Ευρωπαϊκές πολιτικές για την κλιματική κρίση – η πολιτική συνοχής στο επίκεντρο

Τις τελευταίες ημέρες γίναμε μάρτυρες μιας μεγάλης φυσικής καταστροφής η οποία θα έχει και πολλές επιπτώσεις σε όλα τα επίπεδα της οικονομικής, κοινωνικής, πολιτικής και περιβαλλοντικής ζωής της χώρας. Θα χρειαστεί αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα ώσπου να επουλωθούν οι πληγές που άφησαν πίσω τους οι πυρκαγιές ιδίως στο φυσικό περιβάλλον και τη βιοποικιλότητα της Ελλάδας. Η βόρεια Εύβοια θα πρέπει ουσιαστικά να φτιαχτεί από την αρχή και να αποτελέσει το κύριο μέλημα της κυβέρνησης από εδώ και στο εξής.

Η κλιματική κρίση είναι γεγονός εδώ και μεγάλο διάστημα απλά κανείς δεν φαίνεται να το έχει πλήρως συνειδητοποιήσει. Πολλές φορές είναι ένα καταστροφικό συμβάν (πρόσφατα οι μεγάλες πλημμύρες σε Γερμανία και Βέλγιο) ή οι πρόσφατες πυρκαγιές στη Μεσόγειο που το θυμίζουν με το πιο δυσάρεστο τρόπο. Ακόμη και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τα τελευταία χρόνια έχει θέσει ως βασική της προτεραιότητα το περιβάλλον, την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής υιοθετώντας πολιτικές που προωθούν την πράσινη ατζέντα. Προς τιμήν της η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπό την προεδρία της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έθεσε ως βασική της προτεραιότητα την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία.

Στο κομμάτι της αντιμετώπισης των φυσικών καταστροφών υπάρχουν σημαντικές ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες και δράσεις όπως είναι ο ευρωπαϊκός μηχανισμός πολιτικής προστασίας και η πρόσφατη προσθήκη του RescEU όπου χώρες της ΕΕ συμβάλλουν με αεροπλάνα και προσωπικό στις πληγείσες περιοχές. Επίσης κάθε κράτος μέλος έχει τη δυνατότητα να ζητήσει την ενεργοποίηση του Ταμείου Αλληλεγγύης της ΕΕ το οποίο δημιουργήθηκε για την αντιμετώπιση μεγάλων φυσικών καταστροφών μέσω της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης. Το μέγιστο ποσό που μπορεί να λάβει ένα κράτος μπορεί να ξεπεράσει τα 500 εκατομμύρια ευρώ.

Στο επίπεδο όμως της πρόληψης και αποφυγής τέτοιων φυσικών φαινομένων, η εικόνα είναι μάλλον θολή. Οχι ότι δεν υπάρχουν ταμεία και πηγές χρηματοδότησης ικανές να αντιμετωπίσουν την κλιματική κρίση. Σύμφωνα με μια πρόσφατη μελέτη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου την προγραμματική περίοδο 2014-2020, 15,2 δισ. ευρώ από τα κονδύλια της συνοχής για τις χώρες της Μεσογείου διοχετεύτηκαν σε πολιτικές για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Από αυτά τα 12,4 δισ. ήταν από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και τα υπόλοιπα από το Ταμείο Συνοχής και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο. Αλλά και στη νέα προγραμματική περίοδο 2021-2027, το 25% των κονδυλίων που αφορούν την πολιτική συνοχής (77,2 δισ.) θα διοχετευτούν σε δράσεις για την κλιματική κρίση, ενώ αν συνυπολογιστούν και τα ποσά που θα δοθούν από το REACT-EU και το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, τότε το συνολικό ποσό για δράσεις υπέρ του κλίματος θα ξεπεράσουν τα 83,7 δισεκατομμύρια ευρώ.

Οι έντονες ευρωπαϊκές γραφειοκρατικές διαδικασίες και η ύπαρξη αλλά και αλληλοσύνδεση πολλών Ταμείων ίσως δεν δίνουν σαφές στίγμα για την αντιμετώπιση και πρόληψη τέτοιων φυσικών φαινομένων. Το νέο Κοινωνικό Ταμείο για το κλίμα που παρουσιάστηκε τον Ιούλιο του 2021, ίσως είναι το ταμείο που θα μπορούσε να παίξει αυτόν τον ρόλο και να χρηματοδοτήσει δράσεις πρόληψης και να εκπληρώσει τις κλιματικές φιλοδοξίες της ΕΕ.

Ο Γιώργος Μελέας είναι εθνικός εμπειρογνώμονας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και πρώην ακόλουθος στη Μόνιμη Ελληνική Αντιπροσωπεία