«Βόμβα» του Μπόρις στη Βόρεια Ιρλανδία

«Μια συμφωνία είναι μια συμφωνία, δεν είναι όμως κάτι που επρόκειτο να κρατήσει για πάντα». Με αυτή τη φράση ο βρετανός υπουργός Ενέργειας, Βιομηχανίας και Επιχειρήσεων Κουάσι Κουαρτένγκ επιχείρησε να δικαιολογήσει την απόφαση της κυβέρνησής του να βάλει στον «πάγο» το πρωτόκολλο που περιλαμβάνεται στη συμφωνία με την ΕΕ για το Brexit και αφορά τη Βόρεια Ιρλανδία. Και ταυτόχρονα, να «μαλώσει» τους Ευρωπαίους που της δίνουν τόσο μεγάλη και δραματική διάσταση.

Μάλιστα, τόσο ο ίδιος όσο και ο Ντέιβιντ Φροστ (ο άνθρωπος ο οποίος διαπραγματεύτηκε τη συμφωνία και το πρωτόκολλο και εισηγήθηκε την υπογραφή τους πριν από μόλις 7 μήνες) επιχείρησαν να υποστηρίξουν ότι… κάνουν χάρη στους Ευρωπαίους. Κι αυτό διότι, όπως είπαν, το Λονδίνο επέλεξε (παρότι συνέτρεχαν οι τυπικές προϋποθέσεις) να μην ενεργοποιήσει το άρθρο 16, που προβλέπει μονομερή καταγγελία κάποιων τμημάτων της συμφωνίας, αλλά να ζητήσει την επαναδιαπραγμάτευσή της.

Η απάντηση που έδωσε η ΕΕ σε όλα αυτά, διά στόματος της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και άλλων αξιωματούχων, ήταν σύντομη και απλή: «Είμαστε έτοιμοι να δείξουμε όση ευελιξία προβλέπουν η συμφωνία και το πρωτόκολλο, αλλά ξεχάστε την επαναδιαπραγμάτευση». Επί της ουσίας δε, το σχόλιο του Φίλιπ Στίβενς στους βρετανικούς «Financial Times» τα λέει όλα: «Δεν έχει περάσει καιρός από τότε που (ο Μπόρις Τζόνσον) περιέγραφε τη συμφωνία με τις Βρυξέλλες ως λαμπρή. Τώρα την απαρνείται. Οσο για το μήνυμα που στέλνει στον υπόλοιπο κόσμο; Η υπογραφή της Βρετανίας στις διεθνείς συνθήκες είναι περίπου χωρίς αξία».

Ο τετραγωνισμός του κύκλου. Κάπως έτσι φαίνεται πως δικαιώνονται όσοι είχαν ισχυριστεί ότι η υπόθεση του Brexit δεν τελείωσε με την υπογραφή της συμφωνίας Βρυξελλών και Λονδίνου και την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ. Επιβεβαιώνεται, παράλληλα, ότι ο διάβολος κρύβεται συνήθως στις λεπτομέρειες. Σε κάθε περίπτωση, είναι πλέον φανερό ότι εισερχόμαστε σε έναν νέο γύρο αντιπαράθεσης, που δεν θα θέσει σε δοκιμασία μόνο τις σχέσεις των δύο πρώην εταίρων, αλλά και την ειρήνη στη Βόρεια Ιρλανδία, η οποία βασίζεται στην αποκαλούμενη Συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής, του 1998.

Η αλήθεια, βεβαίως, είναι πως όταν υπογραφόταν αυτή η συμφωνία, στη Βρετανία η σκέψη περί Brexit δεν ακουγόταν καν. Μετά, ωστόσο, το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, τα δεδομένα άλλαξαν ριζικά. Πρακτικά, οι διαπραγματεύσεις για να βρεθεί η χρυσή τομή αναφορικά με τη Βόρεια Ιρλανδία έμοιαζαν με προσπάθεια τετραγωνισμού του κύκλου.

