Γράμματα από μακριά

«Αγαπητέ Βίκτορ Ορμπαν,

Δύσκολα μπορώ να καταλάβω πώς κάποιος που έδωσε μάχη κατά της βάρβαρης καταστολής ενός κομμουνιστικού κόμματος σε νεαρή ηλικία μπορεί να γίνει αργότερα ένθερμος υποστηρικτής ενός άλλου. Και εντούτοις, ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι όπως εσύ κάνετε ακριβώς αυτό. […] Από όταν αναλάβατε την εξουσία, το 2010, η ολοένα και πιο στενή σας σχέση με την κινεζική κυβέρνηση δυσκολεύει την άσκηση πίεσης από την ΕΕ στο Πεκίνο αναφορικά με τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η Ουγγαρία ήταν η πρώτη χώρα της ΕΕ που εντάχθηκε στην κινεζική Πρωτοβουλία μιας Ζώνης και ενός Δρόμου το 2015, ανοίγοντας τον δρόμο στο Πεκίνο ώστε να εξάγει το απολυταρχικό του μοντέλο στον κόσμο. Εκτοτε, η χώρα σας λειτουργεί ως ο μεγαλύτερος υπερασπιστής της Κίνας στην ΕΕ.  

Προειδοποιητικά σημάδια υπήρχαν ήδη από χρόνια. Το 2016, ενώ έκοβε περισσότερα εισιτήρια και από το «Star Wars», το «Ten Years», ένα σπονδυλωτό φιλμ που φαντάζεται τη ζωή στο Χονγκ Κονγκ το 2025, σε έναν ασφυκτικό πια εναγκαλισμό με την Κίνα, αποσύρθηκε από τις κινηματογραφικές αίθουσες της πρώην βρετανικής αποικίας χωρίς καμία εξήγηση: η κινεζική προπαγάνδα το είχε χαρακτηρίσει «ιό» που «διασπείρει την απελπισία». Για πρώτη φορά, μάλιστα, η κινεζική τηλεόραση δεν μετέδωσε εκείνη τη χρονιά την τελετή απονομής των κινηματογραφικών βραβείων του Χονγκ-Κονγκ, φοβούμενη πως το «Ten Years» θα κέρδιζε το βραβείο καλύτερης ταινίας – κάτι που όντως συνέβη.

Τον περασμένο Μάρτιο, ο υπουργός Εξωτερικών σας, Πέτερ Σζιτζάρτο, στηλίτευσε τις κυρώσεις σε βάρος ατόμων και οντοτήτων στην Κίνα και τη Μυανμάρ ως “ανούσιες” και “επιζήμιες”, την ώρα που εκατοντάδες άνθρωποι πέθαιναν στους δρόμους στη Μυανμάρ στη διάρκεια των διαδηλώσεων και το Πεκίνο διέπραττε γενοκτονία στη Σινζιάνγκ. Και τον Μάιο, η Ουγγαρία εμπόδισε την ΕΕ να εκδώσει ανακοινωθέν που καταδίκαζε την κινεζική κυβέρνηση για την καταστολή της δημοκρατίας στο Χονγκ-Κονγκ – ένα ανακοινωθέν που όλες οι άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ήταν έτοιμες να συνυπογράψουν. Πρόσφατα, αιτιολογήσατε αυτές τις αποφάσεις υποστηρίζοντας πως στόχος σας είναι να αποτρέψετε μια “νέα ανάδυση των πολιτικών και της κουλτούρας του Ψυχρού Πολέμου στην παγκόσμια πολιτική”. Είναι όμως το Πεκίνο, όχι η Δύση, εκείνο που απειλεί με επιστροφή σε αυτή τη σκοτεινή περίοδο.  

