Χωράει συζήτηση ο φανατισμός; {CR}

O Ντάριλ Ντέιβις είναι ένας 63χρονος αφροαμερικανός μουσικός με μία ασυνήθιστη αποστολή: κάνει παρέα με μέλη της Κου Κλουξ Κλαν και νεοναζί και αφαιρεί λίγο λίγο κομμάτια από τον ρατσισμό τους. Αλήθεια, το καταφέρνει: λέει πως έχει πείσει κάπου 200 θιασώτες της λευκής υπεροχής να εγκαταλείψουν την ΚΚΚ και άλλες εξτρεμιστικές ομάδες. Και μπορεί να είναι αδύνατο να επιβεβαιωθεί ο αριθμός αυτός, η δουλειά του έχει καταγραφεί, εδώ και δεκαετίες, σε άρθρα, βίντεο, βιβλία και μία ομιλία TED.

Ο Ντέιβις ξεκίνησε την αλλόκοτη αυτή διαδρομή από περιέργεια – περιέργεια για τον ρατσισμό. Οταν ήταν μόλις 10 χρόνων, μία ομάδα λευκών βάλθηκε να του πετάει μπουκάλια, τενεκεδάκια και πέτρες. «Δεν μπορούσα να το πιστέψω» είπε στον Νίκολας Κριστόφ, τον πολυβραβευμένο αρθρογράφο των New York Times. «Ο δεκάχρονος εγκέφαλός μου δεν μπορούσε να επεξεργαστεί την ιδέα ότι κάποιος που δεν με είχε δει ποτέ, που δεν μου είχε μιλήσει ποτέ, που δεν ήξερε τίποτα για μένα, ήθελε να με κάνει να πονέσω για κανέναν άλλο λόγο πέραν του χρώματος της επιδερμίδας μου. Θυμάμαι ότι αναρωτήθηκα “Πώς μπορεί να με μισείς ενώ δεν με ξέρεις καν;”».

Απαντήσεις άρχισε να ψάχνει πιο επιστάμενα ο Ντάριλ Ντέιβις αφού πρώτα αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, αφού εντάχθηκε σε μία μπάντα η οποία έπαιζε καμιά φορά σε ένα μπαρ του Μέριλαντ όπου σύχναζαν λευκοί ρατσιστές: ο αφροαμερικανός μουσικός ανέπτυξε μία ιδιότυπη φιλία με ένα μέλος της ΚΚΚ και τελικά ο άνδρας εγκατέλειψε την οργάνωση.

Μία από τις μεθόδους που χρησιμοποιεί ο Ντέιβις είναι να μην έρχεται ευθύς αμέσως σε αντιπαράθεση με τον άλλο, αλλά να δείχνει πρόθυμος να τον ακούσει: όταν οι άνθρωποι νιώθουν πως τους ακούς, λέει, τότε είναι ευκολότερο να ρίξεις μέσα τους έναν σπόρο αμφιβολίας. Θυμάται έναν περιφερειακό ηγέτη της ΚΚΚ να επικαλείται την εγκληματικότητα των Αφροαμερικανών, να του λέει πως οι μαύροι έχουν γενετική προδιάθεση στη βία. Αφού τον άκουσε, ο Ντέιβις αναγνώρισε πως πολλά εγκλήματα διαπράττονται από Αφροαμερικανούς – στη συνέχεια όμως σημείωσε πως σχεδόν όλοι οι γνωστοί κατά συρροήν δολοφόνοι στις ΗΠΑ ήταν λευκοί, αναρωτήθηκε λοιπόν αν έχουν οι λευκοί κάποιο σχετικό γονίδιο. O ηγέτης της ΚΚΚ αντέδρασε, του είπε πως λέει γελοιότητες, ο Ντέιβις συμφώνησε: είναι ανόητο να λέει κάποιος πως οι λευκοί έχουν γενετική προδιάθεση να γίνουν serial killers, όπως είναι γελοίο να λέει ότι οι μαύροι έχουν εγκληματικά γονίδια. Ο άνδρας σιώπησε, αφηγείται ο Ντέιβις, και πέντε μήνες αργότερα εγκατέλειψε την ΚΚΚ.

