Η συνταγματικότητα του υποχρεωτικού εμβολιασμού

Το ζήτημα της συνταγματικότητας του υποχρεωτικού εμβολιασμού, που τόσο έχει απασχολήσει την κοινή γνώμη και έχει διχάσει συνταγματολόγους και συνταγματολογούντες, φαίνεται πως ξεφουσκώνει με την επικράτηση τελικά της άποψης της μη αντισυνταγματικότητας, τουλάχιστον για ορισμένες κατηγορίες εργαζομένων. Η άποψη αυτή, που είναι η κρατούσα και συμβαδίζει και τη νομολογία των ελληνικών και ευρωπαϊκών δικαστηρίων, επιβεβαιώθηκε με πανηγυρικό τρόπο και από την προχθεσινή σχετική νομοθετική τροπολογία που κατατέθηκε στη Βουλή.

Εμενε ωστόσο ανοικτό το ζήτημα της συνταγματικότητας των τυχόν κυρώσεων ή δυσμενών συνεπειών στους αρνητές του υποχρεωτικού εμβολιασμού. Αλλά και αυτό διευκρινίστηκε, όπως θα δούμε, με την εν λόγω νομοθετική πρόβλεψη. Το μόνο ζήτημα που απομένει είναι αυτό της τυχόν προσβολής με αυτή την πρόβλεψη δικαιωμάτων των ανεμβολίαστων καθώς και της πολιτικής αντιμετώπισης του αντι-εμβολιαστικού κινήματος, που φαίνεται να παίρνει διαστάσεις και να διχάζει την κοινωνία.

Ας αρχίσουμε από την τροπολογία που πιθανόν να έχει γίνει ήδη νόμος. Ο νομοθέτης παρακινούμενος από την ξαφνική εξέλιξη της πανδημίας αποφάσισε να κινηθεί νομοθετικά και να προβλέψει ρύθμιση, που καθιστά υποχρεωτικό τον εμβολιασμό για το προσωπικό, ιατρικό, παραϊατρικό, νοσηλευτικό, διοικητικό και υποστηρικτικό σε ιδιωτικές, δημόσιες και δημοτικές δομές υγείας, διαγνωστικά κέντρα, κέντρα αποκατάστασης, κλινικές, νοσοκομεία, δομές πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, μονάδες νοσηλείας, διαγνωστικά κέντρα.

Η ειδική αυτή νομοθετική πρόβλεψη πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να θεωρηθεί πρόπλασμα του τι πρόκειται να επακολουθήσει και σε άλλες συγγενείς κατηγορίες εργαζομένων, όπως εκπαιδευτικούς, δημόσιους ή ιδιωτικούς υπαλλήλους που έρχονται σε επαφή με το κοινό, σε χώρους εστίασης, ψυχαγωγίας σε στρατώνες κ.ά.

Στο επίμαχο ζήτημα των κυρώσεων η νομοθετική ρύθμιση προβλέπει το διοικητικό μέτρο της αναστολής άσκησης των υπαλληλικών τους καθηκόντων για όσους εργάζονται στον δημόσιο τομέα και αρνούνται να εμβολιαστούν για λόγους πεποιθήσεως και όχι υγείας. Το διοικητικό αυτό μέτρο λαμβάνεται από τον προϊστάμενο της δημόσιας υπηρεσίας και συνεπάγεται τη στέρηση των αποδοχών του για όσο χρόνο διαρκεί η αναστολή, ενώ δεν λογίζεται ο χρόνος αυτός ως χρόνος πραγματικής υπηρεσίας. Με βάση την κείμενη ασφαλιστική νομοθεσία συνεχίζεται μεν να ισχύει η ασφάλιση υγείας, όχι όμως η ασφάλεια σύνταξης.

Η διάρκεια της αναστολής είναι αόριστη, προφανώς για όσο χρόνο διαρκούν τα μέτρα προφύλαξης κατά του κορωνοϊού και η άρνηση του εργαζομένου.

Με τη ρύθμιση αυτή ο νομοθέτης παρακάμπτει την πειθαρχική διαδικασία, τον χαρακτηρισμό δηλαδή της άρνησης εμβολιασμού ως παράβαση υπαλληλικού καθήκοντος, που θα μπορούσε να καταλήξει σε οριστική ή προσωρινή παύση του υπαλλήλου και σε απόλυσή του και επιλέγει την ηπιότερη δυνατή κύρωση της αναστολής καθηκόντων, αφήνοντας στον εργαζόμενο την ευθύνη της διακοπής της και της επανόδου του στην υπηρεσία μόλις εμβολιαστεί ή φροντίσει να νοσήσει και αποκτήσει ανοσία!

