Εικόνες μέσα απ’ τη νεκρή γη

Από το αγόρι για τα θελήματα – πότε σε γκαράζ, πότε σε φαναρτζίδικο, πότε σε εμπορικό κατάστημα και εν τέλει σε φωτογραφείο των αρχών του 20ού αιώνα – κατέληξε να καταγραφεί ως «ο φωτογράφος της Εθνικής Αντίστασης». Στην πολυτάραχη διαδρομή του ο Σπύρος Μελετζής – ο «μπαρμπα-Σπύρος» στον κύκλο των φωτογράφων – με το ευαίσθητο βλέμμα του δεν στάθηκε μόνο στους αντάρτες του ΕΛΑΣ  δημιουργώντας ένα μοναδικό ντοκουμέντο με καταγραφές από το γενικό στρατηγείο στη Βίνιανη και στους Κορυσχάδες. Λάτρεψε τη φύση που αναδείχθηκε σε μούσα του. Και ως βαθύς γνώστης των μυστικών του φωτισμού, ασχολήθηκε εξίσου πετυχημένα με τη φωτογράφιση προσωπικοτήτων όπως οι Γεώργιος Παπανδρέου, Κωνσταντίνος Καραμανλής, Αρχιεπίσκοπος Μακάριος, Πατριάρχης Βαρθολομαίος και Κώστας Βάρναλης.

Την τύχη να απαθανατιστεί από τον ασπρόμαυρο φακό του είχε και η Θήρα. Την εποχή που επούλωνε τις πληγές της από τον μεγαλύτερο σεισμό του 20ού αιώνα στην Ευρώπη μεγέθους 7,5 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ (9 Ιουλίου 1956). Την ώρα που οι ντόπιοι έδιναν τη δική τους μάχη με τη θηραϊκή γη αλλά και τις στιγμές που από τη γη της αναδύονταν οι θαμμένοι στην τέφρα θησαυροί του Ακρωτηρίου από τον ακαδημαϊκό Σπυρίδωνα Μαρινάτο. Τα 524 καρέ του – τακτοποιημένα σε πέντε άλμπουμ και σε ένα κουτί, τα οποία είχε δωρίσει εν ζωή στον συλλέκτη Δημήτρη Τσίτουρα – παρουσιάζονται για πρώτη φορά ως σύνολο σε μια ιδιαίτερα προσεγμένη έκδοση, υπό τον τίτλο «Σπύρος Μελετζής, Σαντορίνη» (εκδ. Αρχείο Θηραϊκών Μελετών – Αρχείο Δημήτρη Τσίτουρα), σε επιμέλεια του συλλέκτη και με την καλλιτεχνική φροντίδα των Θύμιου Πρεσβύτη και Θοδωρή Αναγνωστόπουλου. Οι φωτογραφίες που προδημοσιεύουν σήμερα τα «Πρόσωπα» όχι μόνο αναδεικνύουν μια χαμένη κάτω από τον οδοστρωτήρα της τουριστικής ανάπτυξης εικόνα του νησιού, αλλά παρουσιάζονται και με την υπογραφή του δημιουργού τους, καθώς μέρος του υλικού στο παρελθόν είχε δημοσιευθεί χωρίς να αναφέρεται το όνομά του.

Το βιβλίο απέχει από ένα συνηθισμένο λεύκωμα, καθώς περιλαμβάνει κείμενα των Αλκη Ξανθάκη, Λευτέρη Ζώρζου, Νίνας Γεωργιάδου, Βούλας Διδώνη-Μποζινέκη, Ναννώς Μαρινάτου, Παρασκευής Νομικού και Γιάννη Μεταξά, που δεν περιορίζονται στο έργο του φωτογράφου αλλά τεκμηριώνουν τα θέματα που έχει φωτογραφίσει, όπως ανασκαφές στο Ακρωτήρι, εργάτες στα ορυχεία της θηραϊκής γης, ανοικοδόμηση μετά τον σεισμό, ορισμένες καρτ-ποστάλ που είχε τυπώσει από φωτογραφίες του. Δεν αποκρύπτεται παράλληλα και η δυσκολία που ανέκυψε κατά τη μελέτη του υλικού, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις δεν είναι αποσαφηνισμένη με ακρίβεια η χρονολόγηση των φωτογραφιών.

Ο ΣΠ. ΜΑΡΙΝΑΤΟΣ. Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πτυχή της συγκεκριμένης έκδοσης είναι η κατά το δυνατόν σφαιρική προσέγγιση των θεμάτων, καθώς ο αναγνώστης μπορεί να πάρει πολύτιμες και εκλαϊκευμένες πληροφορίες για τη γεωλογική ιστορία του νησιού ή τον τρόπο που διαμορφώθηκε το αρχιτεκτονικό του προφίλ. Να μάθει ότι οι φωτογραφίες του σπουδαίου Σπύρου Μελετζή αποτελούν τη μοναδική καταγραφή που έχει βρεθεί από τα ορυχεία θηραϊκής γης και στις οποίες παρουσιάζεται με τον πιο γλαφυρό τρόπο ο μόχθος των Θηραίων για να επιβιώσουν σε δύσκολες εποχές. Να καταλάβει πως οι εικόνες (με τον έλεγχο των ενδιάμεσων τονικοτήτων μεταξύ άσπρου και μαύρου) δημιουργούν «βάθος» στις δύο διαστάσεις τους δίνοντας στον θεατή την αίσθηση του ανάγλυφου και του τρισδιάστατου του χώρου. Αλλά και να διαβάσει ενδιαφέρουσες προσωπικές ιστορίες, όπως εκείνη που θέλει ενδεχομένως τον Σπυρίδωνα Μαρινάτο να «γνώρισε» τον συνονόματό του φωτογράφο όταν ο δεύτερος εκλήθη να μεγεθύνει μια νεανική φωτογραφία του πρώτου ως κυνηγού, να ποζάρει περήφανος με τη λεία του. Και αυτό το καρέ να έγινε η αφορμή της πρόσκλησης του Σπ. Μελετζή στο Ακρωτήρι ώστε να καταγράψει τη στιγμή της συνάντησης της προϊστορίας με τον 20ό αιώνα.