Τα λάθη και οι αβλεψίες που ερευνούν οι δικαστικές Αρχές για Βαρυµπόµπη και Β. Εύβοια

Ο λόγος επέκτασης της πρώτης πυρκαγιάς στη Βαρυμπόμπη το μεσημέρι της 3ης Αυγούστου αλλά και η «καθήλωση» των Canadair λόγω πιθανών προβληματικών εναέριων περιπολιών παραπέμπουν στις δικαστικές έρευνες για την εκατόμβη νεκρών στο Μάτι το 2018 αλλά και στην Ηλεία το 2007. Η μοιραία αναζωπύρωση στη Βαρυμπόμπη που οδήγησε στην καταστροφή 85.000 στρεμμάτων δάσους αλλά και στην πολυδιάσπαση των δυνάμεων δασοπυρόσβεσης – όπως επιβεβαίωσε και στη συνέντευξη Τύπου ο υφυπουργός Πολιτικής Προστασίας Νίκος Χαρδαλιάς – θυμίζει αντίστοιχες έρευνες για τις καταστροφικές πυρκαγιές στο Ξυλόκαστρο το 2000, στο Γραμματικό το 2009 και στα Κύθηρα το 2017.

Αυτά είναι τα κύρια σημεία ενδιαφέροντος της έρευνας για τυχόν ευθύνες στελεχών της Πυροσβεστικής αλλά και για περιπτώσεις εμπρησμού από την Εισαγγελία του Αρείου Πάγου όσον αφορά τα πύρινα μέτωπα που κατέκαψαν περιοχές του Λεκανοπεδίου, της Βόρειας Εύβοιας, της Ηλείας και της Λακωνίας. Η διερεύνηση για την πρώτη περίπτωση έχει ανατεθεί στην Εισαγγελία Πρωτοδικών, ενώ η αρμόδια εισαγγελέας για την αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος ερευνά – σε συνεργασία με ΕΛ.ΑΣ. και Πυροσβεστική – «σχέδιο εμπρησμών».

Με μια πρώτη ματιά, πάντως, η έρευνα για τυχόν παραλείψεις στελεχών της Πυροσβεστικής στις πρόσφατες φωτιές δεν εμφανίζει ομοιότητες με τον δικαστικό φάκελο για την τραγωδία στο Μάτι με τους 103 νεκρούς. Κι αυτό γιατί η αναζήτηση στοιχείων για την πολύνεκρη πυρκαγιά εστιάστηκε στη μη εκκένωση του οικισμού με δραματικές συνέπειες (ευθύνες αποδόθηκαν και σε κρατικούς λειτουργούς, εκπροσώπους της Αυτοδιοίκησης), όπως και στην παντελή έλλειψη εναέριων μέσων, στα λάθη Πυροσβεστικής και ΕΛ.ΑΣ., στη μη επέμβαση επίγειων δυνάμεων, στην κίνηση των οχημάτων μέσα στη φωτιά κ.ο.κ. Τραγικά λάθη που προφανώς δεν επαναλήφθηκαν στις πρόσφατες πυρκαγιές, καθώς έγιναν έγκαιρες απομακρύνσεις πολιτών.

Η ΑΡΧΙΚΗ ΕΣΤΙΑ. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν και ορισμένες κοινές παράμετροι, όπως η μεγάλη έκταση που πήραν οι δύο πυρκαγιές λόγω μη ελέγχου της αρχικής εστίας τους. Στο Μάτι ξεκίνησε από κάψιμο κλαδιών σε κτήμα στο Νταού Πεντέλης. Στη Βαρυμπόμπη πιθανότατα από πυλώνα της ΔΕΗ σε απόκρημνη περιοχή. Θα αναζητηθεί, λοιπόν, αν η φωτιά έγινε αμέσως αντιληπτή και υπήρξε αντίδραση. Σημειώνεται ότι στην πυρκαγιά της Ηλείας το 2007 καταδικάστηκε σε εννιάμηνη φυλάκιση με τριετή αναστολή ένας εποχικός πυροσβέστης που εκτελούσε χρέη πυροφύλακα στην περιοχή Μίνθη. Σύμφωνα με το δικαστήριο, καταδικάστηκε για έλλειψη της δέουσας προσοχής, με αποτέλεσμα τη μη έγκαιρη αντιμετώπιση και την επέκταση της πολύνεκρης πυρκαγιάς στη Ζαχάρω, καθώς «καθήκον του ήταν να αναγγείλει την πυρκαγιά και όχι απλά να την επιβεβαιώσει στην υπηρεσία του». Παραλείψεις που δεν φαίνεται να εντοπίζονται – τουλάχιστον προς το παρόν – για πυροσβέστες του κλιμακίου μηχανοκίνητης μονάδας που εδρεύει στο Τατόι.