Σε ό,τι αφορά τον ιδιωτικό τομέα παγώνει η σύμβαση εργασίας και αποφεύγεται η καταγγελία για σπουδαίο λόγο, όπως ισχύει στην εργατική νομοθεσία, που επιτρέπει την απόλυση προβλέποντας και σχετική αποζημίωση. Ο εργοδότης αρνείται, υποχρεωτικά, εκ του νόμου, στη συγκεκριμένη περίπτωση την προσφορά εργασίας του εργαζομένου, εφόσον αυτός αρνείται τον εμβολιασμό, ενώ καθίσταται υπεύθυνος ο ίδιος της υποχρεωτικής τήρησης του μέτρου, με την απειλή αυστηρού χρηματικού προστίμου.

Τα μέτρα αυτά, που λαμβάνονται για επιτακτικούς λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας, θίγουν άραγε υπέρμετρα και μάλιστα αδικαιολόγητα τα συνταγματικά δικαιώματα των ανεμβολίαστων; Κατά τη γνώμη μου όχι. Για τον απλούστατο λόγο ότι οι δυσμενείς αυτές συνέπειες επέρχονται ως αποτέλεσμα της συνειδητής άρνησής τους να υπακούσουν στον νόμο, που είναι ο ίδιος και ίσος για όλους. Της αντικοινωνικής και ανεύθυνης άρνησής τους να συμβάλουν στην επίτευξη της ανοσίας του κοινωνικού συνόλου και άρα στην καταπολέμηση του ιού. Εξακολουθούν μεν να στερούνται, είναι αλήθεια, με δική τους απόφαση, όλες τις απολαύσεις των δικαιωμάτων και ελευθεριών, που είχαμε, όμως, ούτως ή άλλως στερηθεί όλοι μας για πάνω από έξι μήνες, υπομονετικά και καρτερικά χωρίς αντίδραση. Και τώρα διεκδικούν να απολαμβάνουν, χωρίς περιορισμούς, δικαιώματα, όπως κίνησης, μετακίνησης, ταξιδιού, ψυχαγωγίας, εργασίας, κ.ά., ενώ είναι εν δυνάμει φορείς του ιού και εστία πρόκλησης βλάβης στη ζωή και στην υγεία συνανθρώπων τους. Δεν καταλαβαίνουν ότι η άσκηση της εγωκεντρικής ελευθερίας τους είναι εδώ από τη φύση της εν δυνάμει θανατηφόρα.

Ισχυρίζονται ακόμη ότι τα μέτρα αυτά θίγουν αντισυνταγματικά την προσωπική αυτονομία τους και αυτοδιάθεση τους σώματός τους. Ουδέν ανακριβέστερο διότι δεν υποβάλλονται σε αναγκαστικό εμβολιασμό, εφόσον δεν το επιθυμούν. Δεν θίγεται άρα στην ουσία του το δικαίωμα της αυτονομία τους να μην εμβολιαστούν ούτε η ψυχική και σωματική ακεραιότητά τους.

Η νέα νομοθετική ρύθμιση εντάσσεται και δικαίως στη γενικότερη στρατηγική της κυβέρνησης και όλων των κυβερνήσεων της Ευρώπης. Στηρίζεται, πριν φθάσει στο έσχατο μέσο του καταναγκασμού και της απόλυσης, στην πειθώ, στον πειθαναγκασμό και στη συναίνεση καθώς και στην καλλιέργεια κουλτούρας εν συναίσθησης, ατομικής και κοινωνικής ευθύνης και αλληλεγγύης.

Αυτή η πολιτική ξεγυμνώνει και εκθέτει, πιστεύω, την ανεύθυνη και αντικοινωνική συμπεριφορά όσων αδιαφορούν για τον ιερό στόχο της ανοσίας του κοινωνικού συνόλου. Αγνοώντας ότι η ελευθερία τους κατοχυρώνεται συνταγματικά, μόνον εφόσον η άσκησή της δεν βλάπτει τα δικαιώματα των άλλων.

Η βίαιη πάντως αντιπαράθεση τους φουντώνει, τους κάνει πολιτικά υποκείμενα και φέρνει αντίθετα αποτελέσματα από τα αναμενόμενα. Η περιφρόνηση τους οδηγεί στον σταδιακό εκφυλισμό, στην ηθική και πολιτική απαξίωσή τους και στην απομόνωση.

Απαιτεί υπομονή, επιμονή και σωφροσύνη η δημοκρατική διαπαιδαγώγηση ενός λαού, ως η μόνη μακροπρόθεσμα εφικτή και αποτελεσματική δημόσια πολιτική, που σέβεται ακόμη και αυτούς που δεν σέβονται την ελευθερία ούτε νοιάζονται και τη ζωή των άλλων, εφόσον δεν παραβιάζουν βέβαια τον νόμο και δεν προβαίνουν σε πράξεις βίας .

Ο Αντώνης Μανιτάκης είναι oμότιμος καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου και πρόεδρος της Επιστημονικής Επιτροπής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας