Ηξεραν να χτίζουν σωματεία

Και η μοίρα των μεγάλων είναι να είναι πάντα μεγάλοι. Και στη ζωή, τίποτα τυχαίο. Υπάρχουν περίοδοι εμφανίσεως κάποιων εκπλήξεων στο ελληνικό πρωτάθλημα, Εθνικός, Παναχαϊκή, Πανιώνιος, Λάρισα, αλλά οι μεγάλοι πάντα μεγάλοι. Κι αυτό όχι μόνο στο ελληνικό ποδόσφαιρο, αλλά και στο παγκόσμιο. Και το μυστικό τους το κρατάνε καλά φυλαγμένο. Κι είναι το ίδιο σε όλους. Μια μαγική λέξη που όλοι την εννοούν, ελάχιστοι την κατανοούν. Είναι η μαγική λέξη διαχείριση. Ολα τ’ άλλα, χρήμα, άνωθεν βοήθεια, έλεγχος οργάνων και, πάνω απ’ όλα, της πολύφερνης νύμφης που λέγεται διαιτησία, είναι συμπαρομαρτούντα. Ολα ξεκινάνε από τη διαχείριση. Αυτή ξεχωρίζει τους μεγάλους από τους πράγματι μεγάλους. Και σε κάθε χώρα, πλην Βρετανίας, είναι συνήθως ένας, το πολύ δύο ή τρεις. Και η μαγική λέξη δεν έχει μυστικά, απλά υπάρχει μόνιμα αδυναμία κατανοήσεώς της.

Πρώτα απ’ όλα μια ανυπόμονη υπομονή, που σημαίνει υποδομές. Και υποδομές έχουν όλοι, λίγο – πολύ. Δύο μόνο μετάλλαξαν τις υποδομές σε παραγωγική διαδικασία. Μιλάμε για τα χρόνια του επαγγελματικού ποδοσφαίρου. Γιατί προηγουμένως υπήρχαν τα λεγόμενα θυγατρικά σωματεία, μικρές ομάδες από την ίδια περιοχή, από τις οποίες τα λαγωνικά ψάρευαν πιτσιρικάδες ταλέντα. Στη δεκαετία του ’50, μέγιστος ψαράς γόνων ο Βαγγέλης ο Χέλμης, και ο Ολυμπιακός ένα αττικό θερμοκήπιο. Ο Δαρίβας από τη Νίκη Πλάκας, ο Μπέμπης από τα Πετράλωνα, ο Στεφανάκος από την Υπεροχή, ο Υφαντής από την Αγια-Σοφιά, ο Ξανθόπουλος από την Παλιά Κοκκινιά, ο Πολυχρονίου από την Παιανία.

Τα ίδια, λίγο – πολύ, σε όλα τα ποδοσφαιρικά στρατόπεδα. Μια σοφή τακτική, που αναπλήρωνε ανύπαρκτες εγκαταστάσεις, δομική αδυναμία υπάρξεως ακαδημιών, και ευφυής τακτική υποστήριξης των γειτονικών μικρών σωματείων, με υλικό, με μερική κάλυψη εξόδων τους και με παίκτες, εάν θεωρούνταν ακατάλληλοι για τη μεγάλη ομάδα.

Και η συγκεκριμένη αντίληψη κράτησε μισό αιώνα, και άνθησαν και η μεγάλη κατηγορία και τα μικρά σωματειάκια. Μια ποδοσφαιρική ευλογία που μας οδήγησε στην εξώπορτα του Μουντιάλ του ’70, όταν οι 14 από τους 16 διεθνείς ήταν γόνοι μικρών ερασιτεχνικών σωματείων. Από την περίφημη ομάδα του Γουέμπλεϊ, μόνον ο Κωνσταντίνου, ο Αθανασόπουλος και ο Φυλακούρης ήταν σαρξ εκ της σαρκός του Παναθηναϊκού. Ολοι οι υπόλοιποι, πλην Αριστείδη Καμάρα, παιδιά μικρών συνοικιακών και επαρχιακών ομάδων. Με έναν παράξενο τρόπο, αυτή η μετάγγιση στέρεψε μετά το ’80, και μάλιστα σε μια εποχή που όντως ισχυροί οικονομικοί παράγοντες πήραν το ποδόσφαιρο στα χέρια τους. Και όλοι τους καψούρια με τις ομάδες τους, και όλοι τους έτοιμοι να βουτήξουν βαθιά το χέρι στην τσέπη. Και όλοι, δυστυχώς, οι πρόεδροι των μεγάλων συλλόγων είχαν το ίδιο ελάττωμα: δεν ήξεραν μπάλα. Το ποδόσφαιρο τους ήταν γνωστό μόνον ως θέαμα. Ως άθλημα terra incognita.

