Η χαμένη λογική της κριτικής για τις βάσεις εισαγωγής στα ΑΕΙ

Πρώτα σηκώνουμε ένα σύννεφο σκόνης και μετά παραπονιόμαστε πως δεν μπορούμε να δούμε.

George Berkelay, 1685-1753, ιρλανδός φιλόσοφος

Το 2017 ο τότε Υπουργός Παιδείας, Ερευνας και Θρησκευμάτων, Ομότιμος Καθηγητής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, λίγο πριν από τις εξαγγελίες του «τέλους» των πανελλαδικών εξετάσεων, και δύο μήνες πριν από την έναρξή τους, προέβη στη δραστική περικοπή των εισακτέων στις σχολές υψηλής ζήτησης των ΑΕΙ, την οποία δύο εβδομάδες αργότερα, υπό το βάρος των αντιδράσεων, ανακάλεσε εν μέρει.

Το ίδιο έτος το Πανεπιστήμιο Κρήτης, το οποίο είχαμε την τιμή να υπηρετούμε από τη θέση του Πρύτανη, προσέφυγε στο Συμβούλιο της Επικρατείας, κατά της αναιτιολόγητης απόφασης του ίδιου Υπουργού να καθορίσει τον αριθμό των εισακτέων φοιτητών για το ακαδημαϊκό έτος 2017 – 2018 σε  2.823 αντί της εξαιρετικά τεκμηριωμένης πρότασης των Τμημάτων του Ιδρύματος για την εισαγωγή 1.690 φοιτητών. Η αντίστοιχη πρόταση των διοικήσεων των Πανεπιστημίων της Χώρας αριθμούσε συνολικά 29.915 θέσεις εισακτέων και το υπουργείο Παιδείας ανακοίνωσε 42.510 θέσεις.

Δυστυχώς, οι παλινωδίες της τότε πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου Παιδείας ακολουθήθηκαν τα επόμενα έτη από μια άνευ προηγουμένου αναδιάταξη του ακαδημαϊκού χάρτη της Χώρας ερήμην των μελών της πανεπιστημιακής κοινότητας, κύρια, αλλά όχι μόνα, χαρακτηριστικά της οποίας ήταν η πρωτοφανής προχειρότητα και η ακαδημαϊκή αυθαιρεσία με μοναδικό κριτήριο την ψηφοθηρία και την εξυπηρέτηση διαφόρων τοπικών και άλλων συμφερόντων. Το αποτέλεσμα και οι καταστροφικές συνέπειες αυτών των αποφάσεων είναι δυστυχώς ήδη ορατές στα Ιδρύματα και στην ανάπτυξή τους.

Στον αντίποδα όλων αυτών, για πρώτη φορά φέτος δόθηκε η δυνατότητα στα ΑΕΙ να «ακουστούν» ουσιαστικά και όχι προσχηματικά και να καθορίσουν την ελάχιστη βάση εισαγωγής στα Τμήματά τους. Εδώ, οφείλουμε να επισημάνουμε ότι ένα από τα στοιχεία που καθηλώνουν τις διεθνείς επιδόσεις των Ελληνικών Πανεπιστημίων στις διεθνείς κατατάξεις είναι ο δείκτης της εκπαίδευσης. Το σημαντικότερο δε συστατικό αυτού του δείκτη και η ουσιαστική παράμετρός του είναι η σχέση φοιτητών/ΔΕΠ για την οποία τα ΑΕΙ δεν είχαν μέχρι σήμερα καμία δυνατότητα ελέγχου ή παρέμβασης ούτε για τον αριθμητή ούτε για τον παρονομαστή.  Παράλληλα, στη συζήτηση για τη μείωση του αριθμού των εισακτέων στα ΑΕΙ και στην κριτική που ασκείται παραλείπονται όλες οι συνέπειες που εδώ και χρόνια βιώνουν τα μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας: Μεγάλα φοιτητικά ακροατήρια που οδηγούν σε αδυναμία εξάσκησης των φοιτητών σε εργαστήρια και φροντιστήρια, και σε αδυναμία εκπόνησης πτυχιακών εργασιών που είναι από τα πλέον σημαντικά μέσα για την συγκρότηση του επιστημονικού προφίλ των φοιτητών. Την ίδια στιγμή καθίσταται αδύνατη η εκπαίδευση με τις σύγχρονες μεθόδους διδασκαλίας που είναι συνυφασμένες με μικρά φοιτητικά ακροατήρια, με εργασίες, projects και έντονη αλληλεπίδραση με τους διδάσκοντες.  Ωστόσο τέτοιες μέθοδοι είναι ιδιαίτερα απαιτητικές σε χρόνο και μέσα και η χρήση τους είναι όλο και δυσκολότερη όσο αυξάνεται ο αριθμός των φοιτητών. Το αποτέλεσμα είναι η παράταση του χρόνου σπουδών που οδηγεί σε οικονομικό αδιέξοδο τις οικογένειες των φοιτητών και υποβαθμίζει την ποιότητα των πτυχίων των αποφοίτων των Ιδρυμάτων.

Ετσι όσο και αν κατανοούμε ότι οι καλόπιστοι ή μη κριτές με την αγωνία ενός λαϊκίστικου ζήλου επιχειρούν με διανοητικά τεχνάσματα και παιδαριώδεις ρητορείες να αποφύγουν την πραγματικότητα, δεν κατανοούμε την ανευθυνότητα της κριτικής και την έλλειψη της λογικής της και την απουσία της  στοιχειώδους σοβαρότητας για ένα τόσο σημαντικό για τη νέα γενιά της Χώρας θέμα.

Ο Οδυσσέας – Ιωάννης Ζώρας είναι καθηγητής, πρόεδρος της Διοικούσας Επιτροπής του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου, πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης