Tory men, {LF}Whig measures

Παρά τον μηχανικό αντιαμερικανισμό της, στο βάθος η Αμερική πάντα ασκούσε μία ανομολόγητη γοητεία στην εγχώρια Αριστερά. Το μέγα ταμπού ξεπεράστηκε σταδιακά στα χρόνια της κυριαρχίας του ΠΑΣΟΚ και του lifestyle, δηλαδή στην εποχή της Πασοκαρίας, όταν η Νέα Υόρκη είχε γίνει ο αγαπημένος προορισμός για την αναψυχή των επιφανών πασόκων και για τα ψώνια των κυριών τους.

Ξεπεράστηκε (λίγο τραυματικά, είναι αλήθεια…) και από τη ριζοσπαστική Αριστερά, όταν η χρεοκοπία του κρατισμού την έφερε στην κυβέρνηση και ανακάλυψε πως ο Τραμπ, ενώ έδειχνε διαβολικός, στο τέλος τα έκανε όλα για το καλό – για να μην ξεχνάμε τη συγκινητικά παιδαριώδη διατύπωση του Τσίπρα. Τώρα, τους έχει σαγηνεύσει ο Μπάιντεν και η οικονομική πολιτική την οποία προωθεί λόγω της πανδημίας. Στην περίπτωσή του, η Αριστερά βλέπει τη δικαίωση του προγράμματός της και κάνει λάθος.

Ιστορικά, οι πανδημίες πάντοτε επιδρούν στην εξέλιξη των πραγμάτων. Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία, λ.χ., ποτέ δεν ξεπέρασε την πληθυσμιακή μείωση εξαιτίας του λοιμού επί Ιουστινιανού. Η πανώλη του 14ου αιώνα, που αφάνισε τουλάχιστον κατά το ήμισυ τον ευρωπαϊκό πληθυσμό, οδήγησε σε αλλαγές στην οικονομία, όπως η αύξηση των αγροτικών ημερομισθίων, που έθεσαν τη βάση για την ανάπτυξη της αστικής τάξης αργότερα. Η Αμερική όμως δεν πρόκειται να γίνει σοσιαλιστική εξαιτίας του κορωνοϊού.

Η προσαρμοστικότητα στις περιστάσεις ήταν ανέκαθεν ίδιον των συντηρητικών και φιλελεύθερων κομμάτων, δηλαδή των κομμάτων του φάσματος της Κεντροδεξιάς, με τους σημερινούς όρους. Ηταν το φυσικό πλεονέκτημα της απουσίας ασφυκτικού ιδεολογικού πλαισίου, εν αντιθέσει με τα κόμματα της Αριστεράς, για τα οποία ο ιδέες προηγούνται και η πραγματικότητα οφείλει να ακολουθεί. Είναι η πνευματική ευελιξία στην οποία αναφερόταν ο βρετανός πρωθυπουργός του 19ου αιώνα Ντισραέλι, όταν έλεγε ότι η συνταγή για μία καλή κυβέρνηση είναι να αποτελείται από συντηρητικούς ανθρώπους και φιλελεύθερα μέτρα (Tory men and Whig measures). Αυτή η δυνατότητα προσαρμογής στις ανάγκες της εποχής, σε τελευταία ανάλυση, διέψευσε τις προβλέψεις του Μαρξ.

Ομως, ορισμένα ερωτήματα έχουν απαντηθεί οριστικά και με τεράστιο ανθρώπινο κόστος. Στην εποχή μας, δεν τίθεται πια ζήτημα, λ.χ., αν το κράτος μπορεί να είναι αποτελεσματικότερο από τον ιδιωτικό τομέα στη βιομηχανική παραγωγή. Οσοι φαντάζονται άρση της πατέντας των εμβολίων, κρατικά εργοστάσια να ξεφυτρώνουν σαν μανιτάρια σε κάθε γωνιά του κόσμου και να παράγουν αφθονία εμβολίων σε τιμές κόστους, αυταπατώνται.

Ειδικά στην περίπτωση των εμβολίων, η συνέργεια κράτους και ιδιωτικού τομέα ήταν ο λόγος για τον οποίον είχαμε τόσο γρήγορα αποτελέσματα και στην εύρεση του εμβολίου και στην παραγωγή του. Γι’ αυτό ακριβώς η Ευρώπη και οι ΗΠΑ χρηματοδότησαν αδρά τις φαρμακευτικές βιομηχανίες στη διάρκεια της κρίσης. Το έκαναν, επειδή η συνέργεια (ο καθένας να μετέχει με αυτό που μπορεί καλύτερα) ήταν το αποτελεσματικότερο μέσο για την επίτευξη του επείγοντος σκοπού. Επειδή, επίσης, θα ήταν αυτοκτονική τρέλα να επιχειρούσε ένα οποιοδήποτε κράτος να αντικαταστήσει τις υπάρχουσες παραγωγικές δομές της ελεύθερης οικονομίας με κρατικές.

Κανείς δεν αμφισβητεί ότι αυτή η πανδημία, η πρώτη έπειτα από έναν αιώνα, υποχρεώνει τις κυβερνήσεις των δημοκρατικών χωρών να προσαρμόσουν την οικονομική πολιτική τους για τις περιστάσεις. Ομως οι αλλαγές που συμβαίνουν γύρω μας εξαιτίας της πανδημίας δεν είναι όλες προς τα αριστερά. Δεν προσέξατε με πόση άνεση, χωρίς ίχνος ενοχών, ξεκινήσαμε να συζητούμε για «προνόμια» και «διακρίσεις» με αφορμή την εκστρατεία για τον εμβολιασμό του πληθυσμού;

Είναι λογικό να συμβαίνει, εφόσον το κίνητρο που επικρατεί είναι ο φόβος για τη ζωή. Πώς θα πεισθεί ο αρνούμενος να εμβολιασθεί, ώστε να φθάσουμε την περιπόθητη ανοσία της αγέλης, αν η άρνηση δεν του επιφέρει ένα κόστος σε ταλαιπωρία; Σπάμε ακόμη ένα ταμπού με τη συζήτηση αυτή, αν και είναι μάλλον νωρίς για να το συνειδητοποιήσουμε. Η πανδημία δεν θέτει ζητήματα ιδεολογικά, όπως θέλει να πιστεύει η Αριστερά· θέτει ζητήματα αποτελεσματικότητας στη λειτουργία της δημοκρατίας και, μέχρι τώρα, απαντά σε αυτά με τον κατάλληλο τρόπο.