Οι νεώσοικοι του Μικρολίμανου

Βρέθηκα πρόσφατα στον υπό κατασκευή, ριζικά ανανεωμένο χώρο στο Μικρολίμανο, όπου στο πλαίσιο της νέας και πολύ σημαντικής ανάπλασης που πραγματοποιεί ο δήμος απομακρύνθηκαν οι αλλοπρόσαλλες αυθαίρετες κατασκευές και όλα δείχνουν ότι θα προκύψει ένα νέο εξαιρετικό αποτέλεσμα. Γύρισα πίσω 15 ολόκληρα χρόνια, όταν περπατούσα πάλι στα ίδια μέρη, με έναν νέο εξίσου σημαντικό στόχο.

Ονειρευόμουν λοιπόν τότε τις αρχαίες τριήρεις να εισέρχονται αργά αργά, στα σπλάχνα του κτιρίου που σχεδίαζα, στο λιμάνι της άλλοτε Μουνιχίας, μετέπειτα Τουρκολίμανο και σήμερα Μικρολίμανο, που με μάγεψε όταν ανακάλυψα ότι κάποτε σε όλο του το μήκος, από άκρη σε άκρη στις ακτές του, ήταν κτισμένοι  στενόμακροι χώροι στεγασμένοι με δίρριχτες στέγες, ο ένας δίπλα στον άλλον, που στέγαζαν τις τριήρεις για επισκευές και συντήρηση. Ο ναύσταθμος του αθηναϊκού στόλου. Οι γνωστοί νεώσοικοι από τον 4ο αιώνα π.Χ., τα ίχνη των οποίων καλύφθηκαν μέσα στον χρόνο με τη σιωπηρή αποδοχή Αρχών και ιδιοκτητών στο όνομα της ιδιοκτησίας. Μέχρι που στο τέλος κάποιος «ατύχησε», και έχασε τη δυνατότητα να κτίσει, οπότε το οικόπεδό του με τα ίχνη των μοναδικών νεωσοίκων που έχουν απομείνει, με τα δάπεδα και τις βάσεις των πεσσών που στήριζαν τις δίρριχτες στέγες, ανέλαβαν να αναδείξουν οι αρχαιολόγοι ανασκάπτοντας, μέχρι ένα σημείο. Ο σημαντικός αυτός αρχαιολογικός χώρος παρέμεινε κλειστός και εγκαταλελειμμένος για χρόνια μέχρι το 2006, που προέκυψε η τεχνική δυνατότητα ένταξης νέου κτιρίου σε αρχαιολογικούς χώρους, όπως στο Μουσείο της Ακρόπολης και στο κτίριο της Εθνικής Τράπεζας στην οδό Αιόλου. Ανέλαβα τότε τον δύσκολο και συνάμα γοητευτικό ρόλο να σχεδιάσω, στο πλαίσιο μιας σπάνιας και γενναιόδωρης επένδυσης, ένα «αιωρούμενο κτίριο» με υπερυψωμένο ισόγειο, που απελευθερώνει και κάνει ορατά τα αρχαία από το πεζοδρόμιο. Ενα λιτό κτίριο που ακουμπά με «τρυφερότητα» πάνω σε τέσσερις πασσάλους βάθους 30 μέτρων, που εισχώρησαν προσεκτικά σε ασφαλείς αρχαιολογικά θέσεις, σε συνεργασία με τους αρχαιολόγους της ΚΣτ’ Εφορείας Αρχαιοτήτων, την τότε προϊσταμένη Εφη Λυγκούρη και την αρχαιολόγο Μαρία Πετριτάκη. Ο αρχαιολογικός χώρος καθαρίστηκε προσεκτικά, η ανασκαφή προχώρησε σημαντικά και αναδείχθηκε με τον καλύτερο τρόπο, αφού εγκρίθηκε μετά από επί τόπου αυτοψία παμψηφεί από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, ως «υποδειγματική», η αρχιτεκτονική μελέτη για την ανέγερση ενός κτιρίου εστίασης υψηλών προδιαγραφών, με υπερυψωμένο ισόγειο με γυάλινο δάπεδο που επιτρέπει στο κοινό αλλά και στους χρήστες του κτιρίου να απολαμβάνουν τα αρχαία και να τα επισκέπτονται. Παράλληλα για τη σκίαση του κτιρίου εντάχθηκε στην όψη περσιδωτή σύνθεση που παραπέμπει στα ιστία των τριήρεων. Πρόκειται για μια υποδειγματική περίπτωση ανάδειξης αρχαιολογικών χώρων, στο πλαίσιο της ιδιωτικής πρωτοβουλίας που κάλυψε απολύτως όλα τα έξοδα αξιοποιώντας ένα μόνο μέρος της επιτρεπόμενης στην περιοχή δόμησης.

Η απόλυτα νόμιμη και πολύ σοβαρή αυτή επένδυση, που προχώρησε με την υποστήριξη του Γραφείου Πολεοδομίας και των υπηρεσιών του υπουργείου Πολιτισμού, δυστυχώς πολεμήθηκε επίμονα από τους γειτονικούς επιχειρηματίες με δύο αλλεπάλληλες για τον ίδιο λόγο προσφυγές στο Συμβούλιο Επικρατείας, χωρίς να δικαιωθούν. Κατάφεραν όμως να καθυστερήσουν δραματικά το έργο με αναστολές εργασιών, με αποτέλεσμα να μπούμε στην περίοδο της κρίσης, οπότε το έργο πάγωσε και πέρασε στη Eurobank που χρηματοδοτούσε με δάνειο την επένδυση.

Στην πρόσφατη επίσκεψή μου 15 χρόνια μετά, αντίκρισα ξανά το εγκαταλελειμμένο αυτό κτίριο και τον κρυμμένο πίσω από την παλιά πρόχειρη εργοταξιακή περίφραξη αρχαιολογικό χώρο, μέσα στην καλοφτιαγμένη νέα ανάπλαση με τα λευκά μαρμάρινα κράσπεδα των πεζοδρομίων και τη διαφαινόμενη υψηλή αισθητική. Αισθάνθηκα την ανάγκη μέσω αυτού του κειμένου να ευαισθητοποιήσω όλους τους εμπλεκομένους, τον δήμο, τις υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού και κυρίως την τράπεζα Eurobank, πιστεύοντας ότι στο πλαίσιο της νέας ανάπλασης θα μπορούσαν να βρεθούν τρόποι και διέξοδοι για την ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου με την αφαίρεση της περίφραξης (;) και την ένταξη στηθαίου παρατήρησης από τους περαστικούς και πιθανόν την ολοκλήρωση του κτιρίου.

Ο Γιώργος Τριανταφύλλου είναι αρχιτέκτων και διατηρεί εδώ και δέκα χρόνια τον δικό του ιστότοπο triantafylloug.blogspot.com με σχετική θεματολογία.