Για ένα ζευγάρι ασπροκόκκινες κάλτσες

ΗΛευκορωσία είναι η χώρα όπου μπορεί κανείς να καταλήξει στη φυλακή μόνο και μόνο επειδή φοράει ασπροκόκκινες κάλτσες. Εχει συμβεί σε πολλούς, ανάμεσά τους και η Αντζελίνα Σέρζαν, μια 20χρονη φοιτήτρια Καλών Τεχνών από το Μινσκ. Το περίμενε βέβαια πως κάποια στιγμή θα τη συνελάμβαναν οι ειδικές δυνάμεις καταστολής εξεγέρσεων, συμμετείχε, βλέπετε, στις διαδηλώσεις που αξίωναν την αποχώρηση του Αλεξάντερ Λουκασένκο. Εκείνο που δεν περίμενε ήταν το να συλληφθεί μια μέρα, ενώ διέσχιζε ένα πάρκο της πρωτεύουσας της Λευκορωσίας, λόγω των καλτσών της: συνολικά 15 ημέρες πέρασε στη φυλακή επειδή τις επέλεξε στα χρώματα της παλιάς σημαίας της Λαϊκής Δημοκρατίας της Λευκορωσίας – σύμβολο, πια, της λευκορωσικής αντιπολίτευσης.

Πάμε λίγο πίσω. Στις 9 Αυγούστου του 2020, ο 65χρονος Αλεξάντερ Λουκασένκο, ένας πρώην στρατιωτικός ο οποίος φορά ακόμα εθελοντικά το πηλήκιο-ιπτάμενος δίσκος των στρατηγών του Κόκκινου Στρατού, «επανεκλέγεται» στην προεδρία αυτής της χώρας των 9,5 εκατομμυρίων κατοίκων με 80,2% των ψήφων. Απαρηγόρητος νοσταλγός της ΕΣΣΔ, με 25ετή ήδη εμπειρία ως δικτάτορας, ο Λουκασένκο είναι προσεκτικός: λίγους μήνες πριν από την ψηφοφορία, έριξε στη φυλακή έναν από τους βασικούς αντιπάλους του, τον θαρραλέο μπλόγκερ Σεργκέι Τιχανόφσκι. Τη σκυτάλη όμως πήρε η σύζυγος του τελευταίου, μια 37χρονη φιλήσυχη μητέρα, η Σβετλάνα Τιχανόφσκαγια. Η υποψηφιότητά της προκάλεσε μεγάλο λαϊκό ενθουσιασμό – ο οποίος δεν εκφράζεται όμως στο επίσημο ποσοστό που εξασφαλίζει, μόλις 9,9%.

Τα εκλογικά αποτελέσματα θεωρούνται ομόφωνα καρπός μιας τερατώδους νοθείας, πυροδοτούν λοιπόν εβδομάδες μαζικών διαδηλώσεων, οι οποίες καταστέλλονται με ιδιαίτερη βιαιότητα: τουλάχιστον εννέα νεκροί, περισσότερες από 35.000 προσαγωγές, κάπου 3.000 δικαστικές υποθέσεις, σχεδόν 400 πολιτικοί κρατούμενοι, περισσότερα από 4.500 κρούσματα βασανιστηρίων – όπως καταγράφηκαν από τον ΟΗΕ. Και να σημειωθεί πως σε καμία διαδήλωση δεν έγινε το παραμικρό βίαιο επεισόδιο. Ούτε ένα αυτοκίνητο δεν κάηκε. Ούτε μία βιτρίνα δεν έσπασε. Ούτε μία στάση λεωφορείων δεν υπέστη φθορές. Μια υποδειγματική ομολογία πίστης των λευκορώσων πολιτών απέναντι στη δικτατορική άσκηση της εξουσίας.

Η Λευκορωσία είναι η χώρα όπου μπορεί κανείς να καταλήξει στη φυλακή αν βιντεοσκοπήσει τη σύλληψη μιας νεαρής γυναίκας ντυμένης στα λευκοκόκκινα. Ή αν πιαστεί να τραγουδά και να χορεύει στον δρόμο ενώ δεν πρέπει ούτε να τραγουδά ούτε να χορεύει στον δρόμο. Η χώρα όπου ο υφυπουργός Εσωτερικών εξουσιοδοτεί δημοσίως τους αστυνομικούς να πυροβολούν τους διαδηλωτές στο πρόσωπο ή στην περιοχή των γεννητικών οργάνων. Οπου ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης έχει στηθεί σε απόσταση 120 χιλιομέτρων από το Μινσκ, στο Σλουτσκ, για εκείνους που διαδηλώνουν ενάντια στο καθεστώς. Οπου ο Λουκασένκο λέει ανοιχτά σε όλα τα τηλεοπτικά δίκτυα πως πρέπει να κοπούν τα χέρια εκείνων που αντιστέκονται στην αστυνομία. Οπου ο υπουργός Ενημέρωσης έχει δικαίωμα να κλείσει χωρίς δίκη το οποιοδήποτε ΜΜΕ κατηγορώντας το για εξτρεμισμό – μόλις την περασμένη Τρίτη οι Αρχές μπλόκαραν την πρόσβαση στον ιστότοπο tut.by, το βασικό ανεξάρτητο μέσο της χώρας.