Και οι προσεκτικές και μελετημένες έρευνες στον κόσμο των μικρών σωματείων αντικαταστάθηκαν από έναν παρανοϊκό κύκλο μεταγραφών. Και τη θέση των αλιέων ερασιτεχνικών γόνων την πήραν μανατζαραίοι, διευθυντές ποδοσφαιρικών τμημάτων, αρπακτικά κάθε λογής και τυχοδιώκτες κάθε επιλογής, και όπου γης, με την προσθήκη ξένων παικτών που σιγά σιγά εκτόπισαν τον έλληνα ποδοσφαιριστή.

Ετσι, το ελληνικό ποδόσφαιρο μπήκε για μία 20ετία στη σκιά της στοιχειωμένης Σελήνης. Και η γελοιοποίηση στο Μουντιάλ των ΗΠΑ, και η αβλαβής διέλευση στο Πανευρωπαϊκό του ’80 ήταν οι ασφαλέστεροι μάρτυρες του παραλογισμού του ελληνικού επαγγελματικού ποδοσφαίρου. Και την μπαγκέτα στην ορχήστρα της παραφωνίας κράτησαν οι λεγόμενοι μεγάλοι σύλλογοι. Και όλα αυτά σε μια εποχή που φωτεινές εξαιρέσεις, όπως η Λάρισα, η Καστοριά, ο Πιερικός, οι Σέρρες, βοούσαν εν τη ερήμω με τις περίλαμπρες πορείες τους. Σωματεία που όπως παλαιότερα η Δόξα Δράμας, η Παναχαϊκή, ο ΟΦΗ, ο σπουδαίος ΠΑΟΚ και ο έξοχος Αρης, της δεκαετίας του ’70, ακολουθούσαν κατά γράμμα αυτήν την παλιά αλάνθαστη συνταγή της συμπόρευσης με τα μικρά, γειτονικά τους σωματεία.

Και μόνον ένας κατάλαβε το τι έφταιγε στην ποδοσφαιρική Ανορέξια. Ενας σημαντικός αλλά ολότελα αφανής. Ούτε μόστρες, ούτε προεδριλίκια, ούτε πρωτοσέλιδα, ούτε καν δημοσιότητες. Ο πράγματι πολύ μεγάλος Θόδωρος Βαρδινογιάννης. Αντελήφθη την αξία αυτού του χαμένου παραδείσου και έστησε την Παιανία. Μια Παιανία όχι ακαδημία, ούτε καν φυτώριο. Μια Παιανία στρατόπεδο προσελεύσεως επιλεγμένων ταλέντων από όλη την Ελλάδα. Από ηλικίες 16 χρονών και μετά, μακριά από λογικές τσικό παιδικών και εφηβικών ομάδων. Αποτέλεσμα; Απογειώθηκε ο Παναθηναϊκός στις αρχές της δεκαετίας του ’90. Και μόνον ο θάνατός του άφησε στη μέση τη σοβαρότερη ως τότε στον χώρο του επαγγελματικού ποδοσφαίρου προσπάθεια. Και η δικαίωση του έργου του, οκτώ χρόνια μετά, όταν τα αμούστακα της Παιανίας κατέκτησαν το Πανευρωπαϊκό.

Δεκαέξι χρόνια αργότερα, ένας νέος δημιουργός ανέλαβε τον κουρασμένο Ολυμπιακό, ο Ευάγγελος Μαρινάκης. Και η πρώτη του ενέργεια ήταν παράλληλα με τις ανάγκες του πρωταθλήματος: να δώσει απόλυτη προτεραιότητα στην ανάγκη δημιουργίας πρότυπου ποδοσφαιρικού εργαστηρίου. Με μάτια σε όλη την Ελλάδα, επικεντρωμένος σε ηλικίες 16 ετών κυρίως, συγκέντρωσε και συγκεντρώνει τον ανθό του ελληνικού ποδοσφαίρου. Εναν ανθό που ευωδιάζει σήμερα ολόκληρη την Ευρώπη. Μια δεκάδα παιδιών του Ολυμπιακού ομορφαίνουν το ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο.

Και όλα αυτά μόνο τυχαία δεν είναι. Οσο για την πορεία στο φετινό πρωτάθλημα, το γλυκό παράπονο του αδελφού μου Παναγιώτη τα λέει όλα. Κάθε χρόνο καθαρίζαμε το πρωτάθλημα από τα Χριστούγεννα. Φέτος καθυστερήσαμε δύο εβδομάδες. Το καθαρίσαμε των Φώτων.