«Οι τέχνες είναι εργαλείο {LF}για κοινωνική αλλαγή»

Μία ομάδα μουσικών με μειωμένη όραση που χρησιμοποιούν τη γραφή Μπράιγ για να παίζουν μουσική. Παιδιά δημοτικού που βάζουν το διήγημα στην καθημερινότητά τους μέσα από τον διαγωνισμό «Alternarratives». Και το «Ονειρο θερινής νυκτός» του Σαίξπηρ σε μορφή θεάτρου-ντοκουμέντου για να το ανακαλύψουν νέα ακροατήρια (σε συνεργασία με τη Royal Shakespeare Company). Οταν ζητήσαμε από τη Φραν Σάντερσον (Fran Sanderson), διευθύντρια στο πρόγραμμα επενδύσεων για τις τέχνες και τον πολιτισμό της αγγλικής Nesta, ο κατάλογος ήταν μόνο ενδεικτικός. Αυτό που πιθανότατα στην Ελλάδα μοιάζει όντως με όνειρο θερινής νυκτός, για τη μη κυβερνητική οργάνωση Nesta είναι μέρος της κοινωνικής ευθύνης: ο συνδυασμός των πολιτιστικών δράσεων με τη δημιουργική οικονομία και ανάπτυξη. «Χρησιμοποιούμε υποτροφίες, προγράμματα για τη στήριξη της καινοτομίας για να αναπτύξουμε νέες επιχειρηματικές ιδέες. Να προωθήσουμε μια κουλτούρα οργανωμένου πειραματισμού στις τέχνες και στον πολιτισμό» μας λέει η Φραν Σάντερσον, η οποία πρόσφατα συμμετείχε στις εργασίες του Delphi Economic Forum, μεταφέροντας τις εμπειρίες της στον τομέα που εκπροσωπεί. «Ανάμεσα στα προγράμματα που “τρέξαμε” ήταν ένα ταμείο ψηφιακού R&D με το Συμβούλιο Τεχνών της Αγγλίας, το οποίο συνδέει καλλιτεχνικούς οργανισμούς με τεχνολογικούς και πανεπιστημιακούς φορείς. Επίσης το πρόγραμμα “Amplified”, μέσω του οποίου πολιτιστικοί οργανισμοί χρησιμοποιούν τις νέες ψηφιακές ιδέες με κοινωνικό αντίκτυπο. Για παράδειγμα, ένας όμιλος ΜΜΕ που συνεργάζεται με υπηρεσίες νεότητας για να δημιουργήσουν μια εφαρμογή σχετικά με την ενημέρωση της εκμετάλλευσης παιδιών. Ή το πρόγραμμα των μουσικών με μειωμένη όραση, το “Alternarratives” κ.ά. Είναι μια μεγάλη ποικιλία, αλλά όλες οι δράσεις αφορούν τη νέα επιχειρηματικότητα, τον πειραματισμό, τις τέχνες ως πανίσχυρο εργαλείο για την κοινωνική αλλαγή».

Με ποιον τρόπο οι τέχνες και ο πολιτισμός μπορούν να οδηγήσουν στη δημιουργική οικονομία;

Πολύ συχνά πέφτουμε στην παγίδα να συζητούμε τον ψευδεπίγραφο διαχωρισμό ανάμεσα στις «επιχορηγούμενες» και τις «ανεξάρτητες» δράσεις του πολιτισμού. Νομίζω ότι είναι ένας αντιπαραγωγικός τρόπος για να προσεγγίσουμε τη δημιουργική οικονομία. Οταν επικρατούν αυτοί οι δύο τύποι χρηματοδότησης, τότε ενεργοποιούνται και πολωτικές συμπεριφορές. Πιστεύουμε ότι οι «επενδύσεις με κοινωνικό αντίκτυπο» μπορούν να γεφυρώσουν αυτό το χάσμα γεννώντας μοντέλα που αναπαράγονται και επεκτείνονται. Παράλληλα αναγνωρίζουν, καταγράφουν και ανταμείβουν την κοινωνική υπεραξία στην οποία αποσκοπεί μια επιχορήγηση.

Τι θα λέγατε για την περίπτωση της Ελλάδας, με δεδομένο το «συγκριτικό πλεονέκτημα» της πολιτιστικής κληρονομιάς;

Η Ελλάδα έχει πράγματι αυτή την αξιοθαύμαστη κληρονομιά – μεγάλους στοχαστές, τέχνη, εξαιρετική αρχιτεκτονική, θεατρική και λογοτεχνική παραγωγή – που αναγνωρίζεται ως η σημαντικότερη στον παγκόσμιο πολιτισμό. Κάτι τέτοιο σημαίνει φυσικά ένα τεράστιο κέρδος για τον τουρισμό, αλλά οι επιφανειακές, εμπορικές απαιτήσεις των τουριστών δεν πρέπει να υπερνικούν τη βαθύτερη εκτίμηση γι’ αυτόν τον πολιτισμό, τη γνώση και την ανάπτυξη.

Οι νέες τεχνολογίες και το crowdfunding δείχνουν τον δρόμο για το μέλλον;

Οι νέες τεχνολογίες είναι ζωτικής σημασίας για να φτάσει κανείς σε νέα ακροατήρια, να αναπτύξει μορφές τέχνης, να προωθήσει τη διαδραστικότητα μεταξύ μιας κοινότητας. Εξίσου σημαντικές είναι για τη συλλογή δεδομένων αλλά και τη διαχείριση μοντέλων επιχειρηματικής ανάπτυξης. Νομίζω ότι το crowdfunding θα συναντήσει τα ψηφιακά νομίσματα (blockchain) με ενδιαφέροντα τρόπο, που μπορεί να ενισχύσει την προσβασιμότητα και να αποκρούσει τα μονοπώλια πολιτιστικού περιεχομένου. Οπως είναι τώρα, το crowdfunding μπορεί να αποδειχθεί πολύ πετυχημένο για βραχύβια πρότζεκτ (one off), αλλά για τους μικρούς οργανισμούς απαιτεί μεγάλο εργασιακό κεφάλαιο και λειτουργεί καλύτερα ως καμπάνια περιορισμένου χρόνου.

Ποιο πιστεύετε ότι είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο στην προώθηση των τεχνών ως μέσο κοινωνικής αλλαγής;

Νομίζω ότι συχνά η τέχνη και ο πολιτισμός μπαίνουν χαμηλά στις προτεραιότητες των αναγκών. Μπορώ έως και να το καταλάβω αυτό, ειδικά σε περιόδους οικονομικής λιτότητας και μέσα στην πανδμική κρίση την οποία ζούμε, όπου οι νοσηλευτές και νοσηλεύτριες είναι σαφώς πιο αναγκαίοι για την κοινωνική λειτουργία από την όπερα. Ας δούμε την κατάσταση αντίστροφα, ωστόσο: έναν κόσμο που διαχρονικά επενδύει πολύ λίγα στον πολιτισμό, έτσι ώστε το δημιουργικό αποτύπωμά μας να πλησιάζει στο μηδέν ή να περιοριζόμαστε στην τέχνη που παράγει το ιδιωτικό κεφάλαιο. Τότε μπορούμε να καταλάβουμε πόσο σημαντικές είναι οι τέχνες για τη διασύνδεση, την επικοινωνία, την πρόκληση και την εξέλιξη της ανθρώπινης κοινότητας. Πιστεύω μάλιστα ότι όλα αυτά τα θυμηθήκαμε μέσα από τις υπέροχες ιστορίες και την ανθρωπιά που έφεραν οι τέχνες σε πολλούς μέσα ακριβώς στην κρίση που ζήσαμε.