Εκταφή και μητρώο για τα θύματα του Φράνκο

Η αντιπρόεδρος της ισπανικής κυβέρνησης Κάρμεν Κάλβο, η οποία έχει αποφασίσει να αντιμετωπίσει κατάματα το φασιστικό παρελθόν, θυμάται ακόμη την πρώτη φορά, πριν από τέσσερις δεκαετίες, όταν επισκέφθηκε την Κοιλάδα των Πεσόντων, το μνημείο όπου φυλάσσονται τα οστά περίπου 33.000 από όσους πέθαναν στον εμφύλιο πόλεμο της δεκαετίας του ’30 που έφερε στην εξουσία τον δικτάτορα Φρανσίσκο Φράνκο. «Μου έδωσε μια αίσθηση ανικανότητας» λέει. Τώρα, η 64χρονη πρώην υπουργός Πολιτισμού θέλει την ανάληψη δράσης, 45 χρόνια μετά τον θάνατο του Φράνκο.

Το στέλεχος του Σοσιαλιστικού Κόμματος προωθεί νομοσχέδιο το οποίο, μεταξύ άλλων μεταρρυθμίσεων, επισπεύδει την εκταφή απ’ ό,τι έχει μείνει από τις δεκάδες χιλιάδες σορούς που οι στρατιώτες του Φράνκο έριξαν σε μαζικούς τάφους σε όλη τη χώρα, δημιουργεί ένα έγκυρο μητρώο θυμάτων και αλλάζει την Κοιλάδα, στην οποία δεσπόζει ένας τεράστιος σταυρός.

Η κίνηση αυτή στην Ισπανία γίνεται καθώς χώρες σε όλον τον κόσμο έρχονται αντιμέτωπες με την ιστορία τους, με το Ηνωμένο Βασίλειο να επανεξετάζει το δουλεμπόριο και τις ΗΠΑ να αναθεωρούν αιώνες ρατσιστικών διακρίσεων. «Τι λέμε στις οικογένειες;» αναφέρει η Κάλβο σε συνέντευξή της στους «Financial Times». «Δεν έχουμε το δικαίωμα να ξεχάσουμε, έχουμε την υποχρέωση να θυμόμαστε…  Εχουμε πιο πολλούς εξαφανισμένους από τη Χιλή και την Αργεντινή μαζί». Οι ιστορικοί υπολογίζουν ότι η δικτατορία του Φράνκο σκότωσε περίπου 150.000 ανθρώπους με αποφάσεις στρατοδικείων αλλά και δολοφονίες από παραστρατιωτικούς μεταξύ 1936 και 1947. Θεωρούν ότι περίπου 25.000 πτώματα βρίσκονται σε μαζικούς τάφους και μπορεί να γίνει εκταφή τους μέσα στα επόμενα τέσσερα-πέντε χρόνια.

Η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ ελπίζει να ολοκληρώσει το νομοσχέδιο μέσα στις επόμενες εβδομάδες και να το στείλει στο κοινοβούλιο για έγκριση. Ωστόσο αυτή την εβδομάδα ανώτατοι δικαστές εξέφρασαν ανησυχίες για κάποιες από τις προτάσεις, καθώς η κυβέρνηση προτίθεται να κλείσει ένα ίδρυμα αφιερωμένο στη μνήμη του Φράνκο. Το νομοσχέδιο θα είναι η τρίτη κίνηση μιας σοσιαλιστικής κυβέρνησης στη χώρα να αντιμετωπίσει το φασιστικό παρελθόν. Νόμος του 2007 εξασφάλισε τη χρηματοδότηση για τις εκταφές από τους μαζικούς τάφους και ο Πέδρο Σάντσεθ διέταξε την απομάκρυνση της σορού του Φράνκο από την Κοιλάδα το 2019.

Ωστόσο τα τελευταία μέτρα πάνε πολύ πιο μακριά. Το νομοσχέδιο δεν θεωρεί ότι οι εκταφές είναι απλώς δικαίωμα των οικογενειών αλλά υποχρέωση του κράτους. Φέτος προγραμματίζονται εκταφές από 114 περιοχές σε όλη την Ισπανία. Υπολογίζεται ότι παραμένουν 600 μαζικοί τάφοι.  Πρόσφατα εντοπίστηκαν σε μαζικό τάφο 450 άτομα που δολοφονήθηκαν από στρατιώτες του Φράνκο στη Σεβίλλη, όμως τελικά φαίνεται ότι μέσα στον τάφο ρίχτηκαν περισσότερα από 1.000 άτομα. Σε έναν άλλο μαζικό τάφο στην Κόρδοβα πιστεύεται ότι ρίχτηκαν 5.000 πτώματα.

ΔΕΔΟΜΕΝΑ DNA. Το νομοσχέδιο προβλέπει τη δημιουργία εθνικής βάσης δεδομένων DNA για θύματα και σκοπεύει να ενισχύσει τη διδασκαλία της περιόδου του εμφυλίου πολέμου στα σχολεία. Επίσης θα απομακρύνει τη σορό του Χοσέ Αντόνιο Πρίμο ντε Ριβέρα, ιδρυτή της φασιστικής φάλαγγας, από την προνομιακή θέση μπροστά στο ιερό της εκκλησίας που υπάρχει στην Κοιλάδα. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν σχέδια για την εκταφή των 12.000 Δημοκρατικών μαχητών τα οστά των οποίων μεταφέρθηκαν από τους μαζικούς τάφους του καθεστώτος Φράνκο και ετάφησαν ξανά στην Κοιλάδα, μαζί με τους πρώην εχθρούς τους.

Δεν συμφωνούν βέβαια όλοι με αυτά τα σχέδια. «Είναι καλύτερα να αφήσουμε τα πράγματα όπως είναι και να μην ξανανοίξουμε πληγές» δήλωσε σε δημοσιογράφους πρόσφατα ο Ντιέγκο, επισκέπτης στην Κοιλάδα των Πεσόντων. Αλλοι πιστεύουν ότι είναι σωστό να αντιμετωπίσει η Ισπανία την πιο φρικτή περίοδο της σύγχρονης ιστορίας της. «Οι παππούδες μας υπέφεραν από τον εμφύλιο πόλεμο… πίστευαν ότι μετά θα υπάρχει πραγματική ειρήνη, όμως τα πράγματα εξελίχθηκαν διαφορετικά» παρατηρεί η Σολ Χερνάντεζ. «Χρειαζόμαστε μια βαθιά διαδικασία συμφιλίωσης σε αυτή τη χώρα – κάτι που μόλις τώρα αρχίζει».