Ομως και στη φωτιά της Βαρυμπόμπης φαίνεται να μην υπήρξε άμεση σύγκληση των επίγειων και κυρίως των εναέριων μέσων (υπήρχαν πτητικά μέσα στο αεροδρόμιο Τατοΐου), γεγονός που θα ερευνηθεί από την Εισαγγελία του Αρείου Πάγου. Παρόμοια έρευνα διενεργήθηκε και για τη φωτιά που τον Σεπτέμβριο του 2009 έκανε στάχτη 210.000 στρέμματα στο Γραμματικό και η οποία ξεκίνησε από μικρή εστία σε χωματερή. Ενώ το αρχικό πόρισμα επέρριπτε ευθύνες στο σύνολο της τότε ηγεσίας για έλλειψη συνεννόησης και αδυναμία συντονισμού, τελικά η δίωξη προχώρησε μόνο εις βάρος ενός υψηλόβαθμου στελέχους της Πυροσβεστικής για λανθασμένη εκτίμηση της απειλής. Εντούτοις, και ο εν λόγω αξιωματικός αθωώθηκε στη συνέχεια.

ΤΑ ΕΝΑΕΡΙΑ ΜΕΣΑ. Στην πυρκαγιά προ 15 ημερών στους πρόποδες της Πάρνηθας, πέταξαν ελάχιστες φορές Canadair όπως και στο Μάτι. Το 2018 αυτό αποδόθηκε στους ισχυρούς ανέμους που έπνεαν τη μοιραία μέρα στην περιοχή. Στις πυρκαγιές των τελευταίων ημερών, πάλι, τα περισσότερα από τα εν λόγω αεροσκάφη παρέμεναν σε περιφερειακά αεροδρόμια λόγω υψηλών θερμοκρασιών. Ζητούμενο, ωστόσο, αποτελεί γιατί δεν βρίσκονταν στον αέρα, στο πλαίσιο εναέριων περιπολιών. Ακόμη, στη δικαστική έρευνα για το Μάτι διερευνήθηκε γιατί δεν ενεργοποιήθηκαν τα ελικόπτερα Chinook των Ενόπλων Δυνάμεων, ενώ στα πρόσφατα πύρινα μέτωπα υπήρξε σχετική συνδρομή, αλλά όχι στο επιθυμητό επίπεδο.

Ισως το πιο κρίσιμο θέμα της έρευνας για τη Βαρυμπόμπη, ωστόσο, να είναι η αναζωπύρωση της επόμενης ημέρας που ουσιαστικά «άφησε» αβοήθητη τη Βόρεια Εύβοια και άλλες περιοχές. Σε μελέτη του ο πρώην υπαρχηγός της Πυροσβεστικής και πραγματογνώμονας Αδριανός Γκουρμπάτσης έχει προχωρήσει σε ειδική αναφορά στον «διά παραλείψεως εμπρησμό εξ αμελείας» από επικεφαλής αξιωματικούς, δηλαδή στα μοιραία λάθη που οδηγούν σε αναζωπυρώσεις. Στο παρελθόν, μάλιστα, πολλά στελέχη της Πυροσβεστικής – προκειμένου να αποφύγουν τους επακόλουθους εσωτερικούς ή δικαστικούς ελέγχους – διατύπωναν τον ισχυρισμό ότι δεν πρόκειται για αναζωπύρωση αλλά για νέα πυρκαγιά.

Η πλέον χαρακτηριστική περίπτωση αφορά πυρκαγιά στις 11 και 12 Ιουλίου 2000 στο Ξυλόκαστρο που είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο ενός ανθρώπου και τον αφανισμό 150.000 στρεμμάτων και για την οποία συνελήφθη ως εμπρηστής ένας κτηνοτρόφος.

Ομως, εκ των υστέρων κατατέθηκε μήνυση από εκπροσώπους της Τοπικής Αυτοδιοίκησης εις βάρος του διοικητή της Πυροσβεστικής, καταλογίζοντάς του ότι έδωσε εντολή απόσυρσης των πυροσβεστικών δυνάμεων, γεγονός που οδήγησε σε καταστροφική αναζωπύρωση. Τελικώς, στο εδώλιο κάθισαν τόσο ο κτηνοτρόφος όσο και ο αξιωματικός, με τον τελευταίο να αθωώνεται κατόπιν κατάθεσης συναδέλφου του, ο οποίος υποστήριξε ότι η δεύτερη – και καταστροφικότερη – πυρκαγιά δεν προήλθε από αναζωπύρωση αλλά από τις ενέργειες του κατηγορούμενου κτηνοτρόφου.

Παρόμοιο ζήτημα ανέκυψε και με τις πυρκαγιές σε Κύθηρα και Μάνη το 2017, όπου λόγω «απόσυρσης» των εναέριων μέσων σημειώθηκε καταστροφική αναζωπύρωση. Για τις υποθέσεις αυτές, άλλωστε, είχε κινηθεί δικαστική έρευνα, ενώ πέρυσι δημοσιοποιήθηκε σχετικό ηχητικό ντοκουμέντο που «έδειχνε» δόλο στην απομάκρυνση των εναέριων μέσων.

Τέλος, την περίοδο 2000-2001 επεβλήθησαν πειθαρχικές ποινές εις βάρος τριών διοικητών πυροσβεστικών υπηρεσιών σε Λακωνία, Αρτα και Κόρινθο για αναζωπυρώσεις πυρκαγιών.