Σε γενικές γραμμές, πάντως, και αντίθετα με το κινεζικό κοινό, οι σινεφίλ του Χονγκ-Κονγκ είχαν μέχρι πρόσφατα πρόσβαση σε ένα ευρύ δείγμα της παγκόσμιας κινηματογραφικής παραγωγής – η αποστολή των λογοκριτών ήταν αρκετά κλασική, αφορούσε πρωτίστως το γυμνό, τις σκηνές σεξ, βίας, βασανιστηρίων κ.ο.κ. Από τις 11 Ιουνίου, όμως, το έργο τους έγινε απείρως πιο περίπλοκο και παρακινδυνευμένο. «Οταν αναλύει την ταινία στο σύνολό της και τις επιπτώσεις της στους θεατές, ο λογοκριτής οφείλει να λαμβάνει υπόψη την υποχρέωσή του να αποτρέπει και να εμποδίζει κάθε πράξη ή δραστηριότητα που μπορεί να αποτελέσει απειλή για την εθνική ασφάλεια» αναφέρουν ρητά οι νέες οδηγίες.

Για χρόνια, οι δημοκρατικές χώρες εφάρμοζαν μια πολιτική συνεργασίας και οικοδόμησης γεφυρών με την Κίνα, ελπίζοντας πως καθώς η χώρα γινόταν πλουσιότερη, σταδιακά θα φιλελευθεροποιούνταν, θα εκδημοκρατιζόταν. Αντ’ αυτού, ο κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ έχει εφαρμόσει το “δόγμα εμπιστοσύνης” του  – στήνοντας το απολυταρχικό του μοντέλο σε αντιδιαστολή προς τον δυτικό φιλελευθερισμό. Η οποιαδήποτε κριτική – είτε από τον κινεζικό λαό είτε από τη διεθνή κοινότητα που ανησυχεί για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων – απορρίπτεται ως έργο “εχθρικών ξένων δυνάμεων” που επιδιώκουν “χρωματιστές επαναστάσεις”. Αυτή είναι η όψη της ψυχροπολεμικής νοοτροπίας.  

Οι λογοκριτές του Χονγκ Κονγκ πρέπει εφεξής να «επαγρυπνούν» έναντι της απεικόνισης στη μεγάλη οθόνη «κάθε ενέργειας ή δραστηριότητας που θα μπορούσε να μοιάζει με κάποιο έγκλημα το οποίο θέτει σε κίνδυνο την εθνική ασφάλεια». Οποιαδήποτε ταινία «μπορεί υποκειμενικά ή αντικειμενικά να δώσει την εντύπωση ότι στηρίζει, ενθαρρύνει, εξυμνεί (…) παρόμοιες ενέργειες ή δραστηριότητες πρέπει να λογοκρίνεται». Ολα αυτά, «στο όνομα του λαού του Χονγκ-Κονγκ», ώστε να «προστατευθούν η εθνική κυριαρχία, η ενότητα και η εδαφική ακεραιότητα της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας». Που σημαίνει ότι εφεξής οι λογοκριτές μπορεί να απαγορεύουν κάθε ταινία που μιλάει για εκλογές, για επαναστάσεις, για κινήματα ανεξαρτησίας, τα κατασκοπευτικά και τα πολεμικά φιλμ, τα σενάρια που μιλούν για προδοσία ή συνωμοσίες…

Κύριε Ορμπαν, αν πραγματικά ανησυχείτε για μια επιστροφή του παγκόσμιου διχασμού, ο καλύτερος τρόπος να αποτραπεί κάτι τέτοιο θα ήταν εργαστείτε στο πλαίσιο μιας δημοκρατικής συμμαχίας για την εφαρμογή ελέγχων και ισορροπιών στη λαβή της Κίνας στον κόσμο. Οταν γεράσω και κοιτάξω πίσω τη ζωή μου, δεν θέλω να γίνω κάποιος που ο 20χρονος εαυτός μου θα απεχθανόταν. Πιστεύω πως νιώθετε το ίδιο. Η ΕΕ δημιουργήθηκε για την προστασία της ειρήνης και της δημοκρατίας. Πρέπει λοιπόν να καταδικάσει ξεκάθαρα τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που θέτουν σε κίνδυνο την παγκόσμια ειρήνη – και η Ουγγαρία δεν πρέπει να της σταθεί εμπόδιο».  

«Γράμμα στον Ορμπαν από έναν ακτιβιστή
του Χονγκ-Κονγκ», τον Νέιθαν Λο,
δημοσιεύθηκε στο Politico.