Δεν οδηγεί στην επιτυχία {LF}η αντιγραφή των ιδεών

Στην πολιτική, όπως και στην Τέχνη, δεν υπάρχει παρθενογένεση. Οι μυημένοι στα παρασκήνιά της το γνωρίζουν από πρώτο χέρι. Παρ’ όλ’ αυτά, η αντιγραφή – για να ακριβολογούμε η απόπειρα αντιγραφής – πολιτικών ιδεών ή επιτυχημένων κομματικών μοντέλων είναι ένα φαινόμενο που το τελευταίο χρονικό διάστημα παρατηρείται και με γυμνό μάτι απ’ όσους παρακολουθούν την επικαιρότητα. Το success story των γερμανών Πρασίνων και οι «μετατοπίσεις» του Τζο Μπάιντεν κυριαρχούν στον ελληνικό πολιτικό λόγο – παρότι οι εγχώριες συνθήκες που προκαλούν τους σχετικούς συνειρμούς δεν προσφέρονται πάντα για συγκρίσεις με τη γερμανική ή την αμερικανική πραγματικότητα. Η τάση δεν είναι καινούργια, ούτε απαραίτητα λανθασμένη. Απλά, όπως στην επιτυχημένη αντιγραφή έργων τέχνης έτσι και σ’ αυτή των πολιτικών υποδειγμάτων απαιτείται ταλέντο και σωστή τεχνική.

OI ΠΑΤΕΝΤΕΣ. Ο ΣΥΡΙΖΑ, ας πούμε, πανηγύρισε την πρόταση του αμερικανού προέδρου για άρση των πατεντών των εμβολίων κατά του κορωνοϊού ίσως περισσότερο κι από τους Δημοκρατικούς βουλευτές που τον πίεζαν να αλλάξουν οι ΗΠΑ στάση στο θέμα – αποσιωπώντας βέβαια τεχνηέντως το γεγονός πως ο πλανητάρχης τη ζήτησε για τις χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου, όχι για του ανεπτυγμένου στις οποίες ανήκει η Ελλάδα. Εκτοτε, ο αρχηγός και τα στελέχη όλων των βαθμίδων επικαλούνται τον Μπάιντεν πιο συχνά από τα είδωλα της ριζοσπαστικής Αριστεράς με τα οποία ανδρώθηκαν πολιτικά, σαν τον Αντόνιο Γκράμσι.

Μέχρι και το συριζαϊκό σχέδιο για την απορρόφηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης παρουσιάστηκε ως ευθυγραμμισμένο με την «ιστορική» ομιλία στο Κογκρέσο, κατά τη διάρκεια της οποίας ο ηγέτης της καπιταλιστικής Αμερικής απέρριψε τα «trickle-down economics» – τη μείωση της φορολογίας πλουσίων και επιχειρήσεων προκειμένου να τονωθούν οι επενδύσεις βραχυπρόθεσμα – αναφέροντας πως «ποτέ δεν δούλεψαν».

Εκτός από τον Μπάιντεν η Κουμουνδούρου έχει ανακαλύψει και το κόμμα-έκπληξη των γερμανικών γκάλοπ, τους Πράσινους. Την τηλεδιάσκεψη του Αλέξη Τσίπρα με την Αναλένα Μπέρμποκ στις αρχές Μαΐου ακολούθησαν άλλες σε χαμηλότερο επίπεδο, ενώ στα σχετικά δελτία Τύπου διαπιστωνόταν η συναντίληψη των δύο κομμάτων και διαφημιζόταν η συνέχεια των επαφών τους για πρωτοβουλίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Λίγο αργότερα διοργάνωσε μια διαδικτυακή εκδήλωση κι ο Δημήτρης Παπαδημούλης με Πράσινους ευρωβουλευτές. Τι κι αν δεν έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που η Κουμουνδούρου πλασάριζε την ιδεολογική της συγγένεια με τους Podemos ή θαύμαζε τον Λαφαζάνη του Ηνωμένου Βασιλείου – κατά κόσμον Τζέρεμι Κόρμπιν -;

ΟΙ ΠΡΑΣΙΝΟΙ. Η δημοσκοπική έκρηξη των Πρασίνων φαίνεται ότι δεν έχει αφήσει ασυγκίνητο ούτε το ΚΙΝΑΛ. Ακολουθώντας το πρότυπό τους η Φώφη Γεννηματά έστειλε έναν μήνα πριν επιστολή στον Πρωθυπουργό και τους υπόλοιπους αρχηγούς με τις κεντροαριστερές προτάσεις για τον νέο κλιματικό νόμο και το αίτημα για διακομματική συναίνεση. Οι κιναλίτες θέλησαν να εκπέμψουν το μήνυμα πως εκείνοι ξεκινούν – θεσμικώ τω τρόπω – την κουβέντα για την κλιματική αλλαγή εντός συνόρων.

