Ποιο το νόημα των Ολυμπιακών Αγώνων;

Η Καόρι Γιαμαγκούτσι, ολυμπιονίκης στο τζούντο στο παρελθόν και νυν μέλος της Ιαπωνικής Ολυμπιακής Επιτροπής δεν έκρυψε τα λόγια της κάνοντας μια εκπληκτική δήλωση, τουλάχιστον για μέλος της ολυμπιακής οικογένειας της χώρας.

Τι είπε ακριβώς; Οτι η πατρίδα της, η Ιαπωνία, στριμώχτηκε στη γωνία κρατώντας τη διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων του Τόκιο εν μέσω πανδημίας.

«Ποιο είναι το νόημα αυτών των Ολυμπιακών Αγώνων και για ποιους γίνονται τελικά; Οι αγώνες έχουν ήδη χάσει το νόημά τους και διεξάγονται μόνο για χάρη τους. Πιστεύω ότι έχουμε ήδη χάσει την ευκαιρία να τους ακυρώσουμε».

Δεν είναι η μόνη. Ενας κορυφαίος ιάπωνας γιατρός προειδοποίησε ότι οι αγώνες θα μπορούσαν να προκαλέσουν νέα κρούσματα COVID-19 και ότι το να προχωρήσουμε σε αυτό το μοτίβο υπό τις παρούσες συνθήκες δεν θα ήταν φυσιολογικό.

Την ίδια στιγμή, πάνω από το 80% του ιαπωνικού πληθυσμού επιθυμεί να αναβληθούν ή να ακυρωθούν οι Ολυμπιακοί Αγώνες. Η εφημερίδα «Asahi Shimbun», επίσημος χορηγός των Αγώνων, προέτρεψε την κυβέρνηση να εγκαταλείψει την επιχείρηση.

Εάν διεξαχθούν οι αγώνες, κάτι που είναι και το πιθανότερο, αυτοί θα πραγματοποιηθούν ουσιαστικά σε άδεια στάδια, τα οποία κόστισαν πολύ ακριβά για να κατασκευαστούν.

Η ερώτηση της Γιαμαγκούτσι είναι αληθινή και ρεαλιστική. Για ποιον είναι οι Ολυμπιακοί Αγώνες; Οι αθλητές έχουν ήδη πολλές ευκαιρίες να αγωνιστούν σε όλα τα αθλήματα συμμετέχοντας στα διεθνή πρωταθλήματα. Και οι Ιάπωνες δεν πρέπει να πληρώνουν το τίμημα για τη διασκέδαση των τηλεθεατών.

Ισως οι Αγώνες είναι για τους ιάπωνες πολιτικούς που ελπίζουν ότι το θέαμα θα «γυάλιζε» το κύρος τους, ή μήπως είναι για τις παχιές γάτες της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής (ΔΟΕ), εκείνους που δεν αξίζουν και πιστεύουν ότι τα συμφέροντά τους πρέπει να ισοπεδώσουν τα συμφέροντα όλων των άλλων;

Οι προσδοκίες
Το ερώτημα για το τι είναι πραγματικά οι Ολυμπιακοί Αγώνες στοιχειώνει τους αγώνες από τότε που ο βαρόνος Πιερ ντε Κουμπερτέν τους «αναβίωσε» στην Αθήνα το 1896. Ο βαρόνος, όπως και άλλοι γάλλοι συντηρητικοί εκείνη την εποχή, ανησυχούσε για την εθνική ανδρεία, ειδικά μετά την ήττα του πολέμου εναντίον της Πρωσίας το 1871. Θεώρησε ότι τα ανταγωνιστικά αθλήματα θα ήταν η απάντηση στα μειονεκτήματα της γαλλικής ανδρικής ηλικίας.

Εκτός από την αποκατάσταση της γαλλικής αρρενωπότητας, ο Κουμπερτέν ήλπιζε επίσης ότι μια διεθνής αθλητική εκδήλωση θα προωθούσε την ειρήνη φέρνοντας κοντά τους λαούς του κόσμου. Οπως το World Fairs και το Boy Scout Jamborees, οι αγώνες θα ενθάρρυναν τη διεθνή φιλία καθώς και τον πατριωτισμό. Επειτα από καθαρό και θεμιτό ανταγωνισμό, οι πιο υγιείς από πολλά έθνη θα πορευτούν μαζί για ένα καλύτερο μέλλον.

Ο Σαρλ Μοράς, ο ακροδεξιός ιδεολόγος που εντάχθηκε στην υπερεθνικιστική «Γαλλική Δράση», γελοιοποίησε αρχικά τον ιδεαλισμό του Κουμπερτέν. Περιφρόνησε την ιδέα της διεθνούς φιλίας. Αλλά μετά άλλαξε γνώμη.

Ο ανταγωνισμός στον στίβο θα έκανε ανθρώπους από διαφορετικά έθνη να μισούν ο ένας τον άλλο ακόμη περισσότερο. Και αυτό, κατά την άποψή του, θα ήταν πολύ καλό πράγμα.

Στο τέλος, ούτε ο ιδεαλισμός του Κουμπερτέν, ούτε ο κυνισμός του Μοράς επικράτησαν. Η παγκόσμια ειρήνη δεν προέκυψε, αλλά και οι πόλεμοι δεν ήταν αποτέλεσμα της εθνικής συμμετοχής στα αθλητικά στάδια.

