Το πανηγύρι της μνησικακίας

Στην αιχμή της πανδημίας, τα περασμένα Χριστούγεννα, με το λοκντάουν στην Ελλάδα να είναι η καθημερινότητά μας, ορισμένοι σελέμπριτι και ψευτοσελέμπριτι, η ζωή των οποίων είναι η επίδειξη ενός προσωπικού παραμυθιού της ματαιοδοξίας, απέδρασαν στο ανοιχτό Ντουμπάι, όπου εθεάθησαν να συμμετέχουν στην κοινωνική ζωή του – οι σελέμπριτι να διεκδικούν μερίδιο στην κουλτούρα της ατομικής ψυχαγωγίας τους και οι ψευτοσελέμπριτι να κάνουν δηλαδή ό,τι ξέρουν καλά, να επιδεικνύονται. Την εποχή εκείνη εθεάθη να δειπνεί σε εστιατόριο στο Ντουμπάι και ο έλληνας πρωταθλητής του τένις, ο Στέφανος Τσιτσιπάς – ο οποίος βρισκόταν εκεί προετοιμαζόμενος για το αυστραλιανό τουρνουά. Και στην Ελλάδα τον περίμεναν ουρανομήκεις επικρίσεις.

Πώς τολμά να είναι πρωταθλητής; Ποιος είναι αυτός που θεωρεί ότι είναι ξεχωριστός; Γιατί νομίζει ότι δικαιούται να διαφέρει; Τέτοια ερωτήματα υπαγόρευαν τις επικρίσεις – και στη βάση τους βρίσκεται πάντα ένας κοινωνικός φθόνος, μια μνησικακία. Ανεξήγητη λογικά, αντανακλαστική, την υπαγορεύει ένα ταξικό παράπονο: Γιατί εσύ κι όχι εμείς;

Υπό κανονικές συνθήκες, όλα αυτά είναι αναγνώσιμα σε μια κοινωνία του θεάματος. Σε ένα άθλημα συνδυασμένο με τον κοσμοπολιτισμό, ένας Ελληνας ξεχωρίζει. Η παλιά προσέγγιση, ότι ο σταρ του αθλητισμού είναι καταναλωτική αξία ενώ εμείς θα τον θέλαμε αξία χρήσης, υπαγορεύει αντανακλαστικά τις αντιδράσεις. Αλλά τα πράγματα δεν είναι τόσο αποστασιοποιημένα επειδή στο σημείο αυτό εισέρχεται η μνησικακία που δηλητηρίασε τη χώρα όλη τη δεκαετία της κρίσης: ο Τσιτσιπάς δεν είναι ένας από μας, το άθλημά του δεν είναι λαϊκό, είναι αριστοκρατία, δεν μας αγγίζει. Ετσι, στην πρόσληψη των αθλητικών επιτευγμάτων του επιστρέφει η ανάγνωση του λαϊκισμού, ο λαός εναντίον των ελίτ, και μαζί επιστρέφει η τοξικότητα της δεκαετίας του 2010. Το μίσος, η επιθυμία εξουθένωσης αυτού που δεν θέλουμε να ταυτιστούμε μαζί του, του ξένου. Εκεί σταματάει ο πολιτισμός και αρχίζει η βορβορώδης αντιπαράθεση. Το μίσος. Συμβολικό καταρχήν, βρίσκει στη συνέχεια περιεχόμενο και ψάχνει τρόπους να εκφραστεί: το Διαδίκτυο, τα κοινωνικά δίκτυα λειτουργούν σαν αντηχεία, μεταφέρουν και πολλαπλασιάζουν την ένταση.

Για τον ίδιο λόγο, στη θέση του Τσιτσιπά βρέθηκε και η πρωταθλήτρια του ίδιου αγωνίσματος, η Μαρία Σάκκαρη. Την πιο πετυχημένη εμφάνισή της, με στόφα πρωταθλήτριας στο Ρολάν Γκαρός, τη συνόδευσε η πληροφορία ότι η αθλήτρια έχει σχέση με ένα αγόρι. Στην επικράτεια της αδιακρισίας, όμως, το αγόρι ταυτοποιήθηκε: είναι ο γιος του Πρωθυπουργού, οπότε ο συμβολισμός της απόστασης από το άθλημα μετετράπη σε αντιπαράθεση με πολιτικές συνδηλώσεις. Χυδαία αντιπαράθεση, γεμάτη χτυπήματα κάτω από τη μέση.

Στον αθλητισμό οι ταυτίσεις δεν είναι υποχρεωτικές. Η εκπροσώπηση από τον αθλητή των εθνικών χρωμάτων θα μπορούσε να εκφράζει τον φίλαθλο (αυτόν που καταναλώνει το θέαμα και τους συμβολισμούς του), αλλά θα μπορούσε και να μην τον εκφράζει. Στην περίπτωση της Σάκκαρη, στη συγκεκριμένη συγκυρία, η απόσταση εκφράστηκε με παραβίαση των κανόνων του πολιτισμού. «Δεν είμαι του πατρός μου, δεν είμαι του ανδρός μου», φώναζαν οι φεμινίστριες – αλλά ο ιδεολογικός τους χώρος θα έπρεπε αυτά να τα εννοεί όχι για τους ιδεολογικά συγγενείς αλλά και για αυτούς που θεωρεί ιδεολογικά αντιπάλους. Διότι, αν δεν το κάνει, απλώς μιλάμε για λούμπεν χυδαιότητα και για τυφλό μίσος. Οχι για συμβολική αποστασιοποίηση, αλλά για πανηγύρι της μνησικακίας.