Λαοί, ΜΜΕ και ανθρώπινη δυστυχία

Εδώ καταγράφω μερικές σκέψεις που έκανα τις μέρες των πυρκαγιών. Ίσως είμαι άδικη, ίσως όχι. Αυτό που πρέπει να συνειδητοποιήσουμε είναι ότι, παρά τα χρόνια σφάλματα στη δόμηση και στη δασική διοίκηση, οι καταστροφές που συνέβησαν και συμβαίνουν στην Ελλάδα συμβαίνουν παντού, από την Καλιφόρνια μέχρι τη βορειοανατολική Σιβηρία και την κεντρική Αφρική. Το μέλλον μας είναι κοινό και πιθανότατα ζοφερό.

Κι όμως, στη Γαλλία περί άλλα τυρβάζουμε: πρωτίστως, με το πιστοποιητικό εμβολιασμού· με το πόσο αντιδημοκρατικό είναι, πόσο φρικτό κι απαίσιο. Ένας ραβδοκώδικας δυσχεραίνει τις αυγουστιάτικες διακοπές, τις ιερές για τους Γάλλους: σ’ αυτό το σημείο, καταβάλλω προσπάθεια για να διατηρήσω την ψυχραιμία μου μπροστά στις τόοοοσο σοβαρές έγνοιες του ανεπτυγμένου κόσμου. Με λίγα λόγια, παρά το κοινό και πιθανότατα ζοφερό μας μέλλον, πολλοί Ευρωπαίοι δεν δίνουν δεκάρα για τις συμφορές που εκτυλίσσονται εκτός των εθνικών τους συνόρων και συμπεριφέρονται όπως έχουν μάθει, σαν κακομαθημένα παιδιά. Αν η Ελλάδα γίνει στάχτη και μπούρμπερη θα πάμε διακοπές στο Μαρόκο! H Ευρωπαϊκή Ένωση συμπαρίσταται στην Ελλάδα σε επίπεδο ηγεσιών, όχι λαών: οι λαοί κάνουν τα μπάνια τους γκρινιάζοντας για το υπερβολικά δροσερό φετινό καλοκαίρι και διαδηλώνοντας για τον ραβδοκώδικα.

Ένα κοινωνικό στρώμα φρονεί ότι οι Έλληνες ζητούν βοήθεια υπερβολικά συχνά κι ότι επιτέλους πρέπει να οργανωθούν καλύτερα· όσοι μάς βλέπουν έτσι δεν υποψιάζονται ότι αργά ή γρήγορα θα χρειαστούν τη συμπαράσταση της μικρής και δήθεν ανοργάνωτης Ελλάδας: οι συμφορές δεν χαρίζονται σε κανέναν και ουδείς είναι άτρωτος. Ένα άλλο κοινωνικό στρώμα, εξίσου στενόμυαλο, βρίσκεται σε εγκάρδια συνεννόηση με τη δική μας αντικοινωνική και μισάνθρωπη αριστερά, η οποία ούτε μπορεί, ούτε θέλει, να κρύψει τη χαιρεκακία και τη χυδαιότητά της: hashtags μίσους, προσευχές και βουντού εναντίον της «άχρηστης κυβέρνησης», απλοϊκά εξεζητημένες θεωρίες συνωμοσίας («οικοπεδοφάγοι!»), πολιτικούρες περί καπιταλιστικής φαυλότητας και περί ξεπουλημένων δημοσιογράφων. Άκουσα και κάτι περί προσωπικής «γκαντεμιάς» του πρωθυπουργού: με τέτοιες περισπούδαστες αναλύσεις γινόμαστε άξιοι της τύχης μας. Απ’ ό,τι φαίνεται, στο πέρασμα του χρόνου, ένα υπερβολικά μεγάλο ποσοστό πολιτών έχει συνδυάσει εγκληματικές ιδιότητες με χαμηλό δείκτη ευφυΐας: στην Ελλάδα, όποιος αποτυγχάνει ως πολίτης, θεωρείται εξεγερμένος, αντί να θεωρείται αισχρός και βλαξ.

Ο Εμανουέλ Μακρόν κατανοεί την ευρωπαϊκή ιδέα και τις ευρωπαϊκές υποχρεώσεις περισσότερο από άλλους, όμως η συγκολλητική ουσία της Ευρώπης είναι οι λαοί, όχι οι ηγέτες. Οι ηγέτες έρχονται και φεύγουν, συχνά κλωτσηδόν. Αλλά, για διάφορους λόγους, οι λαοί κάνουν ακόμα λόγο για «εξωτερικό» και για «ξένους» παρότι πρόκειται για Ευρωπαίους· κάνουν λόγο για βοήθεια προς «άλλους», ενώ η Ευρώπη είναι ο κοινός μας χώρος. Τα εναέρια και επίγεια μέσα κατάσβεσης, όλα τα εργαλεία αντιμετώπισης θεομηνιών, αποτελούν κοινόχρηστο ευρωπαϊκό κτήμα, αντικείμενο δανεισμού και leasing για όποιον τα έχει άμεση ανάγκη· οι ευρωπαϊκές χώρες υποχρεούνται να συμμετέχουν, στο μέτρο των δυνατοτήτων τους, σε όλες τις ενδεχόμενες καταστροφές καθώς και στην πρόληψή τους: καμιά χώρα δεν μπορεί να ανταποκριθεί μόνη της· η φωτιά, το νερό, ο άνεμος, οι σεισμοί είναι ισχυρότερα από μας, μας υπερβαίνουν εξ φύσεως. Οι Ηνωμένες Πολιτείες που ενεργούν «μόνες», αν και διαθέτουν τα απαραίτητα συστήματα διαχείρισης κινδύνων, έχουν βρεθεί σε αδιέξοδο με τις δασικές πυρκαγιές: η λεγόμενη Dixie μαίνεται ακόμα στην περιοχή του Γκρίνβιλ στην Καλιφόρνια, ενώ στις νοτιοδυτικές πολιτείες παρατείνεται η ξηρασία – οι Ινδιάνοι επιστρατεύουν βροχοποιούς.

