Πίσω από την κατάληψη του «Εμπρός»

Την περασμένη εβδομάδα, άνδρες της αστυνομίας εκκένωσαν το κτίριο του παλιού τυπογραφείου της εφημερίδας «Εμπρός» από ομάδες που το χρησιμοποιούν ως στέκι ακτιβισμού και καλλιτεχνικών δραστηριοτήτων. Πολλοί στενοχωρήθηκαν που χάθηκε ένας χώρος έκφρασης. Ενας καλλιτέχνης που είχε συμμετάσχει σε κάποια δρώμενα έγραψε με λυρισμό ότι ο χώρος αυτός «δίδαξε την αξία της κολεκτίβας» και ζήτησε από το κράτος να προστατέψει και, γιατί όχι, να χρηματοδοτήσει όσους δραστηριοποιούνται στο «Εμπρός», «ως ένδειξη σεβασμού σε όλους αυτούς τους καλλιτέχνες που ανάσαναν εκεί μέσα ελεύθεροι».

Πολλά ανάλογα κείμενα δημοσιεύθηκαν στα κοινωνικά δίκτυα ενώ από την επομένη φτιάχτηκε «κίνημα» με σκοπό την «ανακατάληψη» του χώρου. Εκτός των άλλων, το κίνημα αυτό οργάνωσε χάπενινγκ περιμετρικά του κτιρίου όπου επαιανίσθη άσμα του Τζίμη Πανούση, ενώ πέρασαν και δήλωσαν τη συμπαράστασή τους ο υπεύθυνος Τύπου του ΣΥΡΙΖΑ, Νάσος Ηλιόπουλος, ο οποίος μάλιστα έκανε και μια μήνυση. Το καλτ της διαμαρτυρίας το εκπροσώπησε ο γραφικός βουλευτής του κόμματος Βαρουφάκη, Κλέων Γρηγοριάδης, ο οποίος ανακοίνωσε το νέο μεγάλο αριστερό δίλημμα: πολιτισμός ή φασισμός!

Οι σημερινοί καταληψίες βρήκαν στο «Εμπρός» (παλαιό τυπογραφείο μιας σκανδαλοθηρικής εφημερίδας της δεκαετίας του 1960) θεατρικό χώρο χάρη στην επινοητικότητα τεσσάρων θεατρανθρώπων: του Δημήτρη Καταλειφού, του Γιώργου Κέντρου, της Ράνιας Οικονομίδου και του Τάσου Μπαντή. Οι τέσσερις μαζί το έκαναν στέκι, ο Μπαντής (στον οποίο απέμεινε η διαχείρισή του όταν το αρχικό σχήμα διαλύθηκε και ως τον θάνατό του) το μετέτρεψε σε κυψέλη ζωής και αναζήτησης ηθοποιών. Οι καταληψίες μιας Κίνησης Μαβίλη, που το κατέλαβαν το 2011, πιθανόν εμπνευσμένοι από το πείραμα του Μπαντή, το μετέτρεψαν σε χώρο στρατευμένης καλλιτεχνικής έκφρασης.  Κάποια στιγμή οι αρχικοί καταληψίες αποχώρησαν (κάποιοι μαθαίνω έκαναν mainstream καριέρα) – αλλά ό,τι έμεινε, διευρυμένο με νέες δυνάμεις, διεκδίκησε ένα χώρο ανοιχτό, αλλά μόνο σε καλλιτέχνες που αισθάνονταν καλλιτεχνικά (και ιδεολογικά;) κοντινοί στους πρωτεργάτες της κατάληψης και ήθελαν ελευθερία και δημιουργία.

Τι δημιουργικά αποτελέσματα όμως έχει να επιδείξει τόσα χρόνια το Εμπρός; Αν είχαν συμβεί αξιοσημείωτα πράγματα φρονώ ότι θα τα είχαμε μάθει – όπως μαθαίνουμε για το έργο καλλιτεχνών με ανάλογες ανησυχίες που διαπρέπουν στις mainstream σκηνές. Μα η ελευθερία και η δημιουργία δεν είναι υπέρτατο δικαίωμα; Εκτός καταλήψεων δεν υπάρχει ελευθερία και δημιουργία;

Παρ’ όλα αυτά, κάθε ομάδα δεν δικαιούται να βάζει τις δικές της νόρμες, να προτάσσει τη δική της αισθητική; Προφανώς. Αλλά το Εμπρός από το 2012 ανήκει στο Δημόσιο, στο ΤΑΙΠΕΔ. Τη συντήρησή του, το ρεύμα, το νερό τα πληρώνει το Δημόσιο, όλοι μας δηλαδή. Ομως η τέχνη δεν είναι αρμοδιότητα του Δημοσίου. Είναι υπόθεση έμπνευσης, ιδεών, αφιέρωσης δουλειάς και ρίσκου (Επίσης, είναι αδιανόητο, σε έναν χώρο που συνωστίζονται άνθρωποι, να μην υπάρχει στοιχειώδης ασφάλεια και υπεύθυνοι που τηρούν συγκεκριμένες προδιαγραφές).

Ο αντισυστημισμός τέτοιων καταλήψεων, δυστυχώς, είναι συνώνυμος της μικρής απήχησης. Και η διεκδικητικότητα στο όνομα της δημιουργίας, γλυκανάλατο κλισέ που στόχο έχει να εξιδανικεύσει την πραγματικότητα: ότι στο όνομα του ακτιβισμού και της τέχνης, κάποιοι νέμονται ξένη περιουσία με μικρή ή ελάχιστη υπεραξία. Αλλ’ η ιδιοκτησία προστατεύεται από το σύνταγμα – και κάθε ιδιοκτήτης, ακόμα και το χαλαρό Δημόσιο, επιδιώκει να καρπωθεί όσο μεγαλύτερη υπεραξία μπορεί.

Λυπάμαι, τέλος, που θα χαλάσω το ρομαντικό όνειρο, αλλά η τέχνη δεν είναι υπόθεση δημόσιων και κρατικών υπαλλήλων, έστω και εξεγερμένων. Θέλει αφιέρωση και ρίσκο.