Ακραίος διάδοχος

Θα γίνει στα 49 του χρόνια – αν γίνει – ο δεύτερος νεότερος πρωθυπουργός του Ισραήλ έπειτα από τον αλλοτινό μέντορα και νυν άσπονδο εχθρό του, τον Μπενιαμίν Νετανιάχου. Θα γίνει επίσης – αν τελικά γίνει – ο πρώτος αρχηγός κυβέρνησης στην ιστορία του εβραϊκού κράτους που φορά κιπά και τηρεί την αργία του Σαββάτου. Αλλά και ο πρώτος που δηλώνει τόσο ευθαρσώς πως το παλαιστινιακό ζήτημα δεν γίνεται να διευθετηθεί, και μόνο να το υπομείνουν μπορούν οι Ισραηλινοί, «σαν θραύσμα οβίδας στους γλουτούς» – για παλαιστινιακό κράτος ούτε λόγος. Ο Ναφτάλι Μπένετ, ο επικεφαλής της ακροδεξιάς συμμαχίας Γιάμινα, πιθανόν να γίνει αύριο Κυριακή ο νέος πρωθυπουργός του Ισραήλ, επικεφαλής για τα επόμενα δύο χρόνια του ετερόκλητου όσο και εύθραυστου οκτακομματικού κυβερνητικού συνασπισμού που κατάφερε να συγκροτήσει ο κεντρώος Γιαΐρ Λαπίντ. Πρώτα πρέπει όμως να κερδίσει την ψήφο εμπιστοσύνης της Κνεσέτ, δεν είναι δεδομένο, ο συνασπισμός διαθέτει οριακή πλειοψηφία και το κλίμα στο Ισραήλ είναι εξαιρετικά φορτισμένο – δεν είναι τυχαία η προειδοποίηση για κίνδυνο βίας που απηύθυνε το περασμένο Σάββατο ο επικεφαλής της Σιν Μπετ.

«Σε μερικές ημέρες θα ενθρονίσουμε τη νέα κυβέρνηση. Κάποια από τα κόμματα θα συμπεριληφθούν και άλλα θα βρεθούν στην αντιπολίτευση. Δεν είναι καμιά καταστροφή, είναι μια αλλαγή κυβέρνησης. Ενα απόλυτα συνηθισμένο και φυσιολογικό γεγονός, που συμβαίνει σε κάθε δημοκρατική χώρα. Το ισραηλινό κράτος δεν είναι μοναρχία, κανείς δεν έχει το μονοπώλιο της εξουσίας»: αυτές οι πρόσφατες δηλώσεις του Μπένετ συνοψίζουν και τον πόλεμο που δέχεται ο νέος κυβερνητικός συνασπισμός, μια – υποτίθεται – «επικίνδυνη αριστερή κυβέρνηση», από τον απερχόμενο πρωθυπουργό, και την «αύξηση της ολοένα και πιο ακραία βίαιης και εμπρηστικής ρητορικής, ιδιαίτερα στα σόσιαλ μίντια», για την οποία προειδοποίησε η Σιν Μπετ, και τις διαδηλώσεις ακροδεξιών ομάδων κοντά στα σπίτια βουλευτών του Γιάμινα, και τις κατηγορίες που δέχονται για «προδοσία», και όλα όσα μπορούν να πάνε στραβά τα επόμενα 24ωρα σε ένα Ισραήλ που βράζει – κι ας έδειξε πρόσφατη δημοσκόπηση πως ένα 46% των πολιτών προτιμά την «κυβέρνηση αλλαγής» από το να κληθεί στις κάλπες για πέμπτη φορά μέσα σε δύο χρόνια.

Η ίδια δημοσκόπηση, βέβαια, έδειξε πως ένα 42% των Ισραηλινών πιστεύει πως η κυβέρνηση θα ορκιστεί μεν, αλλά δεν θα αντέξει. Λογικό, αν αναλογιστεί κανείς ότι πρόκειται για μια συμμαχία αριστερών, φιλελεύθερων, δεξιών, εθνικιστικών και θρησκευτικών κομμάτων, καθώς και – για πρώτη φορά στην ισραηλινή ιστορία – ενός αραβικού ισλαμιστικού κόμματος, του Ράαμ, με μοναδικό κοινό παρονομαστή την επιθυμία τους να διώξουν τον Νετανιάχου από τον πρωθυπουργικό θώκο έπειτα από 12 χρόνια, αφήνοντάς τον μόνο στο εδώλιο του κατηγορουμένου για διαφθορά. Με δυο λόγια, ελάχιστοι πιστεύουν πως θα προλάβει ο κεντρώος Λαπίντ να παραλάβει το 2023 την πρωθυπουργική σκυτάλη από τον Μπένετ, όπως έχει συμφωνηθεί. Και είναι τόσο αβέβαια όλα, που κι εμείς δεν έχουμε προλάβει να ασχοληθούμε με το ουσιώδες: τι είδους πρωθυπουργός θα είναι ο Ναφτάλι Μπένετ;