Απειλές σαν αυτή που ζήσαμε την περασμένη εβδομάδα δεν αντιμετωπίζονται στο εσωτερικό των εθνικών συνόρων. Η Ελλάδα δεν καίγεται περιχαρακωμένη: καίγεται μαζί τη Νότια Ιταλία και την Τουρκία εγείροντας ερωτηματικά και τροφοδοτώντας φρικτές υποψίες. Οι φωτιές στην Τουρκία έγιναν αφορμή για συνωμοσιολογία εκ μέρους της τουρκικής ηγεσίας η οποία ανέσυρε, ως συνήθως, τα περί ξένου δακτύλου -αυτή τη φορά, και στη δική μας περίπτωση, λίγη συνωμοσιολογία δεν θα έβλαπτε.

Περιμένω να ακούσω ελληνικές ειδήσεις στα γαλλικά δελτία, όχι φυσικά για να ενημερωθώ για τις φωτιές, αλλά διότι με ενδιαφέρει το πώς τα ΜΜΕ βλέπουν την ενωμένη Ευρώπη σε στιγμές κρίσης. Και διαπιστώνω ότι, για μια ακόμα φορά, λείπει η επίγνωση της γεωγραφικής και πολιτικής εγγύτητας -παρά τη βοήθεια σε τεχνικά μέσα, εξοπλισμό και σωστικά συνεργεία, δεν αντιλαμβανόμαστε τα ελληνικά προβλήματα ως ευρωπαϊκά προβλήματα, ως δική μας υπόθεση. Δεν είμαι σε θέση να ξέρω με ποιον τρόπο, πόσο έγκαιρα και πόσο επιτακτικά η ελληνική κυβέρνηση ζήτησε την ευρωπαϊκή βοήθεια. Ξέρω όμως ότι, σύμφωνα με το καταστατικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του μηχανισμού RescEU, η βοήθεια είναι αυτονόητη· δεν απαιτεί ιδιαίτερες εκκλήσεις· και πράγματι, έσπευσαν όλες οι ευρωπαϊκές χώρες παρότι η Ιταλία πλήττεται επίσης από πυρκαγιές και υπάρχουν παντού μισοτελειωμένες δουλειές εξαιτίας των πλημμυρών του περασμένου Ιουλίου. Εν κατακλείδι, αν και η κινητοποίηση του ευρωπαϊκού μηχανισμού ήταν και είναι σωτήρια, η ΕΕ πρέπει να προχωρήσει περισσότερο και να προστατευτεί περισσότερο. Συνειδητοποιώντας την de facto άρση των συνόρων έναντι των φυσικών, στρατιωτικών και πολιτιστικών απειλών, δεν βλέπω άλλη λύση πέραν του ευρωπαϊκού στρατού και των ευρωπαϊκών περιβαλλοντικών οργάνων.

Ενώ τα ευρωπαϊκά ΜΜΕ καταδεικνύουν πόσο στενά είναι τα ενδιαφέροντα και οι ανησυχίες των ευρωπαϊκών λαών, μερικά ελληνικά δίνουν βήμα σε άτομα με παρανοϊδείς διαταραχές, ενώ δείχνουν να ηδονίζονται περιγράφοντας τη δυστυχία μας. Η συνεχής ροή ειδήσεων καταλήγει σε ηδονοβλεπτική κάλυψη του ολέθρου: μερικοί ρεπόρτερ βρίσκουν περιπέτεια και συγκίνηση στις καταστροφές· όσο χειρότερα πάνε τα πράγματα, τόσο κλιμακώνουν τη γλαφυρότητα και τα γλωσσικά κλισέ. Κι αν κάποιος ξεστομίσει ότι η φωτιά υποχωρεί, η καλή είδηση χάνεται μπροστά σ’ ένα «αλλά» που εγείρει ο δημοσιογράφος: την τηλεθέαση ευνοούν οι κακές ειδήσεις. Επικρατεί η λογική της ανατριχιαστικής λεπτομέρειας και της ταινίας καταστροφής· ένας ρεπόρτερ το είπε ανοιχτά: «μοιάζει με horror movie» -ο ίδιος ακουγόταν σαν φανατικός θεατής τέτοιων ταινιών.