SOS για την οικία {LF}Ροδάκη στην Αίγινα

Θεωρείται ένας από τους μεγάλους μύθους της ελληνικής αρχιτεκτονικής του 20ού αιώνα. Το σπίτι του Αλέξανδρου Ροδάκη στον Μεσαγρό της Αίγινας, χαρακτηριστικό σημείο αναφοράς για το νησί, το 2001 κηρύχθηκε ιστορικό διατηρητέο μνημείο και έργο τέχνης, έπειτα από ομόφωνη γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων. Πρόκειται για εξαιρετικό δείγμα παραδοσιακής αιγινήτικης αρχιτεκτονικής με ιδιαίτερα διακοσμητικά στοιχεία, απόλυτα ενταγμένο στο φυσικό τοπίο.

Το σημαντικό για τη μελέτη της ιστορίας της ελληνικής αρχιτεκτονικής μνημείο κινδυνεύει να αλλοιωθεί. Σύμφωνα με επιστολή προς το υπουργείο Πολιτισμού προσωπικοτήτων της αρχιτεκτονικής και της τέχνης αλλά και κατοίκων της Αίγινας, «τα τελευταία χρόνια εκτελούνται εκτεταμένες οικοδομικές εργασίες, τόσο στο εξωτερικό περίβλημα του σπιτιού και τον περιβάλλοντα χώρο όσο και στους εσωτερικούς χώρους της οικίας». Επίσης γίνεται αναφορά και για νέες προσθήκες χώρων από τον τωρινό ιδιοκτήτη του, οι οποίες δεν υπήρχαν στο υπάρχον παραδοσιακό συγκρότημα, αλλά και σύγχρονες επεμβάσεις που αλλοιώνουν κατάφωρα τον ιστορικό του χαρακτήρα (π. χ. στέγαση των δωμάτων με πλάκες οπλισμένου σκυροδέματος, φωτιστικά ανοίγματα – skylights κ.λπ,). Και τονίζουν μεταξύ άλλων οι Λέτη Αρβανίτη-Κρόκου, Κώστας Βαρώτσος, Βασίλης Γρηγοριάδης, Κωνσταντίνος Δεκαβάλλας, Γιώργος Καλόφωνος, Ολια Λαζαρίδου, Γιώργος Μακρής, Γιώργος Μομφερράτος, Τάσης Παπαϊωάννου ότι οι εκτελούμενες εργασίες επιφέρουν μη αναστρέψιμες βλάβες για το σύνολο των κτισμάτων.

Ο σημερινός ιδιοκτήτης της οικίας Ροδάκη, το αρχιτεκτονικό γραφείο Διονύσης Σοτοβίκης, πραγματοποίησε στην Αθήνα, στα Πατήσια, την ικανοποιητική ανακαίνιση της κατοικίας-ατελιέ του ζεύγους Σπιτέρη με σεβασμό στον αρχικό σχεδιασμό της από τον μοντερνιστή αρχιτέκτονα Αριστομένη Προβελέγγιο. Θα περιμέναμε να συμβεί το ανάλογο και στην οικία Ροδάκη στην Αίγινα.

Το 1884 ο αγρότης και λαϊκός γλύπτης Αλέξανδρος Ροδάκης έχτισε με υλικά από το περιβάλλον το σπίτι του, το οποίο αποτελεί για τους αρχιτέκτονες «πρότυπο αισθητικής και συνέχεια της νησιωτικής ελληνικής παράδοσης». Αυτό που κάνει μοναδικό το σπίτι του Ροδάκη είναι τα συμβολικά στοιχεία που του προσέδωσαν ιδιαιτερότητα. Ενα από τα στοιχεία αυτά είναι η ανθρωπόμορφη Σφίγγα, όπως και οι αποτροπαϊκές μορφές που τοποθέτησε στις γωνίες της στέγης.

Το 1902 ο ανασκαφέας της Αφαίας Αντολφ Φουρτβένγκλερ βρήκε το σπίτι και έστειλε στο Μόναχο φωτογραφίες του ως «ντοκουμέντου της ζωντανής λαϊκής τέχνης». Το 1912 ο Δημήτρης Πικιώνης έφερε τον Ροδάκη στην Αθήνα για να δουλέψει ως γλύπτης και να τον γνωρίσει στους Ευρωπαίους, αλλά εκείνος χάθηκε. Το 1918 ο Πικιώνης δημοσίευσε σχέδια από τη λαϊκή αρχιτεκτονική της Αίγινας και την Οικία Ροδάκη. Το παλιό πέτρινο σπίτι στο χωριό Μεσαγρός της Αίγινας, το Σπίτι του Ροδάκη, γίνεται «φιλολογικός μύθος» στην ιστορία του μοντέρνου κινήματος της αρχιτεκτονικής.

Το 1934 ο γερμανός γλύπτης Κλάους Βρισλάντερ και ο στοχαστής Τζούλιο Καΐμη εξέδωσαν το βιβλίο «Το σπίτι του Ροδάκη στην Αίγινα» (επανέκδοση στις εκδόσεις Ακρίτα το 1997, σε επιμέλεια Μισέλ Φάις). Ο Αρης Κωνσταντινίδης κάνει αναφορές στην οικία Ροδάκη. Το 1983 ο ολλανδός μοντερνιστής αρχιτέκτονας Αλντο βαν Εϊκ αφιέρωσε την έκθεσή του στην Εθνική Πινακοθήκη στον Πικιώνη και στον Ροδάκη. Το 2007 ο γερμανός καλλιτέχνης Ολαφ Νικολάι συμμετείχε στην Μπιενάλε της Αθήνας με ένα ντοκιμαντέρ αφιερωμένο στο σπίτι-μύθο της Αίγινας.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 έστεκαν  πάνω στις τέσσερις βάσεις τους ακόμη τα αγάλματα που το κοσμούσαν. Το γουρούνι, το ρολόι, το φίδι και ο αετός, που λέγεται ότι συμβόλιζαν την τύχη, τον χρόνο, τη γνώση και τη δύναμη. Υπήρχε ακόμη, εκεί δίπλα, και μία από τις δύο πάπιες που βρίσκονταν κάποτε ψηλά, στις δύο γωνίες του πατητηριού. Σήμερα έχουν απομείνει μόνο οι δύο αγριωπές ολόγλυφες μορφές των μυστακοφόρων ανδρών, ως ακρωτήρια στις γωνίες του δώματος.