Το πέρασμα της Κασσάνδρας

«Υποσχόμενη νέα γυναίκα» («Promising young woman», ΗΠΑ / Αγγλία, 2020) της Εμεραλντ Φενέλ. Η γυναικεία ερμηνεία σε Α’ ρόλο που κατά τη γνώμη του υπογράφοντος θα έπρεπε να διακριθεί στα φετινά Οσκαρ είναι της Κάρεϊ Μάλιγκαν σε αυτήν εδώ την παράξενη δραματική ταινία, που με πανέξυπνο τρόπο ακολουθεί το πνεύμα που έχουν χαράξει κινήματα υπέρ των δικαιωμάτων των γυναικών όπως το #MeToo. Κάτι έχει συμβεί στο παρελθόν της Κασσάνδρας (Μάλιγκαν) και έχει ταράξει βαθιά τον ψυχικό της κόσμο. Δεν θα το μάθουμε παρά μόνο στο τέλος της ταινίας, αλλά ως τότε θα έχουμε βιώσει τις συνέπειες αυτού του συμβάντος πάνω στην κοπέλα, η οποία φέρεται με επιφύλαξη απέναντι στους άνδρες, καραδοκώντας να τους «πιάσει στα πράσα». Τους παρασύρει στην πλάνη για να τσεκάρει ποιος θέλει να την εκμεταλλευτεί σεξουαλικά και ποιος όχι και αν οι βουλές τους είναι πονηρές, τότε ποιος είδε τον Θεό και δεν τον φοβήθηκε. Χωρίς να καταφεύγει στους «κανόνες» του θρίλερ, το «Υποσχόμενη νέα γυναίκα» είναι μια από τις πιο πρωτότυπες ταινίες εκδίκησης που έχουμε δει ποτέ, καθώς χωρίς φασαρία, βία και αίμα στηρίζει τις μεθόδους εκδίκησης της Κασσάνδρας στον ορθολογισμό ενός υποδειγματικά καλοστημένου σχεδίου (δεν είναι τυχαίο το ότι η ταινία απέσπασε το Οσκαρ πρωτότυπου σεναρίου για τη σκηνοθέτρια Εμεραλντ Φενέλ). Οσο για την τιμωρία που έχει στο μυαλό της, θα είναι πολύ πιο επίπονη από τον σωματικό πόνο. Λόγος για τον οποίο ο θεατής (ανεξαρτήτως φύλου) μπορεί να ταυτιστεί μαζί της.

«Digger» (Ελλάδα / Γαλλία / Γερμανία, 2020) του Τζώρτζη Γρηγοράκη. Με αφετηρία μια αρχετυπική ιστορία χάσματος γενεών ανάμεσα σε πατέρα και γιο (Βαγγέλης Μουρίκης, Αργύρης Πανταζάρας), ο πρωτοεμφανιζόμενος στη μεγάλου μήκους δημιουργία Τζώρτζης Γρηγοράκης κατάφερε με γνήσιο αυθορμητισμό να «παντρέψει» τον ρεαλισμό με την ποίηση. Ακολουθεί με πάθος τα βήματα του μοναχικού πατέρα που μοιάζει με ταγμένο φρουρό του τελευταίου φυλακίου της ζωής του, κανενός άλλου από την αγία φύση στην οποία βρίσκεται η παράγκα του. Γιατί το «Digger» αναφέρεται επίσης στην ακούραστη προσπάθεια ενός ιδιαίτερου, δύσκολου ανθρώπου (από τα είδη που σπανίζουν πλέον) να προστατέψει από την εξωτερική απειλή τη βασανισμένη γη του. Και με φόντο αυτό το κομμάτι ελληνικής γης που σπανίως βλέπουμε στον εγχώριο κινηματογράφο μας, ο σκηνοθέτης αναζητεί το δισυπόστατο της φύσης, όχι μόνο της ανθρώπινης αλλά της φύσης γενικότερα. Θα ήταν εύκολο να παρασυρθεί στις ευκολίες της ηθογραφίας ή της αμιγώς οικολογικής καταγγελίας, όμως το αρνείται. Το αποτέλεσμα είναι μια ταινία βαθιά εθνογραφική, που, παρότι άρτια σε κάθε τεχνικό τομέα, θαρρείς ότι είναι φτιαγμένη από λάσπη, κλαδιά και νερό. Με την πρώτη ύλη (στις πολλές διακρίσεις της ταινίας ανήκουν εκείνη στο Φεστιβάλ Βερολίνου 2020 αλλά και στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης της ίδιας χρονιάς).