Γιος αριστερών αμερικανών μεταναστών που ενστερνίστηκαν τον εθνικισμό μετά την εγκατάστασή τους στο Ισραήλ, ο Μπένετ γεννήθηκε το 1972 στη Χάιφα, φοίτησε σε θρησκευτικό σχολείο και υπηρέτησε στην επίλεκτη μονάδα των ισραηλινών ειδικών δυνάμεων Σαγερέτ Ματκάλ – όπως και ο Νετανιάχου. «Εχω ήδη σκοτώσει πολλούς Αραβες στη ζωή μου και δεν υπάρχει απολύτως κανένα πρόβλημα με αυτό», είχε πει κάποτε. Σπούδασε νομικά στην Ιερουσαλήμ, παντρεύτηκε το 1999 μια επαγγελματία ζαχαροπλάστισσα, με την οποία απέκτησε τέσσερα παιδιά, κι έφυγε αρχές της δεκαετίας του 2000 για τη Νέα Υόρκη: εκεί συνίδρυσε μια εταιρεία κυβερνοασφάλειας, τη Cyotta, την οποία πούλησε το 2005 αντί 145 εκατομμυρίων δολαρίων.

Το άλμα στον κόσμο της ισραηλινής πολιτικής το έκανε το 2006, ως δεξί χέρι και επιτελάρχης του Νετανιάχου. Το 2008 όμως εγκατέλειψε το Λικούντ για να αναλάβει επικεφαλής του Συμβουλίου Yesha, οργάνωσης που εκπροσωπεί τους ισραηλινούς εποίκους στη Δυτική Οχθη – η βασική «πελατεία» του, κι ας μην υπήρξε ποτέ ο ίδιος έποικος. Δύο χρόνια αργότερα, συνίδρυσε την οργάνωση Το Ισραήλ Μου, το 2012 ανέλαβε τα ηνία του ακροδεξιού σχηματισμού Εβραϊκό Σπίτι και το 2019 τέθηκε επικεφαλής του Γιάμινα. Στο μεταξύ, από το 2013 και εξής, είχε αναλάβει συνολικά πέντε υπουργικά χαρτοφυλάκια, Οικονομίας, Θρησκευτικών Υπηρεσιών, Διασποράς, Παιδείας και πιο πρόσφατα, μεταξύ 2019-2020, Αμυνας, οργανώνοντας στην κορύφωση της πανδημίας μια θεαματική κινητοποίηση του στρατού για την αντιμετώπιση της κρίσης. Στις εκλογές του Μαρτίου, το Γιάμινα εξασφάλισε 6,2% των ψήφων και επτά έδρες. Προεκλογικά, ο Μπένετ είχε αποκλείσει το ενδεχόμενο να συνεργαστεί με τον Λαπίντ ή οποιοδήποτε αραβικό κόμμα – τον ηγέτη του Ράαμ, άλλωστε, Μανσούρ Αμπάς, τον είχε χαρακτηρίσει «υποστηρικτή της τρομοκρατίας». Μετά τη συμφωνία τους, τον αποκάλεσε «γενναίο ηγέτη» και «αξιοπρεπή άνθρωπο».

Ο Μπένετ θεωρείται δεξιότερος του Νετανιάχου. Κηρύττει έναν οικονομικό υπερφιλελευθερισμό, μια σκληρή στάση έναντι του Ιράν, την προσάρτηση σχεδόν των δύο τρίτων της Δυτικής Οχθης. «Η εποχή ενός παλαιστινιακού κράτους έχει τελειώσει!», είχε διακηρύξει περιχαρής το 2016, την επομένη της εκλογής του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ. H κυβερνητική συμφωνία, βέβαια, τον υποχρεώνει να επικεντρωθεί ως πρωθυπουργός στα εσωτερικά ζητήματα, να επιδοθεί σε δύσκολες ασκήσεις ισορροπίας με τους υπόλοιπους εταίρους. Και κάποιοι επιμένουν πως κατά βάθος είναι πραγματιστής, όχι φανατικός. Αλλωστε στον Λευκό Οίκο, επισημαίνουν, βρίσκεται πια ο Τζο Μπάιντεν, όχι ο Τραμπ. Τι σημαίνουν όλα αυτά; Μόνο ο χρόνος θα δείξει.