Το μέλημα της ΕΕ ήταν διπλό: αφενός να μην αμφισβητηθεί ένας από τους ακρογωνιαίους λίθους της παραπάνω συμφωνίας, που προέβλεπε να μην υπάρχουν ουσιαστικά σύνορα ανάμεσα στην Ιρλανδία και τη Βόρεια Ιρλανδία – κάτι που μέχρι πέρυσι ήταν περίπου αυτονόητο, καθώς το Ηνωμένο Βασίλειο ανήκε στην ΕΕ -, αφετέρου να μη μετατραπεί η Βόρεια Ιρλανδία σε «κερκόπορτα» από την οποία θα εισέρχονται στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά βρετανικά προϊόντα που δεν πληρούν τους όρους και τις προδιαγραφές της.

Η κυβέρνηση Τζόνσον, από την πλευρά της, δεν ήθελε σε καμία περίπτωση να υπάρξει έστω και η παραμικρή αμφισβήτηση ότι η Βόρεια Ιρλανδία αποτελεί μέρος του Ηνωμένου Βασιλείου. Ετσι, όταν οι Ευρωπαίοι ζήτησαν και πέτυχαν τη θέσπιση ελέγχων στη θαλάσσια ζώνη που μεσολαβεί ανάμεσά τους, οι οποίοι μάλιστα θα διεξάγονται με ευθύνη των Βρυξελλών, εκδηλώθηκαν οι πρώτες αντιδράσεις. Αν και στην αρχή «κατεστάλησαν», καθώς άμεση προτεραιότητα της βρετανικής κυβέρνησης ήταν να υπογραφεί η συμφωνία την οποία είχε υποσχεθεί, η συνέχεια ήταν περίπου προδιαγεγραμμένη.

Συμβιβασμός με ημερομηνία λήξης. Ο συμβιβασμός που επετεύχθη, με άλλα λόγια, είχε ημερομηνία λήξης και η αφορμή δεν θα αργούσε να δοθεί. Και δόθηκε από τις αντιδράσεις τόσο του DUP – του κόμματος των φανατικών βορειοϊρλανδών προτεσταντών που στηρίζει την κυβέρνηση Τζόνσον – όσο και των σκληροπυρηνικών του Brexit στο Λονδίνο, που προέβαλαν ως επιχείρημά τους τις τεράστιες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν πολλές βρετανικές επιχειρήσεις (όπως η Marks & Spencer) στα νέα θαλάσσια σύνορα.

Ετσι, ο Τζόνσον πάτησε το κουμπί της αντίστροφης μέτρησης. Δεν είναι σίγουρο, όμως, εάν συνειδητοποιεί ότι απέναντί του δεν θα έχει μόνο την ΕΕ, αλλά και τις ΗΠΑ, με τις οποίες δεν έχει την πολυτέλεια να διαταράξει τις σχέσεις του. Οχι μόνο επειδή η Ουάσιγκτον και ο τότε πρόεδρος Μπιλ Κλίντον είχαν παίξει ενεργό ρόλο στη συμφωνία του 1998, αλλά και διότι ο Τζο Μπάιντεν έχει ιρλανδέζικες ρίζες, για τις οποίες περηφανεύεται.

Τι ζητά το Λονδίνο από την ΕΕ
– Κατάργηση όλων των συνοριακών ελέγχων για τα αγαθά που εισέρχονται στη Β. Ιρλανδία από τη Μεγάλη Βρετανία και θέσπιση ενός χαλαρού καθεστώτος, βάσει του οποίου οι επιχειρήσεις θα καταγράφουν τα εμπορεύματά τους και θα συμφωνούν σε επιθεωρήσεις των εφοδιαστικών αλυσίδων τους.
– Τερματισμό του ρόλου των θεσμών της ΕΕ στην εφαρμογή του Πρωτοκόλλου.
– Εισαγωγή ενός «πλήρως διπλού ρυθμιστικού καθεστώτος» που θα επιτρέπει στα αγαθά να κυκλοφορούν στη Β. Ιρλανδία εάν πληρούν τα πρότυπα είτε της ΕΕ είτε της Βρετανίας.
– Υιοθέτηση νέας νομοθεσίας που θα προβλέπει ποινές για τις εμπορικές επιχειρήσεις οι οποίες δεν θα συμμορφώνονται.