«Γιάλντα, η νύχτα της συγχώρεσης» (διεθνής συμπαραγωγή, 2020) του Μασούντ Μπακσί. Η επιτυχία μιας τηλεοπτικής εκπομπής τύπου reality στο σύγχρονο Ιράν οφείλεται στο ότι «βγάζει στη φόρα» κοινωνικές ιστορίες μέσω των οποίων, με τη μεσολάβηση της ψηφοφορίας του κοινού, στόχος είναι η συγχώρεση αυτού που έχει προκαλέσει βλάβη από αυτόν που την έχει υποστεί. Στην περίπτωση της ιστορίας της ταινίας, η Μάριαμ (Σαντάφ Ασγκαρι) έχει ήδη καταδικαστεί εις θάνατον για τον φόνο του (μεγαλύτερου σε ηλικία) ανδρός της και η κόρη του πεθαμένου (Μπεχάζ Τζαφαρί) είναι εκείνη που θα πρέπει να τη συγχωρήσει. Ομως τα πράγματα στην πορεία όχι απλώς θα αλλάξουν, αλλά θα περιπλακούν σε σημείο παράνοιας και το ερώτημα που θα προκύψει είναι ποιος είναι στ’ αλήθεια ο ένοχος και ποιος το θύμα. Στην πραγματικότητα όμως, μοιάζει να λέει ο σκηνοθέτης Μασούντ Μπακσί, ούτε αυτό έχει και τόση σημασία. Σημασία έχει να «συλληφθούν» τα πάντα από τον τηλεοπτικό φακό μπροστά στον οποίο όλοι είναι περήφανα εκτεθειμένοι. Οι πρωταγωνιστές, ο παρουσιαστής, μια ηθοποιός, οι συγγενείς, οι δικηγόροι, το νομικό σύστημα γενικώς – όλοι με βουλιμία λαμβάνουν μέρος σε αυτό το θέατρο του παραλόγου όπου τα πάντα μπορούν να συμβούν (και συμβαίνουν). Ολα στον βωμό της Αγίας Τηλεόρασης, της απόλυτης κυριαρχίας που μπορεί να γίνει η απόλυτη φρίκη (η ταινία απέσπασε το βραβείο καλύτερης ξενόγλωσσης – μη αγγλόφωνης ταινίας στο Φεστιβάλ Sundance 2020).

Σημείωση: Η λέξη «Γιάλντα» στον τίτλο σημαίνει ένα περσικό έθιμο από τη ζωροαστρική παράδοση, που γιορτάζεται στο χειμερινό ηλιοστάσιο, όταν κατά τη διάρκεια της μεγαλύτερης σε διάρκεια νύχτας του χρόνου οι άνθρωποι συγκεντρώνονται σε παρέες, πίνουν και τρώνε ως τα ξημερώματα για να υποδεχθούν ασφαλείς και ανανεωμένοι τη νέα ημέρα.

Επανεκδόσεις

«Το δυστύχημα» («Accident», Αγγλία, 1967) του Τζόζεφ Λόουζι. Πίσω από τον θάνατο ενός νεαρού φοιτητή της Οξφόρδης σε δυστύχημα κρύβεται μια ιστορία συζυγικής απιστίας και λανθάνουσας ομοφυλοφιλίας. Γραμμένη από τον Χάρολντ Πίντερ (από ένα βιβλίο του Νίκολας Μόσλι) και σκηνοθετημένη από έναν αμερικανό auteur αυτοεξορισμένο στην Ευρώπη, αυτή η «δύσκολη» αλλά με αξιόλογες στιγμές και πρωτοποριακή κινηματογράφηση ταινία χρησιμοποιεί επιγραμματικά μια αδύναμη ιστορία για να κοιτάξει με κριτικό μάτι την κοινωνία του ακαδημαϊκού περιβάλλοντος στο Ηνωμένο Βασίλειο τη δεκαετία του 1960. Σήμερα είναι κάπως ξεπερασμένη, αλλά οπωσδήποτε αξίζει τον κόπο να την έχει κανείς υπόψη του. Με τους Ντερκ Μπόγκαρντ, Στάνλεϊ Μπέικερ, Βίβιεν Μέρτσαντ, Μάικλ Γιορκ.

«Ερωτική επιθυμία» («In the mood for love», Χονγκ Κονγκ 2000) του Γουόνγκ Καρ Βάι. Ο χρόνος δεν έχει αγγίξει καθόλου το υπέροχο αυτό αισθηματικό φιλμ του κινέζου auteur, το χρονικό ενός μεγάλου αλλά ανεκπλήρωτου έρωτα με φόντο τη δεκαετία του 1960. Αισθητικά μιλώντας, είναι η ομορφότερη και η πιο πλήρης ταινία του Καρ Βάι, μια ταινία πλημμυρισμένη από συναισθήματα, εικόνες και μουσικές που σφραγίζονται στη μνήμη. Με τους Τόνι Λέουνγκ, Μάγκι Τσέουνγκ.

Επίσης στις αίθουσες

«Μαχητές των δρόμων 9» («Fast and the furious 9», ΗΠΑ, 2021) του Τζάστιν Λιν. Με αφορμή τα 20 χρόνια που έχουν μεσολαβήσει από την πρώτη (και καλύτερη) ταινία της κινηματογραφικής σειράς «The fast and the furious» («Οι μαχητές των δρόμων»), μια ένατη ταινία στην ουσία είναι ένα δώρο στους φανατικούς υποστηρικτές του franchise. Με τους Βιν Ντίζελ, Μισέλ Ροντρίγκεζ και περάσματα από τις Ελεν Μίρεν και Σαρλίζ Θερόν.

«Ορνιθες («ή πώς να γίνεις πουλί)» (Ελλάδα, 2021) του Μπάμπη Μακρίδη. Βασισμένη στους «Ορνιθες» του Αριστοφάνη, σε θεατρική διασκευή Γιάννη Αστερή και Νίκου Καραθάνου, η ταινία με τους Αλεξάνδρα Αϊδίνη, Μαρία Διακοπαναγιώτου, Βασιλική Δρίβα, Νίκο Καραθάνο κ.ά. παίζεται αποκλειστικά στον κινηματογράφο Στέλλα (Κυψέλη).

Βαθμολογία (από 0 έως 10)

l «Υποσχόμενη νέα γυναίκα»: 8

l «Digger»: 8

l «Γιάλντα, η νύχτα της συγχώρεσης»: 7

l «Το δυστύχημα»: 6

l «Ερωτική επιθυμία»: 9