Το μαγικό φίλτρο του Ουντερζό

Οσο ζούσε, ο Αλμπέρ Ουντερζό δεν είδε ποτέ το σύνολο των σχεδίων του να εκτίθενται. Τι κι αν οι περιπέτειες του Αστερίξ που εκείνος σχεδίασε έχουν πουλήσει 385 εκατομμύρια αντίτυπα σε όλο τον κόσμο. Είτε από αδιαφορία των γαλλικών πολιτιστικών οργανισμών, είτε από αμέλεια και του ίδιου του σκιτσογράφου, οι φιγούρες του δεν πέρασαν τις πόρτες ενός μουσείου. Την «παράλειψη» αυτή έρχεται να διορθώσει το μουσείο Maillol (Μαγιόλ) στο Παρίσι που διοργανώνει έως τις 30 Σεπτεμβρίου την πρώτη ρετροσπεκτίβα αφιερωμένη στο έργο του μεγάλου σκιτσογράφου με τίτλο «Ουντερζό, σαν φίλτρο μαγικό».

Ανάμεσα σε χάλκινα γυμνά αγάλματα, από τους τοίχους του μικρού μουσείου ξεπηδούν μικρές φιγούρες που τρέχουν, χοροπηδούν και ποζάρουν κάτω από φράσεις όπως «Bling» ή «Paf». Είναι οι Μπελουά, Τανγκί, Ούμπα-Πα και φυσικά ο Αστερίξ με τον Οβελίξ. Η έκθεση συγκεντρώνει περισσότερα από 250 αυθεντικά σχέδια του πρωτοπόρου της ένατης τέχνης, τα οποία παραχωρήθηκαν από την οικογένεια Ουντερζό και την Εθνική Γαλλική Βιβλιοθήκη, έναν χρόνο μετά τον θάνατό του τον περσινό Μάρτιο σε ηλικία 92 ετών. «Οταν ο πατέρας έφυγε, δεν μπορούσαμε να κάνουμε τίποτα εξαιτίας του κορωνοϊού. Αλλωστε τότε, ήταν ώρα πένθους. Ωστόσο, λάβαμε πολλές επιστολές από αναγνώστες που εξέφραζαν τη λύπη τους για την έλλειψη ενός φόρου τιμής. Η ιδέα γι’ αυτήν την αναδρομική έκθεση γεννήθηκε από αυτό. Για να δώσει πίσω στο κοινό, όλα όσα έδωσαν στον Αλμπέρ», ανέφερε κατά την παρουσίαση η Σιλβί Ουντερζό, κόρη του σκιτσογράφου, που μαζί με τη μητέρα της Αντα ανέλαβαν την επιμέλεια.

Ξεκινώντας από τις ταπεινές καταβολές του Ουντερζό, ο σκηνογράφος Ουμπέρ Λε Γκαλ επέλεξε μία χρονολογική προσέγγιση στη ζωή και το έργο του. Εφτιαξε το προσωπικό κόμικ του Ουντερζό όπου στις πρώτες σελίδες τοποθετήθηκαν τα σχολικά τετράδια του νεαρού Αλμπέρ, ο οποίος γεννήθηκε με αχρωματοψία και έξι δάχτυλα σε κάθε χέρι, στολισμένα με σχέδια ψαριών ή ανθρώπινες φιγούρες όπως η Χιονάτη που περιβάλλεται από τους επτά νάνους. Ειδικότερα, οι χαρακτήρες μαρτυρούν τις επιρροές του από διάσημους σχεδιαστές κινουμένων σχεδίων και κόμικς όπως οι Γουόλτ Ντίσνεϊ, Μίλτον Κάνιφ, Αντρέ Φράνκουιν και Εντμόντ-Φρανσουά Καλβό. «Ηταν απαραίτητο να δείξουμε το ντεμπούτο του, μαζί με όλους τους άλλους χαρακτήρες που δημιούργησε πριν από τον Αστερίξ. Να μιλήσουμε για τον σχεδιαστή, αλλά και για τον άνδρα, με τις επιτυχίες και τις αποτυχίες του. Δεν του άρεσε πολύ να μιλά για αυτό: ήταν πολύ ταπεινός για να μιλήσει για τον εαυτό του», τόνισε η Σιλβί Ουντερζό μιλώντας στην εφημερίδα «Le Parisien».