Ακούγεται λίγο «αμερικανιά» όλο αυτό, μια ιστορία από αυτές που αγαπά το Χόλιγουντ. Κι όμως, υπάρχουν πολλές έρευνες, από τον χώρο της κοινωνικής ψυχολογίας, που επιβεβαιώνουν πως ο διάλογος με έναν ιδεολογικό αντίπαλο (σε αντιδιαστολή με τον βροντερό αναθεματισμό του, και δη από απόσταση, όπως συνηθίζεται στην εποχή μας) μπορεί να τον ενθαρρύνει να επανεξετάσει τις απόψεις του. Αυτός ήταν και ο λόγος για τον οποίο επικοινώνησε με τον Ντέιβις ο Νίκολας Κριστόφ: οι τόσοι και τόσοι αναγνώστες που τον ρωτούν πώς μπορούν να μιλήσουν σε εκείνους που βρίσκονται στην άλλη πλευρά της αμερικανικής πολιτικής και πολιτισμικής αβύσσου, στον αδελφό / τη θεία / τον φίλο που θεωρεί ότι η εκλογική νίκη κλάπηκε από τον Τραμπ / ότι ο Μπάιντεν είναι ένας κομμουνιστής με γεροντική άνοια / ότι τα εμβόλια κατά της Covid-19 είναι μέρος μιας παγκόσμια συνωμοσίας με σκοπό να μας φυτέψουν τσιπάκια και να μας ελέγχουν διά παντός.

Υπάρχει βέβαια και ο αντίλογος: το να ξεκινάς κουβέντα με τους εξτρεμιστές τούς νομιμοποιεί. Και σε κάθε περίπτωση, η κοινωνία δεν μπορεί να ζητεί από τους μαύρους να απλώσουν το χέρι στους ρατσιστές, από τους ομοφυλόφιλους να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις με τους ομοφοβικούς, από τους μετανάστες να «κερδίσουν» τους ξενοφοβικούς, από τις γυναίκες να προσπαθήσουν να αλλάξουν μυαλά στους μισογύνηδες κ.ο.κ. Στο κάτω κάτω, θα μπορούσε να πει κανείς, αυτό προσπάθησε να κάνει ο πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου, ο Ξαβιέ Μπετέλ, με τον Βίκτορ Ορμπαν στη διάρκεια της πρόσφατης ευρωπαϊκής συνόδου κορυφής: του μίλησε επί προσωπικού, προσπάθησε να του εξηγήσει πως δεν «έγινε» γκέι, πως δεν είναι επιλογή αυτό, του είπε πως η μητέρα του «μισεί το γεγονός» ότι είναι γκέι και ο ίδιος ζει με αυτό, πως η ζωή για όσους «διαφέρουν» είναι ήδη αρκετά δύσκολη χωρίς να στιγματίζονται από απαράδεκτους νόμους σαν αυτόν που πέρασε στην Ουγγαρία, απαγορεύοντας την «προώθηση» της ομοφυλοφιλίας στους ανηλίκους. Και; Αλλαξε γνώμη ο Ορμπαν; Οχι και ούτε πρόκειται, για αυτό υπάρχει σε τελική ανάλυση ο νόμος, τα ευρωπαϊκά δικαστήρια. Δεν είναι όμως όλοι οι ιδεολογικοί μας αντίπαλοι χαμένες υποθέσεις, δεν είναι μάταιος κάθε διάλογος – και όσα είπε ο Μπετέλ στη σύνοδο, η δημοσιότητα που έλαβαν, μόνο καλό έκαναν, οι Λουξεμβούργιοι πρέπει να είναι υπερήφανοι για τον πρωθυπουργό τους και εμείς να του ευχηθούμε να αναρρώσει γρήγορα από την Covid-19.