Οι προσδοκίες του Κουμπερτέν γκρεμίστηκαν όταν η τρεμάμενη φωνή του εκτίμησε τις αρετές της φιλίας και του δίκαιου παιχνιδιού στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Βερολίνου το 1936, την ώρα που ο Χίτλερ και ο Γκέρινγκ κάθονταν χαμογελώντας στα πολυτελή καθίσματά τους.

Κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι οι Ολυμπιακοί Αγώνες είχαν ορισμένους θετικούς σκοπούς από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες του Τόκιο το 1964 ήταν εξαιρετικά σημαντικοί για τους Ιάπωνες, συμβολίζοντας όχι μόνο την οικονομική αναβίωση αλλά και την πολιτική αξιοπρέπεια. Η Ιαπωνία δεν ήταν πλέον ένα «στρατιωτικό αρπακτικό» που ήταν υπεύθυνο για εκατομμύρια αιματηρούς θανάτους στην Ασία, αλλά μια ακμάζουσα δημοκρατία, ανοιχτή στον κόσμο.

Κάτι παρόμοιο μπορεί να πει κανείς και για τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Σεούλ του 1988. Επειτα από δεκαετίες σκληρής αυτοκρατορικής ιαπωνικής κυριαρχίας, τον καταστροφικό πόλεμο της Κορέας και περισσότερες δεκαετίες στρατιωτικής δικτατορίας, η Νότια Κορέα είχε αναδειχθεί ως μια σχετικά ανοιχτή κοινωνία με ανταγωνιστικές εκλογές, έναν ελεύθερο Τύπο, και έναν νέο πληθυσμό γεμάτο υπερηφάνεια και αισιοδοξία. Οι Κορεάτες άξιζαν τη διεθνή αναγνώριση. Οι αγώνες της Σεούλ ήταν μια πραγματική γιορτή.

Δεν τους χρειάζεται
Εκτός από αυτές τις σπάνιες περιπτώσεις, ωστόσο, οι Ολυμπιακοί Αγώνες είναι δύσκολο να δικαιολογηθούν. Η παρέλαση των ενστόλων με σημαίες είναι ένας αναχρονισμός του 19ου αιώνα, και εξακολουθεί να λατρεύεται σε χώρες των οποίων οι άνθρωποι δεν έχουν δικαίωμα να εκλέγουν τους ηγέτες τους, αλλά μόνο την υποχρέωση να τους επαινέσουν. Η Βόρεια Κορέα είναι το πρώην μεγάλο αφεντικό σε τέτοιες συμπεριφορές, αλλά οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες του Βλαντίμιρ Πούτιν το 2014, που πραγματοποιήθηκαν σε ένα υποτροπικό θέρετρο γεμάτο τεχνητό χιόνι, προορίζονταν σαφώς ως φόρος τιμής στον αυταρχικό του κανόνα. Και η λάμψη του κινεζικού εθνικισμού που είδαμε στους αγώνες του Πεκίνου το 2008 θα ήταν πιο κοντά στην καρδιά του Μοράς, παρά στον Κουμπερτέν.

Οι φτωχότερες χώρες, όπως η Ελλάδα το 2004, έχουν μείνει με τεράστια χρέη και ερημικά στάδια που έχουν γεμίσει με ζιζάνια. Και οι πλούσιες χώρες δεν χρειάζονται πραγματικά τις υπερβολές όπως αυτές που έγιναν στην Ατλάντα το 1996 ή στο Λονδίνο το 2012, εκτός εάν χρησιμοποιηθούν ως δικαιολογία για να επενδύσουν σε υποδομές που θα έπρεπε να έχουν κατασκευαστεί ούτως ή άλλως.

Το Τόκιο το 2021 σίγουρα δεν χρειάζεται τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Και όμως ο ολυμπιακός στρατός προχωρά, κερδίζοντας τεράστια χρηματικά ποσά ακόμη και όταν ορισμένες χώρες έχουν σχεδόν χρεοκοπήσει. Η ΔΟΕ είχε 985 εκατομμύρια ευρώ (1,2 δισεκατομμύρια δολάρια) έσοδα από τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας. Θυμάμαι να βλέπω τους αξιωματούχους της ΔΟΕ να τριγυρίζουν στη Σεούλ. Οσο πιο φτωχή ήταν η χώρα που εκπροσωπούσαν, τόσο μεγαλύτερα ήταν τα ρολόγια πλατίνας που είχαν.

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες είναι μια τεράστια επιχείρηση για τη ΔΟΕ, τους χορηγούς, τους προγραμματιστές ακινήτων και μερικές φορές για διεφθαρμένους πολιτικούς. Για αυτό είναι. Χιλιάδες αξιωματούχοι θα συσσωρευτούν στα λόμπι ακριβών ξενοδοχείων στο Τόκιο φέτος. Και αφού φύγουν για το επόμενο μέρος, τα μεγάλα γήπεδα που χτίστηκαν για το τίποτα θα παραμείνουν σε μεγάλο βαθμό ως εγκαταλελειμμένες τοποθεσίες μιας εκδήλωσης που δεν θα έπρεπε ποτέ να πραγματοποιηθεί.

Ο Ian Buruma είναι ολλανδός συγγραφέας με πιο πρόσφατο και γνωστό βιβλίο το The Churchill Complex: The Curse of Being Special, from Winston and FDR to Trump and Brexit