Απαντούν με «μίνι Σένγκεν» στο κατενάτσιο της ΕΕ

Είναι, άραγε, οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων υπερβολικά ανυπόμονες και φιλοδοξούν να γίνουν «Ευρωπαίες» πριν την ώρα τους; Ή, αντιθέτως, είναι η ΕΕ αυτή που τις έχει απογοητεύσει επανειλημμένως και τις αναγκάζει να κινηθούν από μόνες τους – κατασκευάζοντας, ανάμεσα στα άλλα, κακέκτυπα των ευρωπαϊκών θεσμών, όπως είναι η ενιαία αγορά και η Ζώνη του Σένγκεν;

Η αλήθεια είναι ότι οι πρωτοβουλίες που αναλαμβάνουν οι Βρυξέλλες για τα Δυτικά Βαλκάνια δεν είναι λίγες. Στις 5 Ιουλίου, για του λόγου το αληθές, η Γερμανία διοργάνωσε μια νέα – την όγδοη κατά σειρά – σύνοδο στο πλαίσιο της Διαδικασίας του Βερολίνου, στην οποία συμμετείχαν (διαδικτυακά) οι ηγέτες των χωρών της περιοχής και 9 κρατών-μελών της ΕΕ, όπως επίσης και εκπρόσωποι του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων.

Στις 6 Οκτωβρίου, επίσης, η Σλοβενία, η οποία ασκεί την περιοδική προεδρία της ΕΕ για το τρέχον εξάμηνο, διοργανώνει με τη σειρά της σύνοδο κορυφής για τα Δυτικά Βαλκάνια. Αλλωστε, ο πρωθυπουργός της, Γιάνεζ Γιάνσα, είχε δηλώσει εξαρχής ότι η ευρωπαϊκή προοπτική των χωρών της περιοχής αποτελεί μία από τις βασικότερες, αν όχι την πρώτη προτεραιότητά του.

Τα φαινόμενα, ωστόσο, απατούν. Διότι παρά τη φαινομενικά έντονη κινητικότητα, επί της ουσίας η ένταξη των «6» στην ΕΕ κάθε άλλο παρά πιο κοντά έχει έρθει – ακόμη και για τις χώρες που έχουν επισήμως χαρακτηριστεί ως υποψήφιες. Οπως, για παράδειγμα, η Βόρεια Μακεδονία που έχει βρεθεί απέναντι στο βέτο της Βουλγαρίας, η Σερβία που πρέπει πρώτα να βρει συμβιβασμό με το Κόσοβο, αλλά και η Αλβανία που θεωρείται πολύ διεφθαρμένη και ασταθής από τους Ευρωπαίους.

Στην πράξη, λοιπόν, όπως χαρακτηριστικά δήλωσε στους «Financial Times» ο αλβανός πρωθυπουργός, Εντι Ράμα, οι διαπραγματεύσεις με τις Βρυξέλλες μπορούν να παρομοιαστούν με το γνωστό θεατρικό έργο του Σάμουελ Μπέκετ «Περιμένοντας τον Γκοντό». Οσο για την «ευρωπαϊκή προοπτική», μοιάζει να έχει ξεθωριάσει – τόσο στις κοινωνίες όσο και στις πολιτικές ελίτ – αφήνοντας ελεύθερο το πεδίο σε ανταγωνιστικές της ΕΕ δυνάμεις, όπως είναι η Ρωσία, η Κίνα, αλλά και η Τουρκία.

Επειδή, όμως, οι καιροί είναι δύσκολοι και «πονηροί», η κρίση της πανδημίας «δαγκώνει» και οι εθνικισμοί παραμονεύουν (η βίαιη διάλυση της πρώην Γιουγκοσλαβίας κάθε άλλο παρά τους «έσβησε»), κάποιοι από τους ηγέτες των ενδιαφερομένων αποφάσισαν να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους και να κινηθούν ανεξάρτητα από την ΕΕ. Ετσι, ο πρόεδρος της Σερβίας και οι πρωθυπουργοί της Αλβανίας και της Βόρειας Μακεδονίας έχουν δώσει σήμερα ραντεβού στην πρωτεύουσα της τελευταίας, τα Σκόπια, προκειμένου να παρουσιάσουν τις λεπτομέρειες ενός σχεδίου που έχουν «συλλάβει» από το τέλος του 2019, όμως η πανδημία τους ανάγκασε να αναβάλουν την υλοποίησή του.

Πρόκειται για τη συγκρότηση μιας «μίνι Ζώνης Σένγκεν» στα Δυτικά Βαλκάνια, στόχος της οποίας θα είναι, σταδιακά μέσα στην επόμενη τριετία, να κατοχυρώσει τις τέσσερις βασικές ελευθερίες που ισχύουν στην ΕΕ και θα απολάμβαναν οι χώρες της περιοχής εάν γίνονταν μέλη της: Την ελεύθερη μετακίνηση αγαθών, υπηρεσιών, κεφαλαίων και, βεβαίως, φυσικών προσώπων.

«Ο τελικός σκοπός μας είναι να γίνουμε μέλη της ΕΕ. Μέχρις ότου, όμως, αποφασίσει η ΕΕ είναι ανάγκη να βρούμε τρόπους προκειμένου να συνεχίσουμε τη διαδικασία του εξευρωπαϊσμού μας» σημείωσε μιλώντας επίσης στους «FT» ο Ζόραν Ζάεφ, μην κρύβοντας την ανησυχία του για τις συνέπειες που θα μπορούσε να έχει η στάση των Ευρωπαίων. «Γνωρίζουμε πως υπάρχει κόπωση στην ΕΕ όσον αφορά τη διεύρυνση. Χρειάζεται να δούμε τι μπορούμε να κάνουμε από μόνοι μας για να βοηθήσουμε τους πολίτες μας και να διευρύνουμε τις αγορές μας» τόνισε από την πλευρά του ο Αλεξάντερ Βούτσιτς.

Πρέπει να σημειωθεί, φυσικά, πως δεν είναι η πρώτη φορά που επιχειρείται μια τέτοια ενοποίηση, όπως και το «μίνι Σένγκεν» δεν είναι το πρώτο σχήμα που προβλέπει βήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Η διαφορά, ωστόσο, είναι ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση οι «3» αποφασίζουν να κινηθούν χωρίς να συνδέσουν το εγχείρημά τους με την πολιτική στήριξη και τη χρηματοδότηση των Βρυξελλών, κρατώντας μάλιστα ανοιχτή την πόρτα και για τους υπολοίπους – Μαυροβούνιο, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, αλλά και Κόσοβο, για το οποίο το Βελιγράδι δεν θέτει κανενός είδους βέτο.

Πρόκειται, άραγε, για μπλόφα; Θα κάνει ρελάνς η ΕΕ – και πώς;