Λάτρεψε τον άνθρωπο, έκανε τέχνη τις πληγές της Ιστορίας

Tην ημέρα της εθνικής εορτής της η Γαλλία χάνει τον εικαστικό δημιουργό που είχε χαρακτηριστεί «ο σημαντικότερος εν ζωή καλλιτέχνης της χώρας» και η παγκόσμια εικαστική σκηνή πενθεί έναν από τους πρωτοπόρους της σύγχρονης τέχνης που άφησε ανεξίτηλη τη σφραγίδα του μιλώντας με ποιητικό τρόπο για τον θάνατο, την απώλεια και την απουσία μέσα από τις εγκαταστάσεις του, τις οποίες είχαμε την τύχη να δούμε και στην Αθήνα. Ο Κριστιάν Μπολτάνσκι πέθανε χθες σε ηλικία 76 ετών στο Παρίσι και ενώ είχε προλάβει να δει την αναδρομική έκθεση της δουλειάς του στο Κέντρο Πομπιντού λίγο πριν από την πανδημία, τον χειμώνα του 2020.

Αυτοδίδακτος γλύπτης, φωτογράφος, ζωγράφος και κινηματογραφιστής – ο ίδιος προτιμούσε να συστήνεται ως ζωγράφος –  λάτρεψε τον άνθρωπο, ύμνησε τη μνήμη, τόλμησε να μετατρέψει την οικογενειακή του ιστορία σε έργο τέχνης, ακολούθησε τα ίχνη της Ιστορίας για να δει τις «πληγές» της, να τις καταγράψει, να τις αρχειοθετήσει και εν τέλει μέσα από την τέχνη του να επιτρέψει στον θεατή να τις προσεγγίσει. «Πληγές» που γνώριζε καλά ως γιος ενός Εβραίου και μιας καθολικής και για τον οποίο το Ολοκαύτωμα ήταν διαρκώς παρόν στο έργο του, έστω και ως υπόμνηση.

Πανωφόρια και μεταλλικά κουτιά, γλόμποι και φωτογραφίες πάνω σε λευκά σεντόνια αποτελούσαν συχνά την πρώτη ύλη για τις γεμάτες ποιητικότητα εγκαταστάσεις του, τις οποίες είχε παρουσιάσει σε όλες τις μεγάλες διοργανώσεις, όπως η Μπιενάλε της Βενετίας το 2011 – οι ουρές έξω από το εθνικό περίπτερο της Γαλλίας ήταν απερίγραπτες για όσους ήθελαν να δουν από κοντά την εγκατάστασή του, σχόλιο για τις γεννήσεις και τους θανάτους -, αλλά και παλαιότερα στην άκρως πολιτική Documenta 5 το 1972 – με το «Φωτογραφικό άλμπουμ της οικογένειας D». Η πολιτική και η επικαιρότητα δεν τον άφηναν αδιάφορο και έβρισκε πάντα τον τρόπο για να τις σχολιάσει μέσα από τα έργα του, με χαρακτηριστική περίπτωση την τελευταία του δουλειά: μια εγκατάσταση με σορούς από λευκά σεντόνια φορτωμένα πάνω σε φορεία ως ένα σχόλιο στην πανδημία.

ΠΟΙΗΣΗ, ΜΝΗΜΗ, ΠΡΟΚΛΗΣΗ. Πέρα από την ποίηση και τη μνήμη, την Ιστορία και το ίχνος της ο Κριστιάν Μπολτάνσκι αγαπούσε και την πρόκληση. Υπήρξε ο καλλιτέχνης εκείνος που το 2009 «πούλησε τη ζωή του» με τη μορφή 24ωρου βίντεο στον αυστραλιανό τζογαδόρο και συλλέκτη έργων τέχνης Ντέιβιντ Γουόλς, με τη συμφωνία ότι θα πληρωθεί το έργο σε δόσεις μέχρι τον θάνατό του. Για την ιστορία ο Γουόλς, που μέχρι τη συγκεκριμένη συμφωνία δήλωνε ότι δεν έχει χάσει ποτέ, τελικά φαίνεται πως τα βρήκε δύσκολα με τον Μπολτάνσκι, αφού για να βγει κερδισμένος θα έπρεπε ο καλλιτέχνης να έχει πεθάνει μέσα σε δύο χρόνια. Μετά την παρέλευση επτά ετών θα ήταν ζημιωμένος. Και μέχρι χθες τουλάχιστον είχαν περάσει 11 χρόνια από την ημέρα που οι κάμερες μπήκαν στο εργαστήριο του Μπολτάνσκι και κατέγραφαν τα πάντα επί 24ώρου βάσεως για να τα μεταδώσουν σε μια σπηλιά στο Μουσείο Τεχνών της Τασμανίας, που ανήκει στον συλλέκτη.