Για το καλύτερο και το χειρότερο

Γεννήθηκε στο Παρίσι σε μια εβραϊκή οικογένεια της Θεσσαλονίκης και διέσχισε όλες τις θύελλες του 20ού αιώνα. Είδε τον ναζισμό να θεριεύει, έλαβε μέρος στην Αντίσταση, μπήκε στο απελευθερωμένο Παρίσι ανεμίζοντας τη γαλλική σημαία μαζί με τη Μαργκερίτ Ντιράς, έζησε τον μύθο του κομμουνισμού (για να τον αποδομήσει στην «Αυτοκριτική» του), αγωνίστηκε κατά της αποικιοκρατίας, διέγνωσε από τους πρώτους την οικολογική καταστροφή (το βιβλίο του «Μητέρα Πατρίδα» εκδόθηκε το 1993). Τα διδάγματα που αποκόμισε είναι απλά και ισχυρά: έχουμε πολλαπλές ταυτότητες, είμαστε ικανοί για το καλύτερο και το χειρότερο, ο κίνδυνος του λάθους και της ψευδαίσθησης είναι διαρκής, δεν μπορούμε να αισθανόμαστε ολοκληρωμένοι όσο δεν αναγνωρίζουμε την ανθρώπινη πληρότητα των άλλων. Δύο αφορισμοί κλείνουν το τελευταίο του βιβλίο. «Η πραγματικότητα κρύβεται πίσω από τις πραγματικότητές μας». «Το ανθρώπινο πνεύμα βρίσκεται μπροστά στην κλειστή πόρτα του μυστηρίου».