και τις αγαπημένες τους να έχουν μεταμορφωθεί ανεπανόρθωτα από τη δοκιμασία τους. Πολλοί δεν κατάφερναν να αντεπεξέλθουν στην αλλαγή και εγκατέλειπαν τις συζύγους τους, χειροτερεύοντας έτσι τη θλίψη των γυναικών τους. Ο φόβος της αντίδρασης του συζύγου τους οδηγούσε πολλές γυναίκες στο να κρατούν τις εμπειρίες τους μυστικές, και ένας τεράστιος αριθμός απέκρυψε το γεγονός ότι είχε κολλήσει αφροδίσια νοσήματα, ότι είχε κάνει έκτρωση ή ακόμη ότι είχε γεννήσει «Ρωσάκια». Ως συνέπεια των διαφόρων στρες στις συζυγικές σχέσεις, τα ποσοστά διαζυγίων διπλασιάστηκαν στη μεταπολεμική Γερμανία σε σύγκριση με εκείνα πριν από τον πόλεμο – όπως συνέβη όντως σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Οι άντρες που οι Αμερικανοί αποκαλούν τώρα «η Μεγαλύτερη Γενιά» δεν ήταν όλοι τους ανιδιοτελείς ήρωες όπως συχνά απεικονίζονται: ένα ποσοστό απ’ αυτούς ήταν επίσης κλέφτες, πλιατσικολόγοι και παλιάνθρωποι του χειρότερου είδους. Εκατοντάδες χιλιάδες Σύμμαχοι στρατιώτες, ιδίως εκείνοι από τον Κόκκινο Στρατό, ήταν επίσης κατά συρροήν βιαστές. Οπως έλεγε εκείνη την εποχή ο Λεβ Κοπέλεφ: «Ας μη λάβουμε υπόψη μας την ατίμωση. Τι γίνεται με εκείνους τους στρατιώτες που στέκονται στην ουρά για μια Γερμανίδα, που βιάζουν μικρά κορίτσια, που σκοτώνουν ηλικιωμένες γυναίκες; Θα επιστρέψουν στις δικές μας πόλεις, στις δικές μας γυναίκες, στα δικά μας κορίτσια. Χιλιάδες δυνητικοί εγκληματίες, και διπλά επικίνδυνοι, διότι θα επιστρέψουν έχοντας την υπόληψη ηρώων».

Επειτα από τη στρατιωτική τους υπηρεσία, αυτοί οι άντρες ενσωματώθηκαν και πάλι στην κοινότητα της Ευρώπης, αλλά επέστρεψαν επίσης στον Καναδά, στην Αμερική, στην Αυστραλασία και σε άλλες χώρες σε ολόκληρο τον κόσμο. Η επίπτωση, αν υπήρχε, που είχαν αυτοί οι άντρες στη συμπεριφορά τους απέναντι στις γυναίκες εντός των χωρών τους μετά τον πόλεμο θα αποτελούσε μια πραγματικά ενδιαφέρουσα μελέτη.

_* Στοιχεία του άρθρου αντλήθηκαν από το πόνημα του Keith Lowe «Ολεθρος», σε μετάφραση Ιωάννη Χαλαζιά