«Ηρεμα νερά» στη σκιά των ΗΠΑ

«Το καλό σενάριο επικράτησε» στην επίσκεψη του τούρκου υπουργού Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου, κλειδώνοντας και τη συνάντηση του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, στις 14 Ιουνίου. Η επίσκεψη Τσαβούσογλου στην Αθήνα έγινε με το βλέμμα σε ΗΠΑ και ΕΕ, με την Αγκυρα να θέλει να εξευμενίσει τη Δύση που διαπιστώνει ότι η σχέση της με την Τουρκία γίνεται όλο και πιο δύσκολη. Αν και οι διαφωνίες σε καίρια ζητήματα παραμένουν, το ραντεβού σε επίπεδο κορυφής δείχνει ότι οι δύο πλευρές βαδίζουν – σύμφωνα και με κυβερνητικές πηγές – προς τον στόχο ενός «ήρεμου καλοκαιριού» και σε ένα άτυπο «μορατόριουμ» αποκλιμάκωσης.

Στην Αθήνα δεν υπάρχουν αυταπάτες για τους λόγους που υποχρεώνουν την Αγκυρα να αλλάξει στάση, έστω και επικοινωνιακά, αυτή τη χρονική στιγμή. Στην πρόσφατη επίσκεψή της στην Αγκυρα, η αναπληρώτρια ΥΠΕΞ των ΗΠΑ Γουέντι Σέρμαν έστειλε νέο τελεσίγραφο στην τουρκική κυβέρνηση για τους S400, ενώ πληροφορίες θέλουν τη συνάντηση Ερντογάν – Μπάιντεν να μην έχει κλειδώσει οριστικά στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ. Οι ΗΠΑ άλλωστε επικρίνουν την Τουρκία τόσο για τα ανθρώπινα δικαιώματα, ενώ τονίζουν την ανάγκη διαλόγου της με την Ελλάδα, δείχνοντας ότι επιθυμούν να επιβάλουν ένα πλαίσιο στη σχέση τους με την Αγκυρα. Την ίδια στιγμή, η θετική ατζέντα που η Αγκυρα έχει ανάγκη από την ΕΕ έχει συνδεθεί άμεσα με τις εξελίξεις στα ελληνοτουρκικά, αλλά και στο Κυπριακό. Σε αυτό το πλαίσιο η τουρκική πλευρά έχει ανάγκη περισσότερο από ποτέ την έξωθεν καλή μαρτυρία, που θα εξισορροπήσει τη συμπεριφορά της.

Σημειώνεται ότι η τελευταία συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν ήταν τον Δεκέμβριο του 2019 στο Λονδίνο, με τις δύο πλευρές να καταγράφουν σε κλίμα έντασης τις εκατέρωθεν διαφωνίες, στη σκιά και της πρόσφατης τότε υπογραφής του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου. Η αποκατάσταση ενός διαύλου επικοινωνίας και κυρίως επαφών σε επίπεδο κορυφής, που εκτιμάται ότι μπορεί να επιτευχθεί εάν η συνάντηση του Πρωθυπουργού με τον τούρκο πρόεδρο εξελιχθεί ομαλά, θεωρείται ότι μπορεί να συμβάλει σε μια καλύτερη συνεννόηση των δύο πλευρών.

Η Αθήνα θεωρεί ότι υπάρχει περιθώριο να δοθεί χώρος στη θετική ατζέντα μεταξύ των δύο χωρών, σημειώνοντας ωστόσο ότι πολλά θα εξαρτηθούν από τη συμπεριφορά της Τουρκίας. Η ελληνική διπλωματία θέτει ως στόχο μια ουσιαστική προσέγγιση με την Αγκυρα, γεγονός που μπορεί να καταστεί δυνατό μόνο εφόσον τερματιστούν οι προκλήσεις, οι παράνομες κινήσεις και η επιθετική ρητορική, επαναλάμβαναν κυβερνητικές πηγές, με τις προσδοκίες όμως κάποιας άμεσης καταγραφής εξελίξεων να είναι μάλλον μηδαμινές.

Ανώτατες διπλωματικές πηγές επιβεβαίωναν το «θετικό» κλίμα στο οποίο πραγματοποιήθηκε η συνάντηση του Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Μεβλούτ Τσαβούσογλου στο Μέγαρο Μαξίμου, σημειώνοντας ότι η συμπεριφορά της Τουρκίας θα είναι αυτή που θα κρίνει πολλά.

Προσεκτικά βήματα. Οι κοινές δηλώσεις Δένδια – Τσαβούσογλου ήταν σύντομες και προσεκτικές, διαπιστώνοντας κυρίως τις μεταξύ τους διαφωνίες και εκκρεμότητες. Οπως ανέφεραν και οι δύο ΥΠΕΞ, κατά τη συζήτηση τέθηκε το σύνολο των ζητημάτων που άπτονται των διμερών σχέσεων, αλλά και των σχέσεων ΕΕ – Τουρκίας. «Εχουμε πλήρη επίγνωση των διαφορετικών και σε αρκετά, ιδιαίτερα σοβαρά, θέματα των διαμετρικά αντίθετων θέσεων που πρεσβεύουμε, εμείς και η Τουρκία» σημείωσε ο Δένδιας, για να προσθέσει ότι σκοπός της συνάντησης ήταν «να επιχειρήσουμε μια διαδικασία πρώτης συνεννόησης και, αν αυτό καταστεί δυνατόν, σταδιακής ομαλοποίησης της κατάστασης σε βάθος χρόνου». Ο Τσαβούσογλου από την πλευρά του ανέφερε επίσης ότι τα ζητήματα που εκκρεμούν προς επίλυση είναι πολλά, για να προσθέσει ότι για την Τουρκία πρέπει να συζητηθούν στη βάση του «δικαίου και των κοινών συμφερόντων». Αναφέρθηκε στη θέληση της Αγκυρας να συνεχίσει τις σχέσεις της με την Αθήνα «χωρίς όρους και προϋποθέσεις». Επίσης μίλησε τόσο για την επανεκκίνηση των Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, όσο και για τις διερευνητικές – τις οποίες αποκάλεσε «συμβουλευτικές» -, λέγοντας ότι θα συνεχιστούν το επόμενο διάστημα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι δύο ΥΠΕΞ σήμερα θα συμμετάσχουν μέσω τηλεδιάσκεψης στην υπουργική σύνοδο του ΝΑΤΟ, με αντικείμενο τη Σύνοδο Κορυφής της Συμμαχίας.