Ιδού και ένα μικρό δείγμα του μείγματος παραλόγου και βαναυσότητας που είναι η «δικαιοσύνη» στην εποχή του Λουκασένκο: ο Αλιαξάντρ Βάιτσεσικ, ακτιβιστής για τα δικαιώματα του ανθρώπου, συνελήφθη επειδή φωτογράφησε έναν κατηγορούμενο στο δικαστήριο. Ο Κονσταντίν Σβιντούνοβιτς, δημοσιογράφος της τηλεόρασης, συνελήφθη επειδή συμμετείχε σε μια «χορευτική» διαδήλωση. Ο Νταβίντ Ζμπαράνσκι, ένας 17χρονος μαθητής, έμεινε τέσσερις μήνες στη φυλακή επειδή διαδήλωσε. Ο Ιβάν Ντατσίσιν, ένας 21χρονος φοιτητής, καταδικάστηκε σε τέσσερα χρόνια φυλάκιση επειδή διαδήλωσε. Ο Μίκα Τσιχανόφσκαγια, ένας 16χρονος που υποφέρει από κρίσεις επιληψίας, στάλθηκε για πέντε χρόνια σε «σωφρονιστική αποικία», α λα Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν. Η Ντάρια Τσούλτσοβα και η Κατερίνα Μπαχβάλοβα, δύο νεαρές δημοσιογράφοι, καταδικάστηκαν σε δύο χρόνια φυλάκιση επειδή διερεύνησαν τις συνθήκες θανάτου του 31χρονου ζωγράφου Ρόμαν Μπονταρένκο, ο οποίος ξυλοκοπήθηκε μέχρι θανάτου, αρχές Νοεμβρίου του 2020, μέσα σε ένα φορτηγάκι της αστυνομίας.

Οι μαζικές διαδηλώσεις είχαν πια πάψει. Η μεγάλη πλειοψηφία των ηγετικών στελεχών της αντιπολίτευσης βρίσκεται είτε στην εξορία είτε στη φυλακή. Διεξάγοντας όμως ένα είδος πολιτικού αντάρτικου, οι Λευκορώσοι φρόντιζαν να προειδοποιούν κάθε εβδομάδα τον Λουκασένκο: το κίνημα δεν είναι νεκρό. Παράλληλα, τα μέλη του προεδρείου του Συντονιστικού Συμβουλίου της λευκορωσικής αντιπολίτευσης, από την εξόριστη στη Λιθουανία Σβετλάνα Τιχανόφσκαγια μέχρι τον διπλωμάτη καριέρας Παβελ Λάτουτσκα, συνέχιζαν να οργώνουν την ΕΕ λέγοντας μόνο ένα πράγμα: «Μη μας ξεχνάτε». Τους ξεχάσαμε όμως. Αυτή είναι η αλήθεια. Για αυτό έστειλε προχθές το καθεστώς του Λουκασένκο ένα μαχητικό να εξαναγκάσει σε προσγείωση στο Μινσκ ένα αεροσκάφος διεθνών αερογραμμών το οποίο εκτελούσε πτήση Αθήνα – Βίλνιους προκειμένου να συλλάβει έναν 26χρονο αντιφρονούντα δημοσιογράφο. Για τον ίδιο λόγο που δηλητηρίασε στην Αγγλία το καθεστώς του Πούτιν με νευροτοξικό παράγοντα έναν ρώσο πρώην διπλό πράκτορα και την κόρη του, που φυλάκισε σε συνθήκες που παραπέμπουν σε βασανιστήρια έναν ηγέτη της αντιπολίτευσης ο οποίος γλίτωσε παρά τρίχα από αντίστοιχη απόπειρα δολοφονίας. Γιατί μπορούν. Και θέλουν να το δείξουν. Σύντομα, άλλωστε, θα «ξεχάσουμε» ξανά, όμηροι των διχασμών και των συμβιβασμών μας.