Η ελεύθερη βούληση και η προστασία της δημόσιας υγείας

Ας ξεκινήσουμε από τα απλά: ο εμβολιασμός είναι μια ιατρική – και μάλιστα παρεμβατική – πράξη. Για κάθε ιατρική πράξη, η σύγχρονη ιατρική δεοντολογία και ο νόμος, διεθνώς, έχουν καθιερώσει από τον πόλεμο και μετά μια βασική αρχή, τη «συναίνεση ύστερα από ενημέρωση» (informed consent) του προσώπου (ασθενούς ή υγιούς). Η αρχή αυτή δεν έγινε τυχαία αποδεκτή: προέκυψε από τη ζοφερή εμπειρία βασανισμών ανθρώπων στο όνομα της «επιστήμης», όχι μόνον από ολοκληρωτικά αλλά και από δημοκρατικά καθεστώτα. Ας μην το ξεχνάμε ποτέ αυτό…

Οι εμβολιασμοί, λοιπόν, προϋποθέτουν τη συναίνεσή μας και γι’ αυτό, σωστά έως τώρα, τα κράτη σε όλον τον κόσμο εμπιστεύονται τους πολίτες μπροστά στον τρόμο της πανδημίας. Αλλά τα πράγματα με την τελευταία δεν πάνε όσο καλά θα θέλαμε: μήπως λοιπόν – αναρωτιούνται κάποιοι – πρέπει να βάλουμε λίγο νερό στο κρασί μας; Μήπως η ελεύθερη βούληση του προσώπου πρέπει κάποτε να υποχωρεί για χάρη της δημόσιας υγείας;

Ας ξεκαθαρίσουμε τα πράγματα. «Υποχρεωτικός» είναι ο εμβολιασμός που συνοδεύεται από κυρώσεις. Από το ότι, δηλαδή, αν δεν τον δεχθώ, θα πάθω κάτι κακό, απλώς και μόνο επειδή δεν συμμορφώθηκα, για «να μάθω» (θα μου επιβληθεί ένα πρόστιμο, θα απολυθώ από τη δουλειά μου, το ανεμβολίαστο παιδί μου δεν θα γραφτεί στο σχολείο κ.λπ.). Αυτός ο υποχρεωτικός εμβολιασμός πρέπει να χαρακτηρισθεί όχι μόνο παράνομος, αλλά και ηθικά αθέμιτος, επειδή «εργαλειοποιεί» το άτομο, παραβιάζοντας κάθε έννοια ανθρώπινης αξίας. Οταν όμως ο εμβολιασμός τίθεται ως όρος για κάποιες δραστηριότητες χωρίς να θίγονται τα δικαιώματά μου, δεν μπορεί να θεωρηθεί «υποχρεωτικός». Ετσι, αν θέλω να ταξιδέψω σε μια χώρα της Αφρικής που μαστίζεται από επιδημίες, είναι και θεμιτό και νόμιμο να μου ζητηθεί να εμβολιασθώ. Αν θέλω να εργασθώ σε νοσοκομείο, ισχύει το ίδιο. Γιατί, σε κάθε περίπτωση, εγώ έχω την επιλογή: δεν μου απαγορεύεται ούτε να ταξιδεύω ούτε να εργάζομαι αλλού, αν δεν θέλω να εμβολιασθώ.

Ισχύει το ίδιο και για όσους ήδη εργάζονται; Η απάντηση είναι καταφατική. Μπορεί να τεθεί ως όρος ο εμβολιασμός αν η φύση της εργασίας είναι τέτοια, υπό την προϋπόθεση όμως ότι δεν υπάρχει «τιμωρία», δηλαδή απόλυση, για όσους τον αρνούνται, αλλά μόνον μέτρα προστασίας των ίδιων και των γύρω τους (π.χ. μετάθεση σε άλλη θέση): εδώ ακριβώς θα κριθεί και η τελευταία απόφαση για την ΕΜΑΚ στην εφαρμογή της.

Αναρωτιέμαι, αν όσοι με τόση ευκολία μιλούν για «υποχρεωτικότητα», έχουν σκεφτεί μια γενικευμένη δυσφήμηση των εμβολίων κατά του COVID στον πληθυσμό, τώρα που τα χρειαζόμαστε. Ιδίως όταν η αποτελεσματικότητά τους είναι ακόμη υπό εξέταση λόγω των μεταλλάξεων του ιού. Επί τέλους, η δημόσια υγεία δεν ήταν ποτέ θέμα αστυνόμευσης, πάντοτε ήταν ζήτημα έγκυρης πληροφόρησης και πειθούς. Πόσο θα χρειαστεί ακόμη για να το καταλάβουν;..

Ο Τάκης Κ. Βιδάλης είναι συνταγματολόγος, διδάσκει Βιοδίκαιο και Βιοηθική στο Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδος, στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και στο Πανεπιστήμιο Θράκης