Ακολουθούν οι πρώτοι του ήρωες, Ζιντόρ, Κλοπινάρ, Μπελουά, παραγγελίες όλοι για περιοδικά όπως τα «France Dimanche» και «France-Soir». Αλλωστε, ο 20άρης γιος ιταλών μεταναστών αυτοδίδακτος σκιτσογράφος ζει σκιτσάροντας κατά παραγγελία ενός βελγικού πρακτορείου με έδρα το Παρίσι. Ανάμεσα στα σχέδια αυτής της περιόδου, μάλιστα, ξεχωρίζουν και κάποια σκαριφήματα της Captain Marvel, φανερώνοντας ίσως μια ιδέα του Ουντερζό να δοκιμαστεί και στο σχέδιο υπερηρώων.

ΜΕ ΤΟΝ ΓΚΟΣΙΝΙ. Η συνάντηση που άλλαξε την πορεία της καριέρας του ήρθε το 1951 όταν γνώρισε τον σεναριογράφο Ρενέ Γκοσινί. Η καλλιτεχνική τους συνεργασία έμοιαζε με κεραυνοβόλο έρωτα. Και οι πρώτοι καρποί ήταν ο ιδιωτικός αστυνομικός Ζεάν Πιστολέ, ο Λουκ Τζούνιορ (ένας μικρός Τεντέν, όπως είχε πει αργότερα ο Ουντερζό) και ο ινδιάνος πολεμιστής Ούμπα-Πα. Σκίτσο με το σκίτσο, οι γραμμές τελειοποιήθηκαν. Οκτώ χρόνια αργότερα, το περιοδικό «Pilote» γεννήθηκε στη γαλλική σκηνή και μαζί του ένας χαρακτήρας, ο οποίος γνώρισε παγκόσμια επιτυχία, κάτι που δεν είχαν ποτέ προβλέψει οι δημιουργοί του. Ο Αστερίξ στήθηκε ως ένας αντιήρωας όπως επιθυμούσε ο Γκοσινί, αλλά έχοντας στο πλάι του πάντα τον μεγαλόσωμο Οβελίξ, τον οποίο του επέβαλε ο Ουντερζό κι αργότερα τον σκύλο Ιντεφίξ. Μετά τον πρόωρο χαμό του Γκοσινί τον Νοέμβριο του 1977, ο Ουντερζό πέρα από το ταλέντο του στο σκίτσο, ξεδίπλωσε και το έξυπνο χιούμορ του, πασπαλίζοντας τους διαλόγους του Γαλάτη με αναφορές σε διάσημες προσωπικότητες όπως ο Σον Κόνερι, ο Αλντο Ματσιόνε, η Ανι Κόρντι, ο Χοντρός και ο Λιγνός, αλλά και στην παγκόσμια επικαιρότητα.

Την ίδια περίοδο, ο Ουντερζό δοκιμάστηκε σε μια πιο στυλιζαρισμένη φόρμα, μέσα από τα σχέδια του κόμικ «Τανγκί και Λαβερντίρ» που ετοίμασε παρέα με τον Ζαν-Μισέλ Σαρλιέ στους διαλόγους και έγιναν εκδοτικό φαινόμενο από στόμα σε στόμα. «Στον πατέρα μου άρεσε να κάνει τα πάντα και είχε την ιδιοφυΐα να αλλάζει από το ένα στυλ στο άλλο. Αλλά το χιουμοριστικό σκίτσο παρέμεινε το πρωταρχικό του έργο», τόνισε στη «Le Monde» η Σιλβί Ουντερζό. Πέρα από την εκτενή παρουσίαση των εικόνων του, η έκθεση επισημαίνει και ελάχιστα γνωστές πτυχές του έργου του Ουντερζό, όπως την έξυπνη σκέψη του στην ονοματοδοσία και το χαρακτηριστικό του στυλ στα γράμματα των διαλόγων. Κυρίως φανερώνει τη σιγουριά που συνόδευε τη δουλειά του. Αντίθετα από άλλους γελοιογράφους που διόρθωναν τη δουλειά τους, σβήνοντας γραμμές, κολλώντας λευκά αυτοκόλλητα για να φτιάξουν ξανά τα σχήματα, εκείνος με σίγουρες κινήσεις έβαζε το μελάνι στο χαρτί χωρίς να στερεί από τους ήρωές του καμία λεπτομέρεια. Μόνο στα τελευταία χρόνια της ζωής του σταμάτησε να σκιτσάρει εξαιτίας της οστεοαρθρίτιδας που τον χτύπησε στα χέρια.