Θα ήταν, πάντως, άδικο να καταδικαστεί η πρακτική ως κοπιάρισμα ή ως ένδειξη ένδειας ιδεών. Η ελληνική πολιτική σκηνή είθισται να συνδιαλέγεται με ρεύματα του εξωτερικού. Ενα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι οι αλλαγές στα συνθήματα – και τα προτάγματα – του πιο πετυχημένου εκλογικά κόμματος της Μεταπολίτευσης, του ΠΑΣΟΚ. Σύμφωνα με γνωστό πολιτικό αναλυτή η παντοδυναμία του σε έναν βαθμό οφειλόταν και στη δυνατότητά του να συνομιλεί με την ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία. Από τον Μιτεράν τη δεκαετία του 1980 μέχρι τον Τόνι Μπλερ εκείνη του 1990. Ο «εφικτός σοσιαλισμός» του γάλλου προέδρου επηρέασε την πασοκική «Αλλαγή», κι ο «Τρίτος Δρόμος» των βρετανών Εργατικών μεταφράστηκε στα ελληνικά με τον όρο «εκσυγχρονισμός» φέρνοντας στη Χαριλάου Τρικούπη κεντροδεξιούς ψηφοφόρους.

Αλλες απόπειρες ελληνοποίησης ξένων πολιτικών επιτυχιών δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα. Το Ποτάμι του Σταύρου Θεοδωράκη, φέρ’ ειπείν, διαλαλούσε τις ομοιότητές του με τους ισπανούς Ciudadanos ή με τον Εμανουέλ Μακρόν. Τελικά, όμως, εξαϋλώθηκε εκλογικά πριν από τους πρώτους, και δεν έγραψε ποτέ τα ποσοστά του δεύτερου.

Εξίσου κοντόθωρο θα ήταν να ιδωθεί η υπό συζήτηση αντιγραφή ως μια ακόμη εκδήλωση ελληνικού επαρχιωτισμού. Σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον ολοένα και πιο αλληλεπιδραστικό, το πέταγμα των πεταλούδων στην Ουάσιγκτον ή το Βερολίνο δεν μπορεί παρά να προκαλέσει βροχή στην Αθήνα.

Η ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ. Το μυστικό, λένε τρίτοι παρατηρητές του πολιτικού συστήματος, βρίσκεται στη σωστή κατανόηση της ρητορικής και των πρακτικών που προσπαθούν να ενσωματώσουν οι εδώ απ’ έξω. Γιατί μόνο έτσι θα τις προσαρμόσουν στο δικό τους περιβάλλον χωρίς να δίνουν την εντύπωση πως τις ξεπατικώνουν. Οι Πράσινοι εκτόξευσαν τα ποσοστά τους επειδή επεξεργάστηκαν θέσεις για όλα τα ζητήματα που αφορούν τον μέσο ψηφοφόρο προκειμένου να τον πείσουν ότι δεν είναι κόμμα με εξειδίκευση στην οικολογία. Εδωσαν έμφαση, π.χ., στα επιχειρήματα που θα βοηθούσαν την κοσμοθεωρία τους να ακουστεί από τους εργαζομένους στην αυτοκινητοβιομηχανία. Μετακινήθηκαν προς το Κέντρο, αλλά δεν ακύρωσαν το κομματικό τους παρελθόν – αντίθετα το συνδύασαν με προγραμματικές προτάσεις που απευθύνονται στο μεγάλο ακροατήριο.

Για όποιον, λοιπόν, επιθυμεί να εφαρμόσει πολιτικά υποδείγματα άλλων χωρών στο ελληνικό πλαίσιο – ευελπιστώντας να μιμηθεί και την πορεία των πρώτων εκφραστών τους – είναι χρήσιμο κι ένα άλλο τσιτάτο: αυτό για τη μετάφραση που όταν είναι ωραία δεν είναι πιστή, κι όταν είναι πιστή δεν